KAMU GÖZETİMİ KURUMU İNCELEME BULGULARI İLE KİLİT DENETİM KONULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Öz

Bu çalışma, bağımsız denetim kalitesinin artırılmasına yönelik iki önemli bilgi kaynağını -Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) inceleme raporları ve Kilit Denetim Konuları (KDK) raporlaması- bir arada ele alarak aralarındaki ilişkiyi incelemektedir. Bu amaçla, 2016-2023 yılları arasında KGK tarafından yayımlanan yıllık inceleme raporları ile BİST 100 şirketlerinin 2023 yılına ait denetçi raporlarında yer alan KDK’ler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, hasılat, stoklar, ticari alacaklar ve maddi duran varlıklar gibi konuların hem denetçiler hem de KGK tarafından riskli alanlar olarak önceliklendirildiğini göstermektedir. Bu uyum, düzenleyici kurum ve denetim uygulayıcıları arasında ortak bir risk algısına işaret etmekte olup denetim kalitesinin artırılması açısından KGK incelemeleri ile KDK raporlamasının birbirini tamamlayıcı yapısını ortaya koymaktadır. Çalışma, KGK’nin yapısal denetim güvenliğine ve KDK’lerın ise şeffaflık ve iletişim değerine katkı sunduğunu vurgulamakta ve bu iki yaklaşımın sermaye piyasalarındaki güvenin inşasında kritik rol oynadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Gözetim Kurumu
• Kilit Denetim Konusu
• İnceleme Raporları

A COMPARATIVE ANALYSIS OF PUBLIC OVERSIGHT AUTHORITY INSPECTIONS FINDINGS AND KEY AUDIT MATTERS

Öz

This study examines the relationship between two key sources of information aimed at enhancing audit quality -the Public Oversight, Accounting and Auditing Standards Authority (KGK/POA) inspection reports and the reporting of Key Audit Matters (KAMs)- by addressing them jointly. For this purpose, a comparative analysis was conducted between the annual inspection reports published by the KGK for the period 2016–2023 and the KAMs disclosed in the 2023 auditor reports of BİST 100 companies. The findings indicate that issues such as revenue, inventories, trade receivables, and property, plant, and equipment are prioritized as high-risk areas by both auditors and the KGK. This alignment points to a shared risk perception between the regulatory authority and audit practitioners, highlighting the complementary nature of KGK inspections and KAM reporting in improving audit quality. The study underscores the KGK’s contribution to structural audit assurance and the role of KAMs in enhancing transparency and communication, demonstrating that these two approaches play a critical role in building trust in capital markets.

Anahtar Kelimeler

• Public Oversight Authority
• Key Audit Matter
• Inspection Reports

Kaynakça

1. Acar, D., & Şenal, S. (2011). Bağımsız denetim kalitesinin artırılmasında Kamu Gözetim Kurulu’nun rolü: Bağımsız denetim firmaları üzerine bir araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 11(35), 33–50.
2. Akdoğan, N. & Bülbül, S. (2019). Bağımsız denetçi raporlarında kilit denetim konularının bildirilmesinde BİST 100 şirketlerindeki ilk uygulama sonuçlarının değerlendirmesine yönelik bir araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 56, 1-24.
3. Akdoğan, N. ve Kılıç, G. (2021). Borsa İstanbul (BİST) şirketlerinin 2019 yılındaki denetim görüşleri, bağımsız denetçi raporlarında verilen görüşün dayanağı ve kilit denetim konularının incelenmesine yönelik bir araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, (64), 1-18.
4. Aktaş, R., & Acar, M. (2020). Bağımsız denetçi raporlarında yer alan kilit denetim konularının önemlilik seviyeleri açısından analizi. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 13(2), 321–340
5. Al Lawati, H. ve Hussainey, K. (2022). The determinants and impact of key audit matters disclosure in the auditor's report. International Journal of Financial Studies, 10(4), 107.
6. Altawalbeh, M. A. F. ve Alhajaya, M. E. S. (2019). The investors reaction to the disclosure of key audit matters: Empirical evidence from Jordan. International Business Research, 12(3), 50–59.
7. Carcello, J. V., & Nagy, A. L. (2004). Audit firm tenure and fraudulent financial reporting. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 23(2), 55–69
8. Christensen, B. E., Glover, S. M., & Wolfe, C. J. (2014). Do critical audit matter paragraphs in the auditor’s report change nonprofessional investors’ decision to invest? Auditing: A Journal of Practice & Theory, 33(4), 71–93.

