The Common Memory of Islamic Culture and Civilization: Literature of Ahl al Badr

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1, 23 - 40, 31.05.2025

Hakan Temir

https://doi.org/10.33931/dergiabant.1595208

Öz

The science of Sirah (biography of the Prophet) is a field that has developed from people's curiosity to know about the Prophet Mohammad. Within this field, alongside various sub-disciplines such as evidence, characteristics, and traits related to the life and character of the Prophet, research areas focused on events, individuals, or topics have been established. One of the significant expansions centered around events is the literature of Ahl al-Badr, which narrates the names of those who participated in the Battle of Badr. This area, developed by writers from various regions of the Islamic world and supported by a tradition of prayer, has become one of the thematic topics of Sirah and partially one of its sub-disciplines. Moreover, it can be said that, with the increasing interest it garners each day, it has become the most dynamic part compared to other sub-disciplines. The literature of Ahl al-Badr found in the works of the early Sirah authors began to acquire its own identity in the 6th/12th century and produced its first examples in the 8th/14th century. From the 11th/17th century to the present, Ahl al-Badr literature, through poetry, prose, and historical narratives, has emerged as a field of virtue emphasizing the heroism, sacrifices, and spiritual values of those who participated in the Battle of Badr. With works written in different geographies from North Africa to India, Ahl al-Badr literature has constituted one of the most dynamic fronts of Sirah in the last three centuries. This area, which has drawn interest in recent centuries, awaits further research as a subject. Since little research has been conducted on the topic, organizing the scattered materials may seem like a sufficient initial effort. Thus, a wide literature analysis and comparative attempt regarding the field were made. The methods used in the study included qualitative research methods, induction, and deduction.

Anahtar Kelimeler

Islamic History , Sīrah , Badr , Uhud , Ahl al-Badr , Prayer

İslâm Kültür ve Medeniyetinin Ortak Hafızası: Ehl-i Bedir Literatürü

Öz

Siyer ilmi, insanların Hz. Peygamber’i tanımaya olan merakından kaynaklı gelişen bir alandır. Bu alanda Hz. Peygamber’in hayatı ve karakteriyle ilgili delâil, şemâil, hasâis gibi pek çok alt disiplinin yanında olay, şahıs veya konu temalı araştırma sahaları oluşturulmuştur. Hâdise merkezli genişlemelerden biri de Bedir Gazvesi ve bu savaşa katılanların isimlerinin anlatıldığı Ehl-i Bedir literatürüdür. İslâm dünyasının çeşitli bölgelerindeki yazarlar tarafından geliştirilen ve dua geleneği ile de desteklenen bu alan, Siyer’in tematik konularından ve kısmen alt dallarından birisi haline gelmiştir. Üstelik her geçen gün elde ettiği yakın ilgiyle diğer alt disiplinlere nazaran en dinamik kısım olduğu da söylenebilir. Zira ilk siyer müelliflerinin eserlerinde var olan Ehl-i Bedir literatürü 6/12. asırda kendisine has bir kimlik edinmeye başlamış, 8/14. yüzyılda ilk örneklerini vermiştir. 11/17. asırdan günümüze kadar ise şiir, nesir ve tarihî anlatılarla Ehl-i Bedir edebiyatı; Bedir Savaşı’na katılanların kahramanlıklarını, fedakârlıklarını ve manevî değerlerini vurgulayan fezâil türü bir alan olarak karşılık bulmuştur. Kuzey Afrika’dan Hindistan’a kadar farklı coğrafyalarda yazılan eserlerle Ehl-i Bedir literatürü, geçtiğimiz üç asırda Siyerin en dinamik cephesinden birisini teşkil etmiştir. Son asırlarda ilgiyi üzerine toplayan bu alan bir araştırma konusu olarak üzerinde çalışılmayı beklemektedir. Konu hakkında daha önce araştırma yapılmadığından dolayı dağınık malzemeyi tasnif etmek yeterli bir girişim olarak gözükebilir. Ancak bu çalışmada, alana dair geniş bir literatür analizi ve karşılaştırma denemesi yapılmış; nitel araştırma yöntemi, tümevarım, tümden gelim gibi bilimsel yöntemler kullanılmıştır. Böylece takip edilen yöntemle sahada yazılan örneklerin görülmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

