BARTIN ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİNDE FAALİYET GÖSTEREN İŞLETMELERİN TERSİNE LOJİSTİK FAALİYETLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 96 - 124

Emine Umay Genç , Eray Kirenci

https://doi.org/10.54410/denlojad.1665240

Öz

Bu çalışma, Bartın Organize Sanayi Bölgesi'nde (OSB) faaliyet gösteren işletmelerin tersine lojistik uygulamalarına ilişkin mevcut durumlarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma desenine uygun olarak yürütülen çalışmada, farklı sektörleri (demir-çelik, plastik sanayi, tekstil, gıda, mobilya ve orman ürünleri, çimento-inşaat malzemeleri) temsil eden altı firma ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, tersine lojistik faaliyetlerinin işletmelerde müşteri iadeleri, üretim fazlası, kalite kontrolü ve çevresel sürdürülebilirlik gibi çeşitli amaçlarla uygulandığını ortaya koymaktadır. Özellikle demir-çelik ve plastik sektörlerinde geri dönüşüm yoluyla maliyet avantajı elde edildiği, bazı sektörlerde ise ürün kalitesini artırıcı etkiler sağlandığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, lojistik süreçlerin uzunluğu, yüksek taşıma maliyetleri, farkındalık eksikliği ve sektörel sınırlılıklar, tersine lojistik uygulamalarının etkinliğini sınırlamaktadır. Ayrıca, bazı sektörlerde tersine lojistik süreçlerinin dış kaynak kullanımıyla yönetilmesi sürecin kontrolünü zorlaştırmakta, geri dönen ürünlerde değer kaybı yaşanabilmektedir. Bu bağlamda, sanayi bölgelerinde tersine lojistiği teşvik edici stratejik politikalar geliştirilmesi ve sektörel ihtiyaçlara uygun destek mekanizmalarının oluşturulması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Tersine Lojistik , Sürdürülebilir Lojistik , Bartın , Organize Sanayi Bölgeleri