9. Cohen, J., Krishnamoorthy, G., & Wright, A. (2017). Enterprise risk management and the financial reporting process: The experiences of audit committee members, CFO’s, and external auditors. Contemporary Accounting Research, 34(2), 1178-1209.
10. Çardak, D., & Tanç, Ş. G. (2025). Bağımsız denetim kalitesinin kilit denetim konularına etkisi: BİST 100 endeksinde bir analiz. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (105), 155–172.
11. Çeltikci, N. P. & Atay, M. S. (2021). Kilit Denetim Konuları (KDK) Standardı uygulaması ile bağımsız denetim kalite ilişkisi üzerine bir araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (60), 547-570.
12. DeFond, M. L., & Lennox, C. S. (2011). The effect of SOX on small auditor exits and audit quality. Journal of Accounting and Economics, 52(1), 21–40
13. Doğan, A. (2018). Bağımsız denetimde yeni bir yaklaşım: Kilit denetim konuları. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 20(1), 65-89.
14. Francis, J. R., Khurana, I. K., & Pereira, R. (2005). Disclosure incentives and effects on cost of capital around the world. The Accounting Review, 80(4), 1125–1162
15. Gökgöz, F. (2018). Borsa İstanbul'da yer alan işletmelerin denetçi raporlarında bildirilen kilit denetim konularının incelenmesi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(2), 45–64.
16. Gunny, K. A., & Zhang, T. C. (2013). PCAOB inspection reports and audit quality. Journal of Accounting and Public Policy, 32(2), 136-160.
17. Gutierrez, E., Krupa, S., & Minutti-Meza, M. (2018). Supplemental disclosures about critical audit matters: Evidence from audit committee members and investors. Contemporary Accounting Research, 35(4), 1749–1780
18. Gülçek, T. (2016). Bağımsız denetimde kamu gözetimi uygulamalarının dünya ve Türkiye açısından karşılaştırılması: Bağımsız denetim kuruluşları üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
19. Haberal, Z. (2024). Bağımsız denetim gözetimi: 2020-2022 Yılları KGK Ve Uluslararası inceleme raporlarının karşılaştırılması. Muhasebe ve Denetime Bakış, 24(72), 239-258.
20. İzmirli Ata, F. (2022). Bağımsız denetçi raporlarında Covid-19'un kilit denetim konusu olarak bildirilmesi: BİST'te bir inceleme. Mali Çözüm Dergisi, 32(173), 13–39.
21. Karapınar, A., & Dölen, Y. (2020). Bağımsız denetçi raporlarında yer alan kilit denetim konularının sektörel büyüklüklere göre incelenmesi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 22(4), 843–860
22. Kargın, M., Aktaş, R., & Arıcı, N. (2016). Kurumsal yönetimin finansal raporlama kalitesindeki rolü: Borsa İstanbul üzerine karşılaştırmalı bir uygulama. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 22(2), 501–519.
23. Lennox, C., Schmidt, J., & Thompson, A. (2022). Are expanded audit reports ınformative to ınvestors? Evidence from the U.K. Journal of Accounting and Economics, 73(1), 101420.
24. Lin, H. L., & Yen, A. R. (2022). Auditor rotation, key audit matter disclosures, and financial reporting quality. Advances in Accounting, (57), 100594.
25. Lin, J. (2023). Does the disclosure of key audit matters improve the audit quality for sustainable development: Empirical evidence from China. PLOS ONE, 18(5), e0285340.
26. Özbingöl, A. ve Akdoğan, N. (2021). Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu'nun yıllık inceleme raporlarına göre 2014-2019 döneminde Türkiye'de bağımsız denetimin gözetiminin değerlendirilmesi. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 14(2), 451–478.
27. Özcan, A. (2021). Kilit denetim konularının açıklanmasını hangi faktörler etkiler? İmalat firmalarından kanıtlar. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(1), 22–39.
28. Özşahin Koç, A. (2022). Kilit denetim konuları: BİST'te işlem gören turizm şirketlerinin COVID-19 pandemisi öncesi ve sonrası dönemlerine ilişkin bir değerlendirme. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 1–18. https://doi.org/10.12780/usbd.1063883
29. Pinello, A., Puschaver, L., & Volkan, A. (2020). The relationship between critical accounting estimates and critical audit matters. Accounting & Taxation, 12(1), 23-33.