İslam Tarihi , Siyer , Bedir , Uhud , Ehl-i Bedir , Dua

Kaynakça

• Ahmed el-Menînî, Ebu’n-Necâh Şihâbüddin Ahmed b. Ali b. Ömer el-Menînî ed-Dımaşkî. Şerhu’s-Sadr bi-Şerhi Urcûzeti İstinzâli’n-Nasr bi’t-Tevessül li-Ehli Bedir. Süleymaniye Kütüphanesi: 1-152.
• Akgündüz, Ahmed. Şeyhü’l-İslam Ebussu’ûd Efendi Fetvaları (Fetavay-ı Ebussu’ûd Efendi). ed. Tasarım: Orhan Saka Prestij Grafik Reklamcılık. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2018.
• Bağdatlı İsmâil Paşa. Hediyyetü’l-ʿârifîn, esmâʾü’l-müʾellifîn ve âsârü’l-musannifîn. İstanbul: Vekâletü’l-Meârif, 1951.
• Bağdatlı İsmâil Paşa. Îzâhu’l-meknûn fi’z-zeyli ʿalâ Keşfi’z-zunûn an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn. İstanbul: Vekâletü’l-Meârif, 1945.
• Bikāî, Abdüllatîf b. Ahmed. Ehlü Bedir. Beyrût: Dârü Lübnân, 1409/1989.
• Demir, Abdulalim. “Bedir Gazvesi’ne Katılanların Bağışlandığını Belirten Hadis Üzerine Bir İnceleme = A Study on the Hadith Stating that Those Who Participated in the Battle of al-Badr were Forgiven”. Anemon: Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi XII/2 (2024), 689-704.
• Dımaşkî, Abdüllatîf b. Muhammed eş-Şâmî ed-. Esmâü’s-Sahâbeti’l-Bedriyyîn. Riyâd: 44660, 13.
• Ebu’l-Berekât es-Süveydî, Abdullah b. Hüseyin b. Mer’î b. Nâsırüddin. Esmâü Ehli Bedir. Konya: Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü, BY00006340/1.
• Ebu’l-Berekât es-Süveydî, Abdullah b. Hüseyin b. Merî b. Nâsır el-Bağdâdî. en-Nefhâtü’l-miskiyye fi’r-rihleti’l-Mekkiyye. Abu Dabi: el-Mecmeʻu’s-Sekafî, 1424.
• Halebî, Ebü’l-Ferec Nûrüddîn Alî b. Burhâniddîn İbrâhîm b. Ahmed el-. es-Sîretü’l-Halebiyye. Beyrût: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1427.
• İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed el-Absî el-Kûfî. el-Musannef. Riyâd: Dâru Kenûz İşbiliyye, 1436.
• İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd. Cevâmiʿu’s-sîre. thk. İhsan Abbas. Beyrût: Dâru’l-Maʿârif, 1900.
• İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sikât. Haydarâbâd, 1393/1973.
• İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdülmelik. es-Sîretu’n-Nebeviyye. thk. Mustafa es-Saka vd. Beyrût: Şirketü Mektebe ve Matbaa Mustafa el-Bânî el-Halebî, 2. Basım, 1375/1955.
• İbn İshâk, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yesâr b. Hıyâr el-Muttalibî el-Kureşî el-Medenî. Sîretü İbn İshâk. thk. Süheyl Zekkar. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1398/1978.
• İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd. es-Sünen. thk. İsâm Mûsâ Hâdî. Suudi Arabistan: Dârü’s-Sadîk, 1435/2014.