Kaynakça

• ACEA. (2021). Economic and market report full-year 2021. European Automobile Manufacturers Association. https://www.acea.auto/files/economic_and_market_report-full-year_2021.pdf
• Agrawal, S., Singh, R. K., & Murtaza, Q. (2015). A literature review and perspectives in reverse logistics. Resources, Conservation and Recycling, 97, 76–92. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2015.02.009
• Akca, T. D., & Akdoğan, M. Ş. (2023). Gıda işletmelerinin yeşil lojistik uygulamaları ve lojistik performanslarının demografik faktörlere göre incelenmesi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(21), 491–512.
• Arsu, T., & Ayçin, E. (2021). Üçüncü parti tersine lojistik servis sağlayıcısı seçimi kriterlerinin Bulanık SWARA yöntemi ile değerlendirilmesi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 16(63), 1282–1300.
• Bakan, İ., & Şekkeli, Z. H. (2017). Lojistik yönetimi. Beta Yayınları.
• Bartın OSB (2025). https://www.bartinosb.org.tr/
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2021). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage Publications.
• Cricelli, L., Greco, M., & Grimaldi, M. (2021). An investigation on the effect of inter-organizational collaboration on reverse logistics. International Journal of Production Economics, 240, 108216.
• CSCMP-Council of Supply Chain Management Professionals. (2013). Supply chain management definitions and glossary of terms. https://cscmp.org/CSCMP/cscmp/educate/scm_definitions_and_glossary_of_terms.aspx
• Ding, L., Wang, T., & Chan, P. W. (2023). Forward and reverse logistics for circular economy in construction: A systematic literature review. Journal of Cleaner Production, 388, 135981.
• Dirik, M. (2012). Tersine lojistik ve Karaman Organize Sanayi Bölgesinde gıda sektöründe tersine lojistiğin değerlendirilmesine yönelik bir uygulama [Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
• Dutta, P., Mishra, A., Khandelwal, S., & Katthawala, I. (2020). A multiobjective optimization model for sustainable reverse logistics in Indian E-commerce market. Journal of Cleaner Production, 249, 119348.
• Eğilmez, G. (2024). Sürdürülebilir akıllı lojistik. Duvar Yayınları.
• Erturgut, R., & Gürler, H. E. (2020). Tersine lojistik teori ve uygulamalarının son 10 yılı: Bibliyometrik bir analiz. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (28), 25–46.
• European Commission. (2020). A new circular economy action plan for a cleaner and more competitive Europe. Brussels: European Commission. https://environment.ec.europa.eu/strategy/circular-economy-action-plan_en
• Forti, V., Baldé, C. P., Kuehr, R., & Bel, G. (2020). The Global E-waste Monitor 2020: Quantities, flows and the circular economy potential. United Nations University. https://www.itu.int/en/ITU-D/Climate Change/Documents/GEM_2020_def.pdf
• Gedikli, T., & Ervural, B. Ç. (2022). En uygun tersine lojistik hizmet sağlayıcısının bulanık grup karar verme yaklaşımı altında belirlenmesi. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences, 34(1), 50–64.
• Genç, E., & Tunalı, İ. (2022). Endüstri 4.0 ve Lojistik 4.0 kapsamında akıllı depo sistemleri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 9(4), 194–215.
• Gleissner, H., & Femerling, J. C. (2013). The principles of logistics: Basics—Exercises—Case studies (pp. 3–18). Springer.
• Govindan, K., & Bouzon, M. (2018). From a literature review to a multi-perspective framework for reverse logistics barriers and drivers. Journal of Cleaner Production, 187, 318–337.
• Görçün, Ö. F. (2019). Tedarik zinciri yönetimi. Beta Yayınları.
• Gürler, H. E. (2024). Assessment of third-party reverse logistics provider through the SWARA–WASPAS integrated framework. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 204–217.
• Hammes, G., De Souza, E. D., Rodriguez, C. M. T., Millan, R. H. R., & Herazo, J. C. M. (2020). Evaluation of the reverse logistics performance in civil construction. Journal of Cleaner Production, 248, 119212.
• Kale, G. (2023). Savunma tedarikinde tersine lojistik: ABD örneği. UTİSGAD, 3(2), 1–26.
• Karaçay, A. G. (2005). Tersine lojistik: Kavram ve işleyiş. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 317–332.
• Karamaşa, Ç. (2020). Gıda işletmelerinde yeşil lojistik uygulamalarının Nötrosofik DEMATEL yöntemi ile analiz edilmesi: Giresun ili örneği. Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 2(2), 1–12.
• Karataş, K. (2017). Nitel araştırma yöntemleri: Temel kavramlar ve uygulamalar. Nobel Yayıncılık.
• Kılıç, E., & Yaprak, B. (2022). Sürdürülebilir lojistik uygulaması olarak tersine lojistik üzerine Türkiye’de yapılan çalışmaların bibliyometrik analizi. Düşünce ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 161–176.
• Kinobe, J. R., Gebresenbet, G., & Vinnerås, B. (2012). Reverse logistics related to waste management with emphasis on developing countries: A review paper. Journal of Environmental Science and Engineering. B, 1(9B), 1104.
• Krumwiede, D. W., & Sheu, C. (2002). A model for reverse logistics entry by third-party providers. Omega, 30(5), 325–333.
• Lune, H., & Berg, B. L. (2017). Qualitative research methods for the social sciences. Pearson. Mallick, P. K., Salling, K. B., Pigosso, D. C., & McAloone, T. C. (2023). Closing the loop: Establishing reverse logistics for a circular economy, a systematic review. Journal of Environmental Management, 328, 117017.
