Thoughts of Modern Turkish Lawyers on Whether Islamic Law is Dynamic or Static

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 1 , 160 - 175 , 31.05.2025

Kenan Yıldız

https://doi.org/10.33931/dergiabant.1596453

https://izlik.org/JA89MJ49NL

Öz

As with other Turkish-Islamic states, the Ottoman Empire governed the state according to the rules of Islamic law. After the declaration of the Tanẓīmāt Edict (1839), laws began to be adopted from the West. Due to various internal and external reasons, the adoption of laws continued, and after the proclamation of the Republic (1923), it was decided that our laws would be completely adopted from the West. In the justification of the Civil Code adopted in 1926, it was stated that our old law, based on immutable religious principles, could not meet the needs of modern law, and for this reason, it was decided to adopt the law from Switzerland. In our study, we examined the thoughts of modern jurists on this issue, namely whether Islamic law is dynamic or static. Our aim was to determine whether all modern jurists support the justification of the Civil Code. Works of modern jurists on Islamic law were consulted in relation to the topic.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law , Modern Law , Legislation , Ijtihād , Dynamism

Modern Türk Hukukçularının İslâm Hukukunun Dinamik mi Statik mi Olduğu Üzerine Düşünceleri

https://izlik.org/JA89MJ49NL

Öz

Diğer Türk-İslam devletlerinde olduğu gibi Osmanlı İmparatorluğu da devleti İslâm hukuku kuralları ile yönetmiştir. Tanzimat Fermanı’nın (1839) ilanından sonra Batı’dan kanunlar iktibas edilmeye başlamıştır. Çeşitli iç ve dış nedenlerle kanun iktibasları devam etmiş ve Cumhuriyet’in ilanından (1923) sonra kanunlarımızın tamamen Batı’dan iktibas edilmesine karar verilmiştir. 1926 yılında kabul edilen Medeni Kanun’un gerekçesinde dine dayalı olan eski hukukumuzun değişmez kurallar üzerine bina edildiğinden zamanımızın hukuk ihtiyacını karşılayamadığı, bu nedenle kanunun İsviçre’den iktibasına karar verildiği belirtilmiştir. Biz de araştırmamızda modern hukukçuların bu konudaki yani İslam hukukunun dinamik mi statik mi olduğu konusundaki düşüncelerini inceledik. Amacımız bütün modern hukukçuların Medeni Kanun’un gerekçesine taraftar olup olmadıklarını tespit etmektir. Konu ile alakalı modern hukukçuların İslam hukuku hakkındaki çalışmalarına müracaat edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İslâm Hukuku , Modern Hukuk , Kanun , İçtihat , Dinamizm

Etik Beyan

Bu çalışma Prof. Dr. Ali İhsan Pala danışmanlığında Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı’nda 2024 yılında tamamlanan “Cumhuriyet Dönemi Türk Hukukçularının İslâm Hukuku Hakkındaki Yaklaşımları” başlıklı doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

