SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK DENETÇİLİĞİ: GÜVENCE DENETİMİ RAPORLARININ İÇERİK ANALİZİ TEKNİĞİ İLE İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışmanın amacı, sürdürülebilirlik raporu yayımlayan şirketlere ait güvence denetimi beyanlarının niteliğini, içeriğini, kapsamını ve denetim kuruluşlarının özelliklerini içerik analiz yöntemiyle incelemektir. Araştırma kapsamına dahil edilen Borsa İstanbul’da (BİST) işlem gören 98 şirkete ait veriler Kamu Gözetimi Kurumunun (KGK) resmi web sayfasından elde edilmiştir. Çalışmada, 2024 yılı ile Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları’na (TSRS) göre rapor yayımlayan şirketlerin sürdürülebilirlik raporlarına ait güvence denetimi beyanlarının incelenmesi yapılmıştır. Araştırmada, ilk olarak güvence denetimi raporlarının içeriği, denetim yapan bağımsız denetim kuruluşlarına ait bilgiler ve denetim yaptıran şirketlerin sektörel bilgileri güvence denetimi raporları doküman inceleme yöntemiyle incelenmiştir. Sonrasında, istatistiksel yazılım programı (SPSS) kullanılarak frekans analizi yapılmış ve güvence denetimi kuruluşlarının denetim yaptıkları sektörlere ilişkin tanımlayıcı istatistikleri incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre, güvence denetimi raporlamasında Güvence Denetim Standardı 3000 (GDS 3000) ve Güvence Denetimi Standardı 3410 (GDS 3410) kullanıldığı tespit edilmiştir. Güvence denetimi raporlamasında sürdürülebilirlik, finans, risk yönetimi, kurumsal katkı ve paydaş görüşleri katkısından oluşan denetim etki kriterlerinin kullanıldığı belirlenmiştir. Denetim çalışmalarının, şirketteki yetkili personel ile sürdürülebilirlikle ilgili görüşme yapılması, sürdürülebilirlikle ilgili bilgilerin değerlendirmesi, destekleyici dokümanlarla karşılaştırılması ve sera gazı beyanlarının doğrulanması aşamaları ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Güvence denetimi raporlarının sınırlı güvence denetimi sonucu ile onaylandığı görülmektedir. Güvence denetimi yapan kuruluşların sıralamasında ilk sıraların ülkemizde faaliyet gösteren 5 büyük bağımsız denetim firması olan DRT, PWC, EY, KPMG ve RSM bağımsız denetim kuruluşlarından oluştuğu tespit edilmiştir. Güvence denetimi yaptıran şirketlerden ilk üç sırayı mali kuruluşlar, imalat ve sigorta sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerden oluştuğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik Muhasebesi
• Sürdürülebilirlik Denetçiliği
• Güvence Denetimi.

SUSTAINABILITY AUDIT: EXAMINATION OF ASSURANCE AUDIT REPORTS USING CONTENT ANALYSIS TECHNIQUE

Öz

The aim of this study is to examine the nature, content, scope, and characteristics of audit firms involved in assurance audit statements of companies publishing sustainability reports, using content analysis. The data for the 98 companies listed on the Istanbul Stock Exchange (BIST) included in the research was obtained from the official website of the Public Oversight Board (KGK). This study examines the assurance audit statements of sustainability reports published by companies that complied with the Turkish Sustainable Development Reporting Standards (TSRS) between 2024 and the present. In this study, the content of assurance audit reports, information about the independent audit firms conducting the audits, and the sectoral information of the companies that had the audits conducted were first examined using the assurance audit report document review method. Subsequently, frequency analysis was performed using the statistical software program (SPSS) and descriptive statistics regarding the sectors audited by assurance audit organizations were examined. According to the research results, it was determined that Assurance Audit Standard 3000 (GDS 3000) and Assurance Audit Standard 3410 (GDS 3410) were used in assurance audit reporting. It has been determined that sustainability, finance, risk management, corporate contribution, and stakeholder opinions are audit impact criteria used in assurance audit reporting. It was determined that the audit process involved conducting interviews with authorized personnel within the company regarding sustainability, evaluating sustainability-related information, comparing it with supporting documents, and verifying greenhouse gas declarations. It appears that assurance audit reports are approved based on the results of limited assurance audits. It has been determined that the top positions in the ranking of assurance audit firms are occupied by the 5 largest independent audit firms operating in our country: DRT, PWC, EY, KPMG, and RSM. It has been determined that the top three companies that underwent assurance audits were those operating in the financial, manufacturing, and insurance sectors.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability Accounting
• Sustainability Auditing
• Assurance Audit.