30. Sabuncu, B. (2023). Bağımsız denetim standardı 701 kilit denetim konuları: Borsa İstanbul Ulaştırma Endeksi’ndeki şirketler üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 85–100. https://doi.org/10.20491/isarder.2023.1565
31. Sakin, T. (2019). KGK inceleme raporları çerçevesinde Türkiye'de denetim kalitesi. Muhasebe Enstitüsü Dergisi, (61), 25-33.
32. Sierra-García, L., Gambetta, N., García-Benau, M. A., & Orta-Pérez, M. (2019). Understanding the determinants of the magnitude of entity-level risk and account-level risk key audit matters: The case of the United Kingdom. The British Accounting Review, 51, 227–240.
33. Telli Danışmaz, A. (2019). Sosyal bilimlerde presenteeism’i inceleyen araştırmaların betimsel içerik analizi. Journal of International Social Research, 12(65), 1277-1283.
34. Terzi, S., & Kıymetli Şen, İ. (2023). Kilit denetim konuları raporlamasının denetim kalitesine etkisi: Türkiye’ye ilişkin bulgular. Muhasebe ve Denetime Bakış, 23(1), 1–20. https://doi.org/10.52826/mdb.1098821
35. Uludağ, S. (2022). Raporlama süreçlerinde değer yaratımı açısından kilit denetim konuları: BİST-30 Şirketleri üzerine bir araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 885-910.
36. Uzay, Ş. ve Köylü, Ç. (2018). Kilit denetim konuları: Borsa İstanbul üzerine bir araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (52), 47–70.
37. Velte, P. (2018). Does gender diversity in the audit committee influence key audit matters' readability in the audit report? UK evidence. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 25(5), 748–755.
38. Velte, P., & Issa, J. (2019). The impact of key audit matter (KAM) disclosure in audit reports on stakeholders’ reactions: a literature review. Problems and Perspectives in Management, 17(3), 323-341
39. Westermann, K. D., Cohen, J., & Trompeter, G. (2019). PCAOB Inspections: Public accounting firms on “trial”. Contemporary Accounting Research, 36(2), 694-731
40. Whitfield, A. R., Kang, Y. J., & Trotman, K. T. (2024). Auditor communication on critical audit matters: Timing, inspection likelihood, and the audit committee. Contemporary Accounting Research, 41(2), 976-999
41. Yalçın, N. (2020). Raporlanan kilit denetim konularının sayısını etkileyen faktörler: Borsa İstanbul'da bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(4), 4220–4230.
42. Yalçın, N., & Çetin, B. (2022). PCAOB İncelemeleri: 4 Büyükler ve diğer denetim şirketleri karşılaştırması. Muhasebe – Pazarlama – Organizasyon: Akademik Yorumlar. Ekin Yayıncılık
43. Yaşar, A., & Yalçın, N. (2023). BİST şirketleri denetçi raporlarının kilit denetim konularına uygulanan denetim prosedürleri sonuçlarına işaret edilmesi yönünden incelenmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 19(1), 14-33. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1181310
44. Zeng, Y., Zhang, J. H., Zhang, J., & Zhang, M. (2021). Key audit matters reports in China: Their descriptions and implications of audit quality. Accounting Horizons, 35(2), 167-192.
45. İnternet Kaynakları
46. KGK, (2019). 2019 Yılı Yıllık İnceleme Raporu. https://kgk.gov.tr/DynamicContentDetail/5192/Y%C4%B1ll%C4%B1k-I%CC%87nceleme-Raporlar%C4%B1%20
47. KGK, (2020). 2020 Yılı Yıllık İnceleme Raporu. https://kgk.gov.tr/DynamicContentDetail/5192/Y%C4%B1ll%C4%B1k-I%CC%87nceleme-Raporlar%C4%B1%20
48. KGK, (2021). 2021 Yılı Yıllık İnceleme Raporu. https://kgk.gov.tr/DynamicContentDetail/5192/Y%C4%B1ll%C4%B1k-I%CC%87nceleme-Raporlar%C4%B1%20
49. KGK, (2022). 2022 Yılı Yıllık İnceleme Raporu. https://kgk.gov.tr/DynamicContentDetail/5192/Y%C4%B1ll%C4%B1k-I%CC%87nceleme-Raporlar%C4%B1%20
50. IRBA, (2024). 2022 Public inspections report on audit quality. With a commitment to promote an improvement and a remediation of audit quality.https://www.irba.co.za/upload/IRBA%202022%20Public%20Inspections%20Report.pdf
51. KGK, (2024). 2024 Yılı İnceleme İstatistikleri. https://kgk.gov.tr/DynamicContentDetail/5192/Y%C4%B1ll%C4%B1k-I%CC%87nceleme-Raporlar%C4%B1%20