EN
TR
MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI
Öz
Bu çalışmada, menkul kıymetler piyasalarında gerçekleştirilen işlem bazlı manipülasyonlar literatür incelemesi kapsamında ele alınmıştır. İşlem bazlı manipülasyon türleri ile bu türlerin gerçekleştirilmesinde kullanılan manipülatif işlem örüntüleri sistematik olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca, işlem bazlı manipülasyonların tespitine yönelik literatürde yer alan çalışmalar değerlendirilmiş ve kullanılan yöntemler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Literatür incelemesi sonucunda çalışmaların genel olarak iki farklı yaklaşım benimsediği belirlenmiştir. Birinci yaklaşım, işlem örüntülerini ve yatırımcı ilişkilerini analiz ederek belirli manipülasyon türlerini doğrudan tespit etmeyi amaçlarken, ikinci yaklaşım manipülasyon sonucunda ortaya çıkan getiri, volatilite, işlem hacmi ve pay senedi devir hızı gibi göstergeleri kullanarak genel manipülasyon tanısı koymaktadır. İncelenen çalışmalar, son yıllarda finansal piyasalarda üretilen veri miktarındaki artışa paralel olarak işlem bazlı manipülasyonların tespitinde makine öğrenmesi, derin öğrenme, grafik sinir ağları ve açıklanabilir yapay zekâ yaklaşımlarının giderek daha yaygın kullanıldığını göstermektedir. Bu çalışma, işlem bazlı manipülasyon türlerini, manipülatif işlem örüntülerini ve literatürde kullanılan tespit yöntemlerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmesi bakımından literatüre katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aggarwal, R. K., & Wu, G. (2006). Stock market manipulations. Journal of Business, 79(4), 1915–1953. https://doi.org/10.1086/503655
- Aktaş, R., & Doğanay, M. M. (2006). Stock-price manipulation in the Istanbul Stock Exchange. Eurasian Review of Economics and Finance, 2, 21–28.
- Akyol, A. C., & Michayluk, D. (2008). Is there closing price manipulation on the Istanbul Stock Exchange? Australian School of Business, University of New South Wales. (Working paper).
- Aldridge, I. (2013). High-frequency trading: A practical guide to algorithmic strategies and trading systems (2nd ed.). Wiley.
- Allen, F., & Gale, D. (1992). Stock-price manipulation. The Review of Financial Studies, 5(3), 503–529. https://doi.org/10.1093/rfs/5.3.503
- Allen, F., & Gorton, G. (1992). Stock price manipulation, market microstructure and asymmetric information. European Economic Review, 36(2–3), 624–630. https://doi.org/10.1016/0014-2921(92)90159-7
- Al-Thani, H. A. (2017). Detecting market manipulation in stock market data (Master's thesis). Qatar University, College of Engineering.
- Altınbaş, H. (2012). Hisse senedi piyasalarında kapanış fiyatı manipülasyonu üzerine bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bilgi Sistemleri (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
23 Ağustos 2026
Gönderilme Tarihi
21 Haziran 2026
Kabul Tarihi
20 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 35
APA
Uslu, N. C., & Akal, F. (2026). MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI. Denetişim, 35, 389-405. https://doi.org/10.58348/denetisim.1975548
AMA
1.Uslu NC, Akal F. MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI. DENETİŞİM. 2026;(35):389-405. doi:10.58348/denetisim.1975548
Chicago
Uslu, Nurullah Celal, ve Fuat Akal. 2026. “MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI”. Denetişim, sy 35: 389-405. https://doi.org/10.58348/denetisim.1975548.
EndNote
Uslu NC, Akal F (01 Ağustos 2026) MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI. Denetişim 35 389–405.
IEEE
[1]N. C. Uslu ve F. Akal, “MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI”, DENETİŞİM, sy 35, ss. 389–405, Ağu. 2026, doi: 10.58348/denetisim.1975548.
ISNAD
Uslu, Nurullah Celal - Akal, Fuat. “MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI”. Denetişim. 35 (01 Ağustos 2026): 389-405. https://doi.org/10.58348/denetisim.1975548.
JAMA
1.Uslu NC, Akal F. MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI. DENETİŞİM. 2026;:389–405.
MLA
Uslu, Nurullah Celal, ve Fuat Akal. “MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI”. Denetişim, sy 35, Ağustos 2026, ss. 389-05, doi:10.58348/denetisim.1975548.
Vancouver
1.Nurullah Celal Uslu, Fuat Akal. MENKUL KIYMETLER PİYASASINDA İŞLEM BAZLI MANİPÜLASYONLARIN TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ YAKLAŞIMLARI. DENETİŞİM. 01 Ağustos 2026;(35):389-405. doi:10.58348/denetisim.1975548