Kaynakça

1. Aksüt, A. (2026). Sürdürülebilirlik raporlamasında önemliliğin evrimi ve çift önemlilik yaklaşımı: Bibliyometrik bir analiz. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 6(1), 41-67.
2. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 62-82.
3. Alsahali, K. F., & Malaguen˜o, R. (2022). An empirical study of sustainability reporting assurance: Current trends and new insights. Journal of Accounting and Organizational Change, 18(5), 617-642. https://doi.org/10.1108/JAOC-05-2020-0060.
4. Al-Shaer, H. (2020). Sustainability reporting quality and post-audit financial reporting quality: Empirical evidence from the UK. Business Strategy and The Environment, 29, 2355-2373. https://doi.org/10.1002/bse.2507.
5. Atabay, E. (2019). Kurumsal Sürdürülebilirlik raporları ve güvence denetimi: Türkiye’de GRI rehberine göre raporlama yapan firmalar üzerine bir araştırma. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 21(4), 904-922. https://doi.org/10.31460/mbdd.561765.
6. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
7. Belen, F. F., Silvia, R., & Silvia, R. (2016). The assurance market of sustainability reports: What do accounting firms do?. Journal of Cleaner Production 139, 1128-1137. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.08.157.
8. Bircan, N. G. (2025). Bağımsız denetimde yeni paradigma: Sürdürülebilirlik güvence denetimi. Sayıştay Dergisi, 36(136), 35-66. https://doi.org/10.52836/sayistay.1613378.

9. Boiral, O., Heras Saizarbitoria, I., Brotherton, M.C., & Bernard, J. (2019). Ethical ıssues in the assurance of sustainability reports: Perspectives from assurance providers. Journal of Business Ethics, 159, 1111-1125. https://doi.org/10.1007/s10551-018-3840-3.
10. Bozkurt Yazar, B. (2025). Sürdürülebilirlik raporlaması güvencesi konusunda yapılmış çalışmaların içerik analizi yöntemi ile incelenmesi. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 5(2), 197-217.
11. Can, E.N., & Özarı, Ç. (2023). Sürdürülebilirlik muhasebesi ve karbon muhasebesi çalışmalarının bibliyometrik analizi. Denetişim Dergisi, 14(27), 55-71.
12. Celestin, M., & Vanitha, N. (2019). Sustainable auditing: How green practices are transforming financial audits”. International Journal of Computational Research and Development, 4(2), 21-27.
13. Channuntapipat, C., Samsonova-Taddei, A., & Turley, S. (2020). Variation in sustainability assurance practice: An analysis of accounting versus non-accounting providers. The British Accounting Review, 52, 1-16.
14. Coşkun Arslan, M., & Demirkan, S. (2017). Auditing and assurance services. Muhasebe ve Finansman Dergisi, Temmuz (Özel Sayı), 127-141.
15. Çelik, N., & Gül Reis, Ş. (2026). Sürdürülebilirlik raporlaması, yeşil yıkama ve bağımsız denetim: Bibliyometrik bir inceleme. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 25(2), 560-573. https://doi.org/10.21547/jss.1882859.
16. Dachevski, D., & Ackers, B. (2025). Sustainability reporting and assurance: a new challenge for the audit profession in europe. Audit Financiar, 23,1(177), 116-140, https://doi.org/10.20869/AUDITF/2025/177/001.
17. Düzer, M. (2023). Muhasebe ihtiyatlılığı ve sürdürülebilirlik: BİST 100’de bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 100, 39-56. https://doi.org/10.25095/mufad.1319728.
18. Elvy Napitupulu, B., & Djaddang, S. (2025). Auditor professional ethics in the post modern paradigm towards sustainable financial report audits. International Journal of Informatics, Economics, Management and Science, 4(1), 21-33. https://doi.org/10.52362/ijiems.v4i1.1705.
19. Emir, S., Kıymık, H., & Apalı, A. (2020). Muhasebe alanında yürütülen çalışmaların nitel içerik analizi tekniğiyle değerlendirilmesi (2015-2019). Mali Çözüm Dergisi, 30(162), 95-126.
20. Entegre Raporlama Türkiye, (2025). Sürdürülebilirlik Güvence Denetim Raporu Rehber Çalışması. ERTA Surdurulebilirlik-Guvence-Denetim-Raporu.pdf (Erişim Tarihi, 08.12.2025).
21. Gao, Y. (2011). CSR in an emerging country: A content analysis of CSR reports of listed companies. Baltic Journal of Management, 6(2), 263-291.
