KİLİT DENETİM KONULARININ SAYISINI BELİRLEYEN FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışmanın amacı, BIST 100 Endeksi’nde yer alan şirketler tarafından açıklanan Kilit Denetim Konuları (KDK) sayısını incelemek ve bu sayıyı etkileyen denetçiye özgü ve denetlenen işletmeye özgü faktörleri analiz etmektir. Veriler, şirketlerin 2024 mali yıl sonuna ait denetim raporları ve konsolide finansal tablolarından elde edilmiş olup, verilerin analizinde doğrusal regresyon modeli kullanılmıştır. Çalışmada; denetim firması türü, denetçi cinsiyeti, denetim görüşü, işletmenin karmaşıklığı, kârlılığı, büyüklüğü ve kaldıraç oranının KDK sayısını etkileyebilecek faktörler olduğu varsayılmıştır. Bulgular, denetçi cinsiyeti, denetlenen işletmenin büyüklüğü ve kârlılığın açıklanan KDK sayısı ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu; buna karşılık denetim firması türü, denetim görüşü, işletme karmaşıklığı ve kaldıraç oranı açısından anlamlı bir ilişki bulunmadığını göstermektedir. Bu doğrultuda çalışma, gelişmekte olan bir piyasa bağlamında Türkiye için kilit denetim konuları açıklamalarının belirleyicilerine ilişkin ampirik kanıt sunarak denetim literatürüne katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kilit Denetim Konuları
• Denetim Raporları
• BIST 100
• Türkiye
• Denetçi Muhakemesi

EXPLORING THE DRIVERS FOR THE NUMBER OF KAM DISCLOSURES: EVIDENCE FROM TÜRKİYE

Öz

The aim of this study is to examine the number of Key Audit Matters (KAMs) disclosed by companies listed on the BIST 100 Index and to analyze the auditor-specific and auditee-specific factors that influence this number. Data were collected from the companies’ audit reports and consolidated financial statements for the 2024 fiscal year, and a linear regression model was employed to analyze the data. The study hypothesizes that the type of audit firm, auditor gender, audit opinion, business complexity, profitability, size, and leverage are the factors that may affect the number of KAMs. The results show that auditor gender, auditee size, and profitability are significantly related to the number of KAMs disclosed, whereas no significant relationships are found for audit firm type, audit opinion, business complexity, and leverage. Accordingly, the study contributes to the auditing literature by providing empirical evidence on the determinants of KAM disclosures in an emerging market context.

Anahtar Kelimeler

• Key Audit Matters
• Auditor Judgement
• Auditor Reports
• BIST 100
• Türkiye

Kaynakça

1. Akdoğan, N., & Bülbül, S. (2019). Bağımsız Denetçi Raporlarında Kilit Denetim Konularının Bildirilmesinde BİST 100 Şirketlerindeki İlk Uygulama Sonuçlarının Değerlendirmesine Yönelik Bir Araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 18(56), 1-24.
2. Arzova, S. B., & Şahin, B. Ş. (2020). ISA 701 (BDS 701) Kilit Denetim Konuları: BIST 30, BIST 50 ve BIST 100 Endekslerinde Yer Alan Finans Kurumlarına Yönelik Analiz. Muhasebe ve Denetime Bakış, 20(60), 75-94.
3. Cade, N., & Hodge, F. (2014). The effect of expanding the audit report on managers’ communication openness (Working Paper). http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2433641
4. Can, M., & Koçyiğit, S. Ç. (2020). Bds 701 Kilit Denetim Konularının Bağımsız Denetçi Raporunda Bildirilmesi Standardı Uygulaması Üzerine Bir Araştırma. Journal of Accounting and Taxation Studies, 13(3), 739-771.
5. Carver, B. T., & Trinkle, B. S. (2017). Nonprofessional investors’ reactions to the PCAOB's proposed changes to the standard audit report. Available at SSRN 2930375.
6. Christensen, B. E., Glover, S. M., & Wolfe, C. J. (2014). Do critical audit matter paragraphs in the audit report change nonprofessional investors' decision to invest?. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 33(4), 71-93.
7. Chung, J., & Monroe, G. S. (2001). A research note on the effects of gender and task complexity on an audit judgment. Behavioral Research in Accounting, 13(1), 111-125.
8. Church, B. K., Davis, S. M., & McCracken, S. A. (2008). The auditor's reporting model: A literature overview and research synthesis. Accounting Horizons, 22(1), 69-90.

9. Coşkun, S. (2021). Türkiye’de Bağımsız Denetim Şirketlerinde Kadın Denetçilerin Unvanlarına Göre Yönetime Katılma Durumlarının İncelenmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 423-438.
10. Croson, R., & Gneezy, U. (2009). Gender differences in preferences. Journal of Economic literature, 47(2), 448-474.
11. Doğan, A. (2018). Bağimsiz Denetimde Yeni Bir Yaklaşim: Kilit Denetim Konulari. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 20(1), 65-89.
12. Einhorn, H. J., & Hogarth, R. M. (1981). Behavioral decision theory: Processes of judgement and choice. Annual review of psychology, 32(1981), 53-88.
13. Ertan, Y., & Kızık, E. (2019). Kilit denetim konuları: BİST imalat sektöründe faliyette bulunan işletmelerin 2017 yılı denetim raporlarının incelenmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 263-278.
14. Etçi, F., & Esmeray, A. (2024). Bağımsız denetçi raporlarında yer alan kilit denetim konularının sektörel büyüklüklere göre incelenmesi: BİST ana metal sanayi örneği. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 4(1), 20-37.
15. Fan, J. P., & Wong, T. J. (2005). Do external auditors perform a corporate governance role in emerging markets? Evidence from East Asia. Journal of accounting research, 43(1), 35-72.
16. Ferreira, C., & Morais, A. I. (2019). Analysis of the relationship between company characteristics and key audit matters disclosed. Revista Contabilidade & Finanças, 31(83), 262-274.
17. Gavious, I., Segev, E., & Yosef, R. (2012). Female directors and earnings management in high‐technology firms. Pacific Accounting Review, 24(1), 4-32.
18. Geçici, E. (2025). Disclosure of Key Audit Matters (KAMs): Auditor characteristics and the impact of the COVID-19 pandemic in Turkey. İşletme Araştırmaları Dergisi, 17(2), 1816-1832.
19. Gold, A., & Heilmann, M. (2019). The consequences of disclosing key audit matters (KAMs): A review of the academic literature. Maandblad voor accountancy en bedrijfseconomie, 93(1/2), 5-14.
20. Gold, A., Heilmann, M., Pott, C., & Rematzki, J. (2020). Do key audit matters impact financial reporting behavior? International Journal of Auditing, 24(2), 232-244.
21. Gold, A., Hunton, J. E., & Gomaa, M. I. (2009). The impact of client and auditor gender on auditors’ judgments (retracted). Accounting Horizons, 23(1), 1-18.
22. Gray, G. L., Turner, J. L., Coram, P. J., & Mock, T. J. (2011). Perceptions and misperceptions regarding the unqualified Auditor’s Report by financial statement preparers, users, and auditors. Accounting Horizons, 25(4), 659-684.
23. Hay, D. C., Knechel, W. R., & Wong, N. (2006). Audit fees: A meta‐analysis of the effect of supply and demand attributes. Contemporary accounting research, 23(1), 141-191.
24. Hogarth, R. M. (1980). “Judgement and Choice: The Psychology of Decision. New York: John Wiley & Sons.
25. Hogarth, R. M. (1991). A perspective on cognitive research in accounting. The Accounting Review, 66(2), 277-290.
26. İşseveroğlu, G. (2019). Bağımsız denetim raporunda kilit denetim konuları: BİST sigorta şirketlerinin 2017-2018 yılları analizi. Muhasebe ve finansman dergisi, (84), 49-64.
27. Ittonen, K., Vähämaa, E., & Vähämaa, S. (2013). Female auditors and accruals quality. Accounting horizons, 27(2), 205-228.
28. Karapınar, A., & Dölen, T. (2020). Bağımsız Denetim Raporlarında Kilit Denetim Konusu Açıklamaları: Türkiye Örneği. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 22(4), 763-780.
29. Kavut, F. L., & Güngör, N. (2018). Bağımsız denetimde kilit denetim konuları: BİST-100 şirketlerinin 2017 yılı analizi. Journal of Accounting Institute, 16(59), 59-70.
30. Keskin, D. A., Tutar, S., Öktem, B., & Akçay, B. (2020). Arı Okunabilirlik Endeksine Göre Cinsiyetin Kilit Denetim Konularının Okunabilirliği Üzerine Etkisi: Sektörel Bir İnceleme. Öneri Dergisi, 15(53), 209-228.
31. Klueber, J., Gold, A., & Pott, C. (2018). Do key audit matters impact financial reporting behavior?. Available at SSRN 3210475.
32. Köhler, A., Ratzinger-Sakel, N., & Theis, J. (2020). The effects of key audit matters on the auditor’s report’s communicative value: Experimental evidence from investment professionals and non-professional investors. Accounting in Europe, 17(2), 105-128.
33. Lennox, C. S., Schmidt, J. J., & Thompson, A. M. (2017). Is the expanded model of audit reporting informative to investors? Evidence from the UK. February.
34. Mock, T. J., Bédard, J., Coram, P. J., Davis, S. M., Espahbodi, R., & Warne, R. C. (2013). The audit reporting model: Current research synthesis and implications. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 32(Supplement 1), 323-351.
35. Moroney, R., Phang, S. Y., & Xiao, X. (2021). When do investors value key audit matters?. European Accounting Review, 30(1), 63-82.
36. O'Donnell, E., & Johnson, E. N. (2001). The effects of auditor gender and task complexity on information processing efficiency. International journal of auditing, 5(2), 91-105.
37. Onocak, D. (2024). Bağimsiz Denetim Raporlarindaki Kilit Denetim Konulari: Bilişim Sektörü Üzerine Betimsel Bir Analiz. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 26(2), 77-101.
38. Oktay, S., Bozkurt, S., & Şahin, B. Ş. (2018). Investigation of studies in the field of key audit matters by content analysis. Uluslararası Turizm Ekonomi ve İşletme Bilimleri Dergisi, 2(2), 322-327.
39. Özcan, A. (2021). What factors affect the disclosure of key audit matters? Evidence from manufacturing firms. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(1), 149-161.
40. Özcan, M., & Günlük, M. (2021). Borsa İstanbul imalat sektöründeki kilit denetim konularının belirlenmesi: gıda, içecek ve tütün alt sektöründe bir inceleme. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 1(1), 22-35.
41. Pinto, I., & Morais, A. I. (2019). What matters in disclosures of key audit matters: Evidence from Europe. Journal of International Financial Management & Accounting, 30(2), 145-162.
42. Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB). (2016). Proposed auditing standards – The auditor’s report on an audit of financial statements when the auditor expresses an unqualified opinion and related amendments to PCAOB standards (Release No. 2016-003). Washington, DC: PCAOB. Retrieved from https://pcaobus.org/Rulemaking/Docket034/Release-2016-003-ARM.pdf(open in a new window)
43. Public Oversight, Accounting and Auditing Standards Authority. (2017). Turkish Auditing Standard (BDS 701): Communicating key audit matters in the independent auditor’s report. Official Gazette No. 30002, March 9, 2017. https://www.kgk.gov.tr
44. Sağlar, J., & Kılıç, İ. (2022). Bağımsız Denetim Raporunda Yer Alan Kilit Denetim Konuları İle İlgili Betimsel Bir İçerik Analizi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1471-1493.
45. Sarisoy, Ö., & Kepçe, N. (2019). Bağımsız Denetim Raporunda Kilit Denetim Konularına Yer Verilmesi ve Beklenti Farkları. Mali Çözüm Dergisi, 29, 39-66.
46. Şen, İ. K., & Terzi, S. (2023). Denetçi cinsiyeti ile denetim ücreti arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 129-140.
47. Sierra-García, L., Gambetta, N., García-Benau, M. A., & Orta-Pérez, M. (2019). Understanding the determinants of the magnitude of entity-level risk and account-level risk key audit matters: The case of the United Kingdom. The British Accounting Review, 51(3), 227-240.
48. Simunic, D. A. (1980). The Pricing of Audit Services: Theory and Evidence. Journal of Accounting Research, 18(1), 161–190. https://doi.org/10.2307/2490397
49. Sirois, L. P., Bédard, J., & Bera, P. (2018). The informational value of key audit matters in the auditor's report: Evidence from an eye-tracking study. Accounting Horizons, 32(2), 141-162.
50. Teraman, Ö., & Çelik, B. (2019). Kilit denetim konularının bağımsız denetim raporuna yansıtılması: Bağımsız denetçileri etkilemesi üzerine bir araştırma. Çukurova üniversitesi iktisadi ve idari bilimler fakültesi dergisi, 23(1), 49-61.
51. Terzi, S., & Şen, İ. K. (2023). Kilit Denetim Konulari Raporlamasinin Denetim Kalitesine Etkisi: Türkiye’ye İlişkin Bulgular. Muhasebe ve Denetime Bakış, 22(68), 59-74.
52. Turner, J. L., Mock, T. J., Coram, P. J., & Gray, G. L. (2010). Improving transparency and relevance of auditor communications with financial statement users. Current issues in auditing, 4(1), A1-A8.
53. Uzay, Ş., & Köylü, Ç. (2018). Kilit denetim konuları: Borsa İstanbul üzerine bir araştırma. Erciyes üniversitesi iktisadi ve idari bilimler fakültesi dergisi, (52), 47-70.
54. Velte, P. (2018). Does gender diversity in the audit committee influence key audit matters' readability in the audit report? UK evidence. Corporate social responsibility and environmental management, 25(5), 748-755.
55. Velte, P., & Issa, J. (2019). The impact of key audit matter (KAM) disclosure in audit reports on stakeholders’ reactions: a literature review. Problems and Perspectives in Management, 17(3), 323-341.
56. Wu, C. Y. H., Hsu, H. H., & Haslam, J. (2016). Audit committees, non-audit services, and auditor reporting decisions prior to failure. The British Accounting Review, 48(2), 240-256.
57. Wuttichindanon, S., & Issarawornrawanich, P. (2020). Determining factors of key audit matter disclosure in Thailand. Pacific Accounting Review, 32(4), 563-584.