• İbn Saʿd, Ebû ʿAbdullâh Muhammed b. Saʿd b. Menîʿ. et-Tabakâtü’l-kübrâ. thk. Muhammed Abdulkadir Ata. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1410/1990.
• İbn Seyyidünnâs, Ebü’l-Feth Fethuddîn Muhammed b. Muhammed b. Muhammed el-Ya‘merî. Uyûnü’l-eser fî fünûni’l-meġāzî ve’ş-şemâʾil ve’s-siyer. Beyrût: Dâru’l-Kalem, 1414/1993.
• İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec Cemâleddin Abdurrahman b. Ali b. Muhammed el-Bağdâdî et-Temîmî. Telkīhu fühûmi ehli’l-es̱er fî ʿuyûni’t-târîh ve’s-siyer. Beyrût: Şirketü Dârü’l-Erkam b. Ebi’l-Erkam, 1997.
• İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed. el-Muntazam fî târîhi’l-mülûk ve’l-ümem. Beyrût: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992.
• Kâdir, Zâhir Ahmed. “Esmâü’s-Sahâbeti’l-Bedriyyîn (r.anhum) Abdüllatîf b. Muhammed ed-Dımaşkî eş-Şâmî”. Mecelletü İklîl 1/2 (ts.), 21-75.
• Keskin, Yusuf Ziya. “Şemâil ve Delâilü’n-Nübüvve Eserleri”. İslâm ve Yorum III: Din, Bilim ve Medeniyet (Prof. Dr. Fuat Sezgin Anısına) I (2019), 351-371.
• Kılıç, Ünal- Kelkit, Cafer. Ashâb-ı Bedir’in İsimleri ve Fazileti. Malatya: Nasihat Yayınları, 2017.
• Muhammed el-Medenî, Muhammed b. Mahmûd b. Sâlih. Esmâü Ehl-i Bedir. Atıf Efendi 01737, 81.
• Muhammed el-Medenî, Muhammed b. Mahmûd b. Sâlih. Esmâü Ehl-i Bedir. çev: Hakan Temir-Elif Temir, Konya: Kitap Dünyası, 2023.
• Mukātil b. Süleymân, Ebü’l-Hasen Beşîr el-Ezdî el-Belhî. et-Tefsîrü’l-kebîr. thk. Abdullah Mahmûd Şahâte. Beyrût: Dâru İhyai’t-Turâs el-Arabî, 1423.
• Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. Haccâc. Beyrût: Dâru İhyâu’l-Kütübü’l-Arabiyye, 1392.
• Özdemir, Mehmet Nadir. Ganimet Hz.Peygamber Dönemi Uygulamaları. Siyer Yayınları, 2024.
• Özdemir, Mehmet Nadir, “Kastamonu Meclis İdaresi İkinci Baş Katibi Hafız Ali Rıza’nın ‘Esma-u Ashâbı Bedir’ İsimli Eseri Hakkında Bir Değerlendirme”, III. Uluslararası Şeyh Şa’bân-ı Velî Sempozyumu 2016, 325-332.
• Rûmî, İbrahim Hanif b. Mustafa. Esmâü Ehli Bedir. thk. Cemîl Abdullah Uveyde, 1431/2010.
• Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Târîhu’l-hulefâ. thk. Hamdî Demirdâş. Riyâd: Mektebetu Nizar Mustafa el-Baz, 1425.
• Temir, Hakan, "Manzum Ehl-i Bedir Eserleri ve Abdullah el-Ayyâşî’nin Literatürdeki Yeri", Hadis ve Siyer Araştırmaları, 10/1 (2024): 39-64.
• Vâhidî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ahmed b. Muhammed en-Nîsâbûrî. el-Vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. thk. Safvân Adnân Dâvûdî. Beyrût: Dâru’l-Kalem, 1415.
• Vâkıdî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer b. Vâkıd. Kitâbü’l-Megāzî. Beyrût: Dâru’l-A’lemî, 3. Basım, 1409/1989.
• Ziriklî, Hayreddin b. Mahmûd. el-’Alâm. Beyrût: Dârü’l-İlmi’l-Melâyîn, 2002.