22. Gümrah, A., & Büyükipekçi, S. (2019). Türkiye’de sürdürülebilirlik raporlaması: 2008-2017 yılları arası yayınlanmış sürdürülebilirlik raporlarının incelenmesi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 21(2), 305-323.
23. Hariyani, D., Hariyani, P., Mishra, S., & Sharma, M.K. (2025). A review of the structured framework for sustainability audits in manufacturing organizations. Green Technologies and Sustainability, 3, 1-21. https://doi.org/10.1016/j.grets.2025.100170.
24. Harrer, T., & Lehner, O. M. (2024). Assuring the unknowable: A reflection on the evolving landscape of sustainability assurance for financial auditors. Current Opinion in Environmental Sustainability, 67, 1-5.
25. Hernadi, B. H. (2012). Green accounting for corporate sustainability. Theory Methodology Practice, 8(2), 23-30.
26. Hummel, K., Schlick, C., & Fifka, M. (2019). The role of sustainability performance and accounting assurors in sustainability assurance engagements. J Bus Ethics, 154, 733-757. https://doi.org/10.1007/s10551-016-3410-5.
27. Kamu Gözetimi Kurumu, (2024). Sürdürülebilirlik. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/GDS/GDS%203410_2024.pdf (Erişim Tarihi, 02.12.2025).
28. Kamu Gözetimi Kurumu, (2024). Sürdürülebilirlik. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TDS/TDS_2024_Seti_/GDS%203000-Zorunlu%20Olmayan%20Rehber_.pdf (Erişim Tarihi, 07.10.2025).
29. Kamu Gözetimi Kurumu, (2025). Sürdürülebilirlik. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TDS/TDS_2025_Seti/GDS%203000_2025(1).pdf (Erişim Tarihi, 02.12.2025).
30. Kamu Gözetimi Kurumu, (2025). Sürdürülebilirlik. https://www.kgk.gov.tr/surdurulebilirlik-denetim-kuruluslari (Erişim Tarihi, 05.11.2025).
31. Kamu Gözetimi Kurumu, (2025). Sürdürülebilirlik. https://www.kgk.gov.tr/surdurulebilirlik-yayimlananraporlar (Erişim Tarihi, 13.10.2025).
32. Kamu Gözetimi Kurumu, (2025). Sürdürülebilirlik. https://www.kgk.gov.tr/surdurulebilirlik-sss (Erişim Tarihi, 09.12.2025).
33. Kamu Gözetimi Kurumu, (2025). Sürdürülebilirlik. Sürdürülebilirlik Alanında Yetkilendirilen Bağımsız Denetim Kuruluşları.pdf. (Erişim Tarihi, 09.12.2025).
34. Kamuyu Aydınlatma Platformu, (2025). Şirketler. https://www.kap.org.tr/tr/sirketler/ALL (Erişim Tarihi, 21.12.2025).
35. Kates, R. W. vd. (2001). Polıcy forum: Envıronment and development sustainability science. Science, 292(5517), 641-642.
36. Kazak, G. (2024). Sürdürülebilirlik muhasebesi ve blokzinciri. Koparan, Kandemir ve Bayrak (Ed.), Sosyal Bilimler Araştırmaları 4 (s. 24-32), Palet Yayınları: Konya
37. Martinov-Bennie, N., & Hecimovic, A. (2010). Assurance of Australian natural resource management. Public Management Review, 12(4), 549-565. https://doi.org/10.1080/14719037.2010.496267.
38. Mert, H., Mert, H., & Işıkönder, S. (2025). Denetim uygulamalarına yeni bir bakış: Sürdürülebilirlik raporlamasına ilişkin güvence denetimi. Mali Çözüm Dergisi, 35(189), 855-884.
39. Nitkin, D., & Brooks, L. J. (1998). Sustainability auditing and reporting the Canadian experience. Journal of Business Ethics, 17, 1499-1507.
40. Özçelik, M. (2025). Sürdürülebilirlik raporlarının zorunlu güvence denetimi: Bağımsız denetçilerden görüşler. İşletme Araştırmaları Dergisi, 17(2), 1773-1793. https://doi.org/10.20491/isarder.2025.2064.
41. Özçelik, M., Deran, A., & Alıcı, O. V. (2025). Internal auditors’ views on the importance of sustainability reporting in public sector organizations, reporting process and auditing. EDPACS, 70(7), 1-33. https://doi.org/10.1080/07366981.2025.2500200.
42. Özerhan, Y., & Sultanoğlu, B. (2018). Sürdürülebilirlik raporu kapsamında çevresel bilgilerin raporlanması ve güvence denetimi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 53, 55-76.
43. Özulucan, A., Keleş, D., & Temel, E. (2024). Sürdürülebilirlik muhasebesi yazınına bibliyometrik bakış: Web of science ve scopus veri tabanında karşılaştırmalı bir analiz. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 223-243. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1556565.
