Kur’an’daki Yeryüzü Halifeliğinin Sezai Karakoç’un Düşüncesindeki Yeri ve Felsefî Yansımaları

Öz

İnsan, Allah, diğer insanlar ve evrendeki varlıklar ile karşılıklı münasebeti olan bir varlıktır. Bu bağlamda birey; Allah karşısında kul, toplumu oluşturan bir fert konumundayken, kâinattaki diğer varlıklara göre ise halife konumunda ve rolündedir. Bu konum ve rol, ilgili ayetlerden de anlaşılacağı üzere insana Allah tarafından verilmiştir. Sezai Karakoç, insanın bu yönüne çok önem vermiş, özellikle de düşünce eserlerinde, farklı bağlamlarda Allah tarafından insana lütfedilen halifelik görevini konu edinmiştir. İlahi bir lütuf olan bu görevlendirmede halifeliğin nasıl anlaşılması gerektiği, hangi insanın halife olacağı, halifeliğin hangi sorumlulukları gerektirdiği ve ideal planda halifeliğin insanı nasıl bir hedefe yönlendireceği onun tarafından kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır. Karakoç’un, insanın yeryüzü halifeliğine bakışını ve onu nasıl anlamlandırdığını ortaya koymayı amaçladığımız bu çalışmamızda görüşler “değer”, “sorumluluk” ve “hedef” olmak üzere üç ana çerçevede ele alınmıştır. Çalışmamızda interdisipliner bir bakış açısıyla Karakoç’un nazarından halifeliğin ve gereklerinin yapılmasının ne kadar önemsendiği, tefsir ve din felsefesi sahalarından hareketle vurgulanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Din Felsefesi
• Yeryüzü Halifeliği
• İnsan
• Sezai Karakoç

The Equivalent of the Earthly Caliphate in the Qur'an in the Thought of Sezai Karakoç and Philosophical Reflections

Öz

Humans exist in a multifaceted relationship with God, other people, and all beings in the universe. In this framework, the human being is a servant before God, a constitutive member of society, and a vicegerent in relation to other beings. As indicated in Qurʾanic verses, this position is divinely bestowed upon humanity. Sezai Karakoç attaches particular importance to this dimension of human existence and addresses the notion of vicegerency throughout his philosophical thought. He explains how the caliphate should be understood, who is qualified to bear it, what responsibilities it entails, and the ultimate aim it is meant to lead humanity toward. This study elucidates Karakoç’s interpretation of humanity’s earthly caliphate by examining his views within three interrelated frameworks: value, responsibility, and goal. From an interdisciplinary perspective grounded in Qurʾanic exegesis and the philosophy of religion, it highlights the centrality of the caliphate and its requirements in Karakoç’s thought overall.

Anahtar Kelimeler

• Tafsīr
• Philosophy of Religion
• Caliphate of the Earth
• Human
• Sezai Karakoç

Kaynakça

1. Albayrak, Ahmet. “Sezai Karakoç’ta İdeal İnsan Modeli”. Şair ve Düşünür: Sezai Karakoç Sempozyumu. ed. Sadettin Acar vd. 249-259. İstanbul: Fatih Belediye Başkanlığı, 2008.
2. Arslan, İshak. ““Ruhun Dirilişi” Üzerinden Sezai Karakoç’u Okumak”. Şair ve Düşünür: Sezai Karakoç Sempozyumu. der. Sadettin Acar/Vahdettin Işık. 295-306. İstanbul: Fatih Belediye Başkanlığı, 2008.
3. Barrett, William. İrrasyonel İnsan Varoluşçuluk Üzerine Bir İnceleme. çev. Salih Özer. Ankara: Hece Yayınları, Birinci Basım, 2003.
4. Cevherī, Ebû Nasr İsmāʿīl b. Ḥammād. es-Sıhâh tâcü’l-luğa ve sıhâhi’l-arabiyye. Thk. Aḥmed ʿAbdulġafūr ʿAṭṭār. 6 Cilt. Beyrūt: Dāru’l-ʿİlmi li’l-Melāyīn, 1984.
5. Ertürk, Ramazan. Varoluşsal Din Felsefesine Giriş. İstanbul: Yarın Yayınları, 1. Baskı, 2012.
6. Ezherī, Ebû Mansur Muhammed b. Ahmed. Tehẕību’l-Luġa. Thk. ʿAbdusselām Muḥammed Hārūn – Muḥammed ʿAlī en-Neccār. 15 Cilt. Kahire: el-Muʾessesetu’l-Mıṣriyyeti’l-ʿAmme li’t-Teʾlīf ve’l-Enbāʾ ve’n-Neşr – ed-Dāru’l-Mıṣriyye li’t-Teʾlīf ve’t-Terceme, 1964.
7. Fīrūzābādī, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kūb b. Muhammed. el-Ḳāmūsu’l-Muḥīṭ. Thk. Mektebetu Taḥḳīḳi’t-Turās̠ fī Muʾesseseti’rRisāle, Beyrut: Muʾessesetu’r-Risāle, 2005.
8. Ḫalīl b. Aḥmed. Kitābu’l- ʿAyn. Thk. ʿAbdulḥamīd Hindāvī, 4 Cilt. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 2003.

9. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed. Muʿcemu Meḳāyīsi’l-Luġa. Thk. ʿAbdusselām Muḥammed Hārūn, 6 Cilt. Dımeşḳ: Dāru’l-Fikr, 1979.
10. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed. Mucmelu’l-Luġa. Thk. Zuheyr ʿAbdulmuḥsin Ṣulṭan, 6 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’rRisāle, 1986.
11. İbn Manẓūr. Lisānu’l-ʿArab. Thk. ʿAbdullāh ʿAliyyu’l-Kebīr, Muḥammed Aḥmed Ḥasbullāh, Hāşim Muḥammed eş-Şāẕeli, Kahire: Dāru’l-Meʿarif, t.y.
12. İbn ʿAṭiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Galib. el-Muḥarreru’l-vecīz fī tefsīri’l-kitābi’l-ʿazīz. 8 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Ḫayr, 2007.
13. Kaplan, Yusuf. “Bütün Zamanların Çocuğu ve Medeniyet Fikriyatının Öncüsü Bir Düşünür: Sezai Karakoç”. Şair ve Düşünür: Sezai Karakoç Sempozyumu. ed. Sadettin Acar vd. 211-233. İstanbul: Fatih Belediye Başkanlığı, 2008.
14. Karakoç, Sezai. Çağ ve İlham II. İstanbul: Diriliş Yayınları, 12. Baskı, 2022.
15. Karakoç, Sezai. Çıkış Yolu II. İstanbul: Diriliş Yayınları. 8. Baskı, 2022.
16. Karakoç, Sezai. Fizik Ötesi Açısından Ufuklar ve Daha Ötesi II. İstanbul: Diriliş Yayınları, 7. Baskı, 2022.
17. Karakoç, Sezai. Göndönümü. İstanbul: Diriliş Yayınları, 13. Baskı, 2022.
18. Karakoç, Sezai. Sütun. İstanbul: Diriliş Yayınları, 14. Baskı, 2022.
19. Karakoç, Sezai. Yapı Taşları ve Kaderimizin Çağrısı I. İstanbul: Diriliş Yayınları, 7. Baskı, 2022.
20. Karakoç, Sezai. Yitik Cennet. İstanbul: Diriliş Yayınları, 63. Baskı, 2022.
21. Karakoç, Sezai. Çağ ve İlham III. İstanbul: Diriliş Yayınları. 10. Baskı, 2024.
22. Karakoç, Sezai. Çıkış Yolu I. İstanbul: Diriliş Yayınları. 10. Baskı, 2024.
23. Karakoç, Sezai. Çıkış Yolu III. İstanbul: Diriliş Yayınları. 8. Baskı, 2024.
24. Karakoç, Sezai. Diriliş Neslinin Amentüsü. İstanbul: Diriliş Yayınları, 130. Baskı, 2024.
25. Karakoç, Sezai. İslâm Toplumunun Ekonomik Strüktürü. İstanbul: Diriliş Yayınları, 21. Baskı, 2024.
26. Karakoç, Sezai. Kıyamet Aşısı. İstanbul: Diriliş Yayınları, 24. Baskı, 2024.
27. Karataş, Turan. Doğu’nun Yedinci Oğlu Sezai Karakoç, İstanbul: Kaknüs Yayınları, 1. Basım, 1998.
28. Karataş, Turan. “Baktıkça Büyüyen Bir Şahsiyetin Yazıyla Çıkarılan Fotoğrafı….”. Şair ve Düşünür: Sezai Karakoç Sempozyumu. ed. Sadettin Acar vd. 43-55. İstanbul: Fatih Belediye Başkanlığı, 2008.
29. Kırca, Celal. Kur’an ve Bilim. İstanbul: Marifet Yayınları, 1997.
30. Kırca, Celal. Hayatın İçinde Hayatla Birlikte Kur’an’ı Anlama. İstanbul: Marifet Yayınları, 2010.
31. Kirenci, Mustafa. “Diriliş Akımı: Düşüncenin ve Şiirin Çağrısı”. Şair ve Düşünür: Sezai Karakoç Sempozyumu. