PERAKENDE SEKTÖRÜNDE DAĞITIM SÜREÇLERİNİN SWARA YÖNTEMİYLE ANALİZİ: RİSK YÖNETİMİ PERSPEKTİFİNDEN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Dağıtım ve risk yönetimi; tedarik zinciri yönetiminin etkinliği açısından iki önemli kavramdır. Tedarik zinciri yönetimi bağlamında dağıtım süreçleri; taşıma, depolama, envanter yönetimi, siparişin gerçekleştirilmesi, dağıtım ağı tasarımı gibi temel unsurlardan oluşmaktadır. Dağıtımda risk yönetimi, işletmelerin dağıtım operasyonlarını olumsuz yönde etkileyebilecek risklerin sistematik biçimde belirlenmesi, değerlendirilmesi ve azaltılması sürecini ifade etmektedir. Etkin bir risk yönetimi yaklaşımı; operasyonel aksaklıkları ve kayıpları en aza indirirken, mal ve hizmetlerin üreticilerden tüketicilere kesintisiz ve güvenilir bir şekilde ulaştırılmasına katkı sağlamaktadır. Bu kapsamda, işletmeler riskleri tanımlayıp yöneterek dağıtım operasyonlarının dayanıklılığını artırabilmekte ve müşteri memnuniyetini koruyabilmektedir. Bu çalışmada, dağıtım süreçlerindeki risklerin incelenmesi ve bu risklerin önem derecelerine göre sıralanması amaçlanmıştır. Çalışma çerçevesinde yapılan literatür incelemesi ile dağıtım faaliyetlerine ilişkin risk boyutları belirlenmiş; kriterlerin göreli ağırlıkları, çok kriterli karar verme tekniklerinden biri olan Step-Wise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA) yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırma kapsamında toplam dokuz uzmanın görüşüne başvurulmuştur. Bu uzmanlar; akademi ve sektörü temsilen beş öğretim üyesi, Türkiye genelinde faaliyet gösteren sektör lideri bir perakende işletmesinden üç yönetici ve bir iş güvenliği uzmanından oluşmaktadır. Uzman değerlendirmeleri doğrultusunda elde edilen bulgular, dağıtımda kaynak sağlayıcı risklerin, talep kaynaklı ve stok riskleri gibi diğer risk türlerine kıyasla daha yüksek öneme sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu yönüyle çalışma, tedarik zinciri risklerini genel bir çerçevede ele alan mevcut literatürden farklı olarak, dağıtım fonksiyonu özelinde risklerin önceliklendirilmesine odaklanmakta ve uygulamaya ilişkin sonuçlar sunarak literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır.Çalışma çerçevesinde yapılan literatür incelemesi ile dağıtım faaliyetlerine ilişkin risk boyutları belirlenmiş; kriterlerin göreli ağırlıkları, çok kriterli karar verme tekniklerinden biri olan Step-Wise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA) yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırma kapsamında toplam dokuz uzmanın görüşüne başvurulmuştur. Bu uzmanlar; akademi ve sektörü temsilen beş öğretim üyesi, Türkiye genelinde faaliyet gösteren sektör lideri bir perakende işletmesinden üç yönetici ve bir iş güvenliği uzmanından oluşmaktadır. Uzman değerlendirmeleri doğrultusunda elde edilen bulgular, dağıtımda kaynak sağlayıcı risklerin, talep kaynaklı ve stok riskleri gibi diğer risk türlerine kıyasla daha yüksek öneme sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu yönüyle çalışma, tedarik zinciri risklerini genel bir çerçevede ele alan mevcut literatürden farklı olarak, dağıtım fonksiyonu özelinde risklerin önceliklendirilmesine odaklanmakta ve uygulamaya ilişkin sonuçlar sunarak literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dağıtım yönetimi
• Dağıtım riskleri
• SWARA
• Perakende lojistiği
• Tedarik zinciri risk yönetimi

ANALYSIS OF DISTRIBUTION PROCESSES IN THE RETAIL SECTOR USING THE SWARA METHOD: AN EVALUATION FROM A RISK MANAGEMENT PERSPECTIVE

Öz

Distribution and risk management are two important concepts for the effectiveness of supply chain management. In the context of supply chain management, distribution processes consist of basic elements such as transportation, storage, inventory management, order fulfillment, and distribution network design. Risk management in distribution refers to the process of systematically identifying, evaluating, and mitigating risks that may adversely affect the distribution operations of enterprises. An effective risk management approach contributes to the uninterrupted and reliable delivery of goods and services from producers to consumers while minimizing operational disruptions and losses. In this context, businesses can increase the resilience of distribution operations and maintain customer satisfaction by identifying and managing risks. In this study, it is aimed to examine the risks in distribution processes and to rank these risks according to their importance. Within the scope of the study, risk dimensions related to distribution activities were identified through a literature review, and the relative weights of the criteria were calculated using the Step-Wise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA) method, which is one of the multi-criteria decision-making techniques. Within the scope of the research, a total of nine experts were consulted. These experts consist of five faculty members representing academia and the sector, three managers from a sector-leading retail business operating across Turkey, and one occupational safety expert. The findings obtained from the expert assessments reveal that sourcing risks in distribution are of greater importance compared to other types of risks, such as demand-driven and inventory risks. In this respect, the study makes a unique contribution to the literature by focusing on the prioritization of risks specific to the distribution function and presenting practical results, unlike the existing literature that addresses supply chain risks in a general framework.

Anahtar Kelimeler

• Distribution management
• Distribution risks
• SWARA
• Retail logistics
• Supply chain risk management

Kaynakça

1. 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun. (1994). T.C. Resmî Gazete. Tarih/Sayı: 13.12.1994/22140.
2. 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. (2013). T.C. Resmî Gazete. Tarih/Sayı: 28.11.2013/28835.
3. 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. (2016). T.C. Resmî Gazete. Tarih/Sayı: 07.04.2016/29677.
4. Aghezzaf, E.H. (2006). Production planning and warehouse management in supply networks with interfacility mold transfers. European Journal of Operational Research, 182, 1122-1139.
5. Alatepeli, B. (2022). SWARA yöntemi ile soğuk tedarik zinciri lojistik firma seçimi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 8(16), 117-125.
6. Alimardani, M., Hashemkhani Zolfani, S., Aghdaie, M. H., & Tamošaitienė, J. (2013). A novel hybrid SWARA and VIKOR methodology for supplier selection in an agile environment. Technological and Economic Development of Economy, 19(3), 533-548.
7. Al-Zaidi, W., Al-Zuhairi, A., & Salih, S. (2019). Role of procurement in inventory risks: Case study of Iraqi pharmaceutical supply chain. Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej. Zarządzanie, 35, 7-19.
8. Aytaç Adalı, E., & Tuş Işık, A. (2017). Bir tedarikçi seçim problemi için SWARA ve WASPAS yöntemlerine dayanan karar verme yaklaşımı. International Review of Economics and Management, 5(4), 56-77.