44. Phan, H. T., Mai, T. T., & Nguyen, T. T. (2021). The impact of emotional intelligence orientation on audit sustainability: Empirical evidence from Vietnam. Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8(3), 1021-1034. https://doi.org/10.13106/jafeb.2021.vol8.no3.1021.
45. Pramukti, A. (2024). Audit and sustainability: Integrating environmental aspects in auditing. Golden Ratio of Auditing Research, 4(1), 43-55. https://doi.org/10.52970/grar.v4i1.388.
46. Reyhan, Y. (2025). Sürdürülebilir denetçilik: Yeşil mesleğin evrimi üzerine bir değerlendirme. Yozgat Bozok Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3), 212-218.
47. Rüzgar, E. (2025). Sürdürülebilirlik raporlaması: Hukuki niteliği, finansal önemliliği ve denetimi. İstanbul Barosu Dergisi, 99(3), 165-191.
48. Sayar, A. R. Z., & Özdemir, B. (2022). Sürdürülebilirlik raporlamasına yeni bir bakış: Genişletilmiş dış raporlama ve güvencesi. TİDE Academia Research, 4(1), 13-34.
49. Shygun, M., & Bezverkhyi, K. (2026). Sustainability reporting as a tool for corporate social responsibility. European Journal of Sustainable Development Research, 10(1), 1-15. https://doi.org/10.29333/ejosdr/17274.
50. Scoones, I. (2007). Sustainability. Development in Practice, 17(4-5), 589-596, https://doi.org/10.1080/09614520701469609.
51. Solak, B., Gönen, S., & Rasgen, M. (2017). Muhasebe meslek mensuplarının entegre raporlamaya ilişkin farkındalık düzeylerinin belirlenmesine yönelik bir alan araştırması. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 19(1), 166-188. Sultankhanova, G., Yanık, S. S., & Ayanoğlu, Y. (2019). Sürdürülebilirlik raporlarına verilen güvence beyanlarının içerik analizi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 58, 25-50.
52. Sultankhanova, G., & Yanık, S. S. (2021). Güvence denetiminin sürdürülebilirlik raporlarının güvenilirliği üzerine etkisinin araştırılması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(3), 1253-1278. https://doi.org/10.30798/makuiibf.795586.
53. Susanto, E., & Kalsum, U. (2023). Audit and assurance practices to emerging global regulatory landscapes. Jurnal Ekonomi & Bisnis, 1(5), 292-304. https://doi.org/10.60079/ajeb.v1i5.289.
54. Şen, H., Kaya, A., & Alpaslan, B. (2018). Sürdürülebilirlik üzerine tarihsel ve güncel bir perspektif. Ekonomik Yaklaşım Dergisi, 29(107), 1-47.
55. Şıtak, B., & Yeşil, S. (2025). Sürdürülebilir denetçiliği: Yeni dönem yeşil meslek. Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 8(1), 185-198. https://doi.org/10.32951/mufider.1527954.
56. Tanç, A., & Ekinler, F. (2022). Sürdürülebilirlik raporları kapsamında işletmelerin sera gazı salımı: BİST sürdürülebilirlik endeksinde bir araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(3), 1876-1886. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1064985.
57. Tutar, S., & Anıl Keskin, D. (2024). Sürdürülebilirlik ve kurumsal raporlama: Tarihsel ve kavramsal yaklaşım. İşletme Akademisi Dergisi, 5(4), 312-336. https://doi.org/10.26677/Tr1010.2024.1493.
58. Tümen Akyıldız, S., & Ahmed, K.H. (2021). An overview of qualitative research and focus group discussion. International Journal of Academic Research in Education, 7(1), 1-15.
59. Von Carlowitz, H. C. (1713). Sylvicultura Oeconomica, oder haußwirthliche Nachricht und Naturmäßige Anweisung zur wilden Baum-Zucht. Leipzig: Johann Friedrich Braun.
60. Wiyantoro, L.S., Yan, C., & Liu, Y. (2025). How does sustainable audit digital explain the relationship between auditor empowerment and e-audit quality?. Sustainable Futures, 10, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.sftr.2025.101229.
61. Yavuz, V.A. (2010). Sürdürülebilirlik kavramı ve işletmeler açısından sürdürülebilir üretim stratejileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(14), 63-86.
62. Yeşilçelebi, G. (2020). Türkiye’de faaliyet gösteren bağımsız denetim kuruluşlarının sürdürülebilirlik açıklamaları: Sürdürülebilirlik raporlanın içerik analizi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 11(Ek), 229-244.