Araştırma Makalesi

BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ

Sayı: 35 23 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ

Öz

Bankacılık sektöründe iç denetim faaliyetleri, sınırlı kaynakların etkin kullanımını gerektirmekte ve denetçilerin hangi kredi segmentlerini önceliklendirmesi gerektiği kritik bir karar problemi oluşturmaktadır. Bu çalışmada, bankacılık iç denetimi için karar destek amaçlı iki seviyeli hibrit bir sistem geliştirilmiştir. Çalışmada LendingClub platformundan elde edilen ve 1.417.571 kredi kaydı içeren veri seti, BDDK terminolojisi, TCMB döviz kurları ve Türkiye makroekonomik göstergeleri dikkate alınarak Türkiye bankacılık standartlarına uyarlanmıştır. Birinci seviyede, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP), TOPSIS ve VIKOR teknikleri kullanılarak 14 kredi segmenti arasından stratejik denetim alanı seçimi gerçekleştirilmiştir. AHP ile subjektif, Entropy yöntemi ile objektif kriter ağırlıkları hesaplanarak hibrit ağırlıklandırma yaklaşımı uygulanmış ve en yüksek TOPSIS skoru (0,7202) ile Borç Birleştirme segmenti öncelikli denetim alanı olarak belirlenmiştir. İkinci seviyede, 778.684 kayıt içeren seçili segment üzerinde XGBoost, Random Forest ve Lojistik Regresyon modelleri GridSearchCV ile optimize edilmiş, en iyi performansı gösteren XGBoost modeli (AUC-ROC: 0,7665) ile Isolation Forest anomali tespiti birleştirilerek hibrit skor füzyonu oluşturulmuştur. Optimal füzyon ağırlıkları %95 denetimli + %5 denetimsiz olarak belirlenmiştir. Örneklem boyutu Cochran formülü ile 133 olarak hesaplanmış, %50 yüksek riskli + %50 temsilci dosya stratejisiyle hibrit örnekleme gerçekleştirilmiş ve SHAP analizi ile model açıklanabilirliği sağlanmıştır. Walk-Forward validasyon ile 2018 yılı verileri üzerinde zamansal performans test edilmiştir. Sonuç olarak, önerilen hibrit sistem, iç denetim süreçlerinde denetçi deneyimine dayalı kararları veri odaklı bir yaklaşıma dönüştürerek rastgele örneklemeye kıyasla kontrollü tek örneklem karşılaştırmasında belirgin biçimde daha yüksek bir risk yakalama kapasitesi sergilemiştir ve banka iç denetim birimlerinin kaynak verimliliğini artırma potansiyelini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ahmed, M., Mahmood, A. N., and Islam, M. R. (2016). A survey of anomaly detection techniques in financial domain. Future Generation Computer Systems, 55, 278-288.
  2. AICPA. (2014). Audit Guide: Audit Sampling. New York: American Institute of Certified Public Accountants, 45-78.
  3. Arrieta, A. B., Díaz-Rodríguez, N., Del Ser, J., Bennetot, A., Tabik, S., Barbado, A., Garcia, S., Gil-Lopez, S., Molina, D., Benjamins, R., Chatila, R., and Herrera, F. (2020). Explainable Artificial Intelligence (XAI): Concepts, taxonomies, opportunities and challenges toward responsible AI. Information Fusion, 58, 82-115.
  4. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (2014). Bankaların İç Sistemleri ve İçsel Sermaye Yeterliliği Değerlendirme Süreci Hakkında Yönetmelik. Ankara: BDDK Yayınları.
  5. Basel Committee on Banking Supervision. (2012). The internal audit function in banks. Basel: Bank for International Settlements, 1-28.
  6. Basel II: International Convergence of Capital Measurement and Capital Standards. (2004). Basel: Bank for International Settlements.
  7. Basel III: A Global Regulatory Framework for More Resilient Banks and Banking Systems. (2010). Basel: Bank for International Settlements.
  8. Breiman, L. (2001). Random forests. Machine Learning, 45(1), 5-32.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilgi Sistemleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

23 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

17 Şubat 2026

Kabul Tarihi

8 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 35

Kaynak Göster

APA
İpekçi, B., Gürson Dolar, N. G., & Gökçen, H. (2026). BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ. Denetişim, 35, 315-347. https://doi.org/10.58348/denetisim.1891095
AMA
1.İpekçi B, Gürson Dolar NG, Gökçen H. BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ. DENETİŞİM. 2026;(35):315-347. doi:10.58348/denetisim.1891095
Chicago
İpekçi, Buğra, Nadide Gizem Gürson Dolar, ve Hadi Gökçen. 2026. “BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ”. Denetişim, sy 35: 315-47. https://doi.org/10.58348/denetisim.1891095.
EndNote
İpekçi B, Gürson Dolar NG, Gökçen H (01 Ağustos 2026) BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ. Denetişim 35 315–347.
IEEE
[1]B. İpekçi, N. G. Gürson Dolar, ve H. Gökçen, “BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ”, DENETİŞİM, sy 35, ss. 315–347, Ağu. 2026, doi: 10.58348/denetisim.1891095.
ISNAD
İpekçi, Buğra - Gürson Dolar, Nadide Gizem - Gökçen, Hadi. “BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ”. Denetişim. 35 (01 Ağustos 2026): 315-347. https://doi.org/10.58348/denetisim.1891095.
JAMA
1.İpekçi B, Gürson Dolar NG, Gökçen H. BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ. DENETİŞİM. 2026;:315–347.
MLA
İpekçi, Buğra, vd. “BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ”. Denetişim, sy 35, Ağustos 2026, ss. 315-47, doi:10.58348/denetisim.1891095.
Vancouver
1.Buğra İpekçi, Nadide Gizem Gürson Dolar, Hadi Gökçen. BANKACILIK İÇ DENETİM SÜREÇLERİNDE RİSK ODAKLI KARAR DESTEK MODELİ GELİŞTİRİLMESİ. DENETİŞİM. 01 Ağustos 2026;(35):315-47. doi:10.58348/denetisim.1891095

Denetişim dergisi yayımladığı çalışmalarla; alanındaki profesyoneller, akademisyenler ve düzenleyiciler arasında etkili bir iletişim ağı kurarak, Dünyada etkin bir denetim ve yönetim sistemine ulaşma yolculuğunda önemli mesafelerin kat edilmesine katkı sağlamaktadır.