9. Barmuta, K., Rusakova, N., & Malkhasyan, A. (2022). Improving the method of analyzing risks of the company’s logistics processes. Transportation Research Procedia, 63, 737-745.
10. Bıçakcı, P. S., & Üreten, S. (2017). Tedarik zinciri yönetimi uygulamalarının zincir performansı üzerindeki etkileri: Bir uygulama. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 367-386.
11. Bour, P. (2016). Managing the supplier risks in a purchasing department (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Centria University of Applied Sciences, Kokkola.
12. Christopher, M. (2016). Logistics & supply chain management (5. baskı). Pearson Education.
13. Christopher, M., & Peck, H. (2004). Building the resilient supply chain. International Journal of Logistics Management, 15(2), 1-13.
14. Chopra, S., & Sodhi, M. S. (2004). Supply-chain breakdown. MIT Sloan Management Review, 46(1), 53-61.
15. Cui, Z., Wang, H., & Xu, J. (2023). Risk assessment of concentralized distribution logistics in cruise-building imported materials. Processes, 11(3), 859.
16. Debnath, B., Bari, A. M., Haq, M. M., de Jesus Pacheco, D. A., & Khan, M. A. (2023). An integrated stepwise weight assessment ratio analysis and weighted aggregated sum product assessment framework for sustainable supplier selection in healthcare supply chains. Supply Chain Analytics, 1, 100001.
17. Durmaz, K. İ., & Temel Gencer, C. (2019). Tedarikçi seçiminde entegre lojistik destek yaklaşımı ve işletme uygulaması: SWARA-SMAA-2. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 8(2), 828-841.
18. Erdal, M., Görçün, Ö. F., Görçün, Ö., & Saygılı, M. S. (2008). Entegre lojistik yönetimi. İstanbul: Beta Yayınları.
19. Gülçiçek Tolun, B. (2024). Lojistik 4.0 ihtiyaçlarının değerlendirilmesinde AHP ve SWARA yöntemlerinin karşılaştırılması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(47).
20. Hallikas, J., Karvonen, I., Pulkkinen, U., Virolainen, V. M., & Tuominen, M. (2004). Risk management processes in supplier networks. International Journal of Production Economics, 90(1), 47-58.
21. Joshi, S., Sharma, M., Ekren, B. Y., Kazancoglu, Y., Luthra, S., & Prasad, M. (2023). Assessing supply chain innovations for building resilient food supply chains: An emerging economy perspective. Sustainability, 15(6), 4924.
22. Kaya, S. K., & Erginel, N. (2020). Futuristic airport: A sustainable airport design by integrating hesitant fuzzy SWARA and hesitant fuzzy sustainable quality function deployment. Journal of Cleaner Production, 275, 123880.
23. Kozoderović, J., Pajić, V., & Andrejić, M. (2025). A multi-criteria analysis for e-commerce warehouse location selection using SWARA and ARAS methods. Journal of Engineering Management and Systems Engineering, 4(2), 122-132.
24. Lockamy, A. III. (2011). Benchmarking supplier risks using Bayesian networks. Benchmarking: An International Journal, 18(3), 409-427.
25. Manuj, I., & Mentzer, J. T. (2008). Global supply chain risk management. Journal of Business Logistics, 29(1), 133-155.
26. Matook, S., Lasch, R., & Tamaschke, R. (2009). Supplier development with benchmarking as part of a comprehensive supplier risk management framework. International Journal of Operations & Production Management, 29(3), 241-267.
27. Nebati, E. E., Vatansever, E. N., & Makas, G. (2023). SWARA, ARAS ve WASPAS yöntemleri ile yeni şube yeri seçimi: Bir kargo firması örneği. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 35(1), 217-237.
28. Özbey, F. (2015). Risk assessment and alternative dispute resolution practice: Transportation infrastructure projects (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
29. Özgüner, M., & Aytekin, M. (2021). Tedarikçi ilişkilerinin tedarik zinciri risklerine etkisi: TRC1 Bölgesi’nde bir araştırma. Verimlilik Dergisi, 3, 75-89.
30. Özgüner, M., & Özgüner, Z. (2019). Tedarik zinciri risklerinin lojistik performans üzerindeki etkisinin yapısal eşitlik modellemesi ile belirlenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(1), 67-82.
31. Ríos, J. R., Duque, D. F. M., & Gómez, J. C. O. (2019). Operational supply chain risk identification and prioritization using the SCOR model. Ingenieria y Universidad, 23(1), 1-12.
32. Rogers, D. S., & Tibben‐Lembke, R. (2001). An examination of reverse logistics practices. Journal of Business Logistics, 22(2), 129-148.
33. Senthil, S., Murugananthan, K., & Ramesh, A. (2018). Analysis and prioritisation of risks in a reverse logistics network using hybrid multi-criteria decision making methods. Journal of Cleaner Production, 179, 716-730.
34. Şahin, K., Sevim, B., Uslu, Y. D., Koc, S., & Aygun, S. (2025). Evaluation of the factors preventing the opening of health facilities by SWARA method. Bezmialem Science, 13(3), 205-214.
35. Tang, C. S. (2006). Perspectives in supply chain risk management. International Journal of Production Economics, 103(2), 451-488.
36. Türkmen, M., & Demirel, A. (2022). SWARA ağırlıklı bulanık COPRAS yöntemi ile tedarikçi seçimi. Alanya Akademik Bakış, 6(1), 1739-1756.
37. Ulutaş, A., Karakuş, C. B., & Topal, A. (2020). Location selection for logistics center with fuzzy SWARA and CoCoSo methods. Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, 38(4), 4693-4709.
38. Ulutaş, A., Meidute-Kavaliauskiene, I., Topal, A., & Demir, E. (2021). Assessment of collaboration-based and non-collaboration-based logistics risks with plithogenic SWARA method. Logistics, 5(4), 82.
39. Wagner, S. M., & Bode, C. (2009). Supply chain risk: A handbook of assessment, management, and performance. Boston: Springer US.
40. Waters, D. (2007). Supply chain risk management: Vulnerability and resilience in logistics. London & Philadelphia: Kogan Page.
41. World Economic Forum. (2023). The global risks report 2023. Geneva: World Economic Forum.
42. Yankovska, L., & Petryk, I. (2022). Safety of cargo transportation in the Ukrainian supply chain: Risk management and legal issues. Law, Business & Sustainability Herald, 2(1), 49-56.
43. Yarlıkaş, S., & Arslaner, C. (2019). SWARA ve COPELAND yöntemleri ile global tedarik zinciri yönetimini etkileyen faktörlerin önem düzeylerinin değerlendirilmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 83-104.