• Akgündüz, Ahmet. “Osmanlı Hukuk Sisteminin Şer‘îliği Meselesi ve Kanunnâmelerin Şer‘î Tahlili”. XV. ve XVI. Asrı Türk Asrı Yapan Değerler. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1999.
• Arsal, Sadri Maksudi. “Hukuk İlmi ve Sosyolojisi I Hukuk Kavâidi ve Hukuk İlmi”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1/1 (Mart 1943), 20-34. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000003
• Arsal, Sadri Maksudi. Türk Tarihi ve Hukuk. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1947.
• Arsebük, Esat. “Türkiyede Medeni Hukukun İnkişaf Safhaları”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1/1 (Mart 1943), 7-19. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000011
• Aydın, M. Akif. “Osmanlı Hukuku’nun Genel Yapısı ve İşleyişi”. Türkler. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
• Aydın, M. Akif. Türk Hukuk Tarihi. İstanbul: Beta Basım Yayım ve Dağıtım A.Ş., 2019.
• Ayengin, Tevhit. “Hukûkî Dinamizm ve İçtihatta İsabet Tartışmaları”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 12/3 (Aralık 2012), 139-158. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344364
• Barkan, Ömer Lutfi. “Osmanlı İmparatorluğu Teşkilat ve Müesseselerinin Şer’îliği Meselesi”. Journal of Istanbul University Law Faculty 11/3-4 (Eylül 2011), 203-224.
• Barkan, Ömer Lutfi. Türk Hukuk Tarihi (Teksir). İstanbul: 1951.
• Barkan, Ömer Lutfi. XV. ve XVI. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Ziraî Ekonominin Hukukî ve Malî Esasları. I. Cild: Kanunlar. İstanbul: İÜEF Türkiyat Enstitüsü Neşriyatı, 1943.
• Başgil, Ali Fuat. Din ve Laiklik. İstanbul: Yağmur Yayınevi, 2012.
• Belgesay, Mustafa Reşit. Kur’ân Hükümleri ve Modern Hukuk: Mevzuat İçtihatlar Tatbikat. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1963.
• Belgesay, Mustafa Reşit. Mecellenin Küllî Kaideleri ve Yeni Hukukun Ana Prensipleri. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1947.
• Berki, Ali Himmet. “Adalet Fikri Beşerî Kanunlar ve Hakkaniyet”. Türk Yurdu 275 (1959). 25-26.
• Berki, Ali Himmet. Hukuk Mantığı ve Tefsir Kanun ve Mukavelelerin Tanzim ve Tefsirine Ait Kaide ve Asıllar. Ankara: Güney Matbaacılık ve Gazetecilik T.A.O., 1948.
• Berki, Şakir- Hâmidî, Hayrullah. İslâm Hususi Hukukunun Ana Prensipleri: “Kur’anda Hukuk”. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1956.
• Berki, Şakir. “Eski ve Yeni Medeni Hukukumuzda Miras Sistemleri”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 37/1 (Mayıs1980). 223-237. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000815
• Bilge, Necip. Hukuk Başlangıcı. Ankara: Turhan Kitabevi Yayınları, 2015.
• Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukūk-ı İslâmiyye ve Istılâhât-ı Fıkhiyye Kāmûsu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, t.y.
• Birinci, Ali. “Türk Hukuk Tarihçisi Sadri Maksudî’nin Hayat Hikâyesi ve Eserleri”. İstanbul Hukuk Mecmuası 75 (Aralık 2017), 75-122.
• Dalgın, Nihat. “Değişim Stratejisi Açısından Hukuk ve İslâm Hukuku”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/16 (Ağustos 2004). 111-128.
• Damirli, Mehman A. Genel Hukuk Teorisi Türkiye’de Tarihi Gelişimi ve Çağdaş Durumu. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• Dönmezer, Sulhi. “Hukuk ve Hayat”. Journal of Istanbul University Law Faculty 21/1-4 (Temmuz 2011), 424-433.
• Ekinci, Ekrem Buğra. İslâm Hukuku. İstanbul: Arı Sanat Yayınları, 2006.
• Ekinci, Ekrem Buğra. İslâm Hukukunda Değişmenin Sınırı. İstanbul: Arı Sanat Yayınları, 2005.
• Erdoğan, Mehmet. “İslâm Hukukunun Dinamizmi, Esneklik ve İkame Kurumlar”. İslâm Fıkhının Dinamizmi. ed. Yunus Vehbi Yavuz. 17-32. Bursa: KURAV Yayınları, 2006.
• Gayretli, Mehmet. Tanzimat Sonrasından Cumhuriyet’e Kadar Olan Dönemde Kanunlaştırma Çalışmaları. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
• Gözler, Kemal. “İslâm Hukukunun Değeri: İslâm Hukuku, Batı Hukukuna Alternatif Olabilir mi?”. ANAYASA.GEN.TR. Erişim tarihi: 10.04.2024. https://www.anayasa.gen.tr/islam-hukuku.htm
• Gözübüyük, Şeref. Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları. Ankara: Sevin Matbaası, 1986.
• Güngör, Erol. İslâmın Bugünkü Meseleleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat A.Ş., 1981.
• Gür, Refik. Hukuk Tarihi ve Tefekkürü Bakımından Mecelle. İstanbul: Çeltut Matbaası, t.y.
• İnalcık, Halil. “Osmanlı Hukukuna Giriş, Örfî- Sultanî Hukuk ve Fatih’in Kanunları”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 13/02 (Şubat 1958), 102-126. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000000371
• İmre, Zahit. Medeni Hukuka Giriş. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1971.
• Kaynar, Reşat. Mustafa Reşid Paşa ve Tanzimat. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 4. Baskı, 2010.
• Koca, Ferhat. “İslâm Hukuk Düşüncesinde Değişimin Gerekliliği”. İslâm Fıkhının Dinamizmi. ed. Yunus Vehbi Yavuz. 33-50. Bursa: KURAV Yayınları, 2006.
• Köprülü, M. Fuad. “Fıkıh”. İslâm Ansiklopedisi. 4/608-622. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1978.
• Köprülü, M. Fuad. İslâm ve Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları ve Vakıf Müessesesi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1983.
• Köse, Saffet. “İslâm Hukukunun Statik Olduğu İddiasının Tahlili”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/6 (Temmuz 1996), 255-295.
• Kur’ân Yolu. Erişim 10 Mayıs 2024. https://kuran.diyanet.gov.tr
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâs, ts.
• Özer, Yusuf Ziya. “Cumhuriyette Hukuk İnkılabı”. BELLETEN 2/7-8 (Temmuz 1938), 379-396. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1428488
• Pala, Ali İhsan. İslâm Hukuk Metodolojisinde Emir ve Yasakların Yorumu. Ankara: Fecr Yayınları, 2009.
• Sava Paşa. İslâm Hukuku Nazariyatı Hakkında Bir Etüd çev. Baha Arıkan. Ankara: Yeni Matbaa, 1955.
• Seviğ, Vasfi Raşit. “Fıkıh ve Medenî Kanun”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8/3 (1951). 210-234. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000879
• Soyubelli, Fethullah. “Büyük Hukukçu Ali Himmet Berki”. Akademi Kürsü 5 (2019). 46-50.
• Şelebî, Muhammed Mustafa. el-Fıkhü’l-İslâmî beyne’l-misâliyye ve’l-vâkı‘ıyye. Beyrut: ed-Dârü'l Câmiiyye, 1982.
• Şen, Cemalettin. Sistematik Mecelle: Kategorik Giriş ve Tam Metin. Bursa: Emin Yayınları, 2022.
• T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Devre II, Cilt 22, İçtima Senesi III, Elli Yedinci İçtima, 17.2.1926.
• T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Devre II, Cilt 22, İçtima Senesi III, Elli Yedinci İçtima, 17.2.1926.
• Velidedeoğlu, Hıfzı Veldet. “Kanunlaştırma Hareketleri ve Tanzimat”. Tanzimat-1 (İstanbul: MEB Yayınları, 1999), 139-140.
• Velidedeoğlu, Hıfzı Veldet. Medeni Hukuk 1 Şahsın Hukuku. İstanbul: Ahmet Sait Matbaası, 1945.
• Watt, W. Montgomery. Modern Dünyada İslâm Vahyi. çev. Mehmet S. Aydın. Ankara: İzmir İlahiyat Vakfı Yayınları, 1982.
• Yıldız, Kenan. Cumhuriyet Dönemi Türk Hukukçularının İslam Hukuku Hakkındaki Yaklaşımları. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2024.