• Maxwell, J. A. (2013). Qualitative research design: An interactive approach (3rd ed.). Sage.
• McLeod, F., & Cherrett, T. (2014). Reverse logistics for sustainable waste management processes. In Sustainable practices: Concepts, methodologies, tools, and applications (pp. 1505–1518). IGI Global.
• Mücevher, M. H. (2021). Sürdürülebilir lojistik için üç öncelikli strateji: Yeşil lojistik, tersine lojistik ve yalın lojistik. Enderun, 5(1), 39–54.
• OECD. (2022). Global plastics outlook. https://www.oecd.org/en/publications/global-plastics-outlook_de747aef-en.html
• Öçal, B. (2021). Tersine lojistik uygulamalarının çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğe etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(4), 521–532.
• Özdemir, M. (2021). Karadeniz bölgesi için tersine lojistik. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 11(21), 7–24.
• Özgüner, Z., & Özgüner, M. (2022). Tersine lojistik uygulamalarının önündeki engellerin ve çözüm önerilerinin çok kriterli karar verme yöntemleriyle değerlendirilmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 10(3), 895–912.
• Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
• Richnak, P., & Gubova, K. (2021). Green and reverse logistics in conditions of sustainable development in enterprises in Slovakia. Sustainability, 13(2), 581.
• Rogers, D. S., & Tibben‐Lembke, R. (2001). An examination of reverse logistics practices. Journal of Business Logistics, 22(2), 129–148.
• Salas-Navarro, K., Castro-García, L., Assan-Barrios, K., Vergara-Bujato, K., & Zamora-Musa, R. (2024). Reverse logistics and sustainability: A bibliometric analysis. Sustainability, 16(13), 5279.
• Sanayi Gazetesi. (2025). Bartın Merkez 1. OSB. https://sp.sanayigazetesi.com.tr/listing/bartin-merkez-1-osb/
• Sar, K., & Ghadimi, P. (2023). A systematic literature review of the vehicle routing problem in reverse logistics operations. Computers & Industrial Engineering, 177, 109011.
• Schreier, M. (2012). Qualitative content analysis in practice. Thousand Oaks, CA: Sage.
• Sonar, H., Sarkar, B. D., Joshi, P., Ghag, N., Choubey, V., & Jagtap, S. (2024). Navigating barriers to reverse logistics adoption in circular economy: An integrated approach for sustainable development. Cleaner Logistics and Supply Chain, 12, 100165.
• Soylu, A. (2017). Tersine lojistik: Kayseri Organize Sanayi Bölgesinde bir uygulama (Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Sun, X., Yu, H., & Solvang, W. D. (2022). Towards the smart and sustainable transformation of Reverse Logistics 4.0: A conceptualization and research agenda. Environmental Science and Pollution Research, 29(46), 69275–69293.
• Şahin, H. H., & Taşer, A. (2023). Elektronik atıkların tersine lojistik sürecinde SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 88–100.
• Tekin, M. (2015). Lojistik (2. Baskı). Günay Ofset.
• Tisdell, E. J., Merriam, S. B., & Stuckey-Peyrot, H. L. (2025). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons.
• Tunacan, T., Nizam, T., & Tezcan, B. (2020). Tersine lojistik bakış açısı ile katı atık yönetiminin istatistiksel değerlendirmesi: Karabük bölgesi demir çelik sektör analizi. Academic Platform–Journal of Engineering and Science, 8(1), 41–48.
• TÜİK. (2022). Atık istatistikleri 2022. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Atik-Istatistikleri-2022-49570
• Türkoğlu, K. (2022). Lojistik ve ters lojistik maliyetleri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 9(82), 866–873.
• Usta, S. K. (2022). Kullanılmayan ve atık ilaçların tersine lojistik faaliyetleri ile toplanmasına tüketicinin bakış açısının değerlendirilmesi. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences, 34(4), 517–532.
• Wen, J., He, L., & Zhu, F. (2018). Swarm robotics control and communications: Imminent challenges for next generation smart logistics. IEEE Communications Magazine, 56(7), 102–107.
• Wilson, M., & Goffnett, S. (2022). Reverse logistics: Understanding end-of-life product management. Business Horizons, 65(5), 643–655.
• Wilson, M., Paschen, J., & Pitt, L. (2022). The circular economy meets artificial intelligence (AI): Understanding the opportunities of AI for reverse logistics. Management of Environmental Quality: An International Journal, 33(1), 9–25.
• World Bank. (2018). What a waste: Trends in solid waste management. https://datatopics.worldbank.org/what-a-waste/trends_in_solid_waste_management.html
• Yayalar, Y. Ş., Serper, E. Z., & Taner, M. R. (2023, Eylül). Sustainable and cost-effective reverse logistics network design for electric vehicle batteries. YAEM 2023 - Gaziantep, Turkey.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık. Yiğit, S., & Çetin, O. (2024, Ekim 12–13). Tersine lojistik önündeki engeller. XXII. IBANESS İktisat, İşletme ve Yönetim Bilimleri Kongreler Serisi, Ohrid, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti.
• Yolcu, M. B. (2023). Avrupa yeşil mutabakatı ve Türkiye’deki yeşil lojistik uygulamaları. Econder International Academic Journal, 7(2), 136–151.
• Yu, H., & Sun, X. (2024). Uncertain remanufacturing reverse logistics network design in industry 5.0: Opportunities and challenges of digitalization. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 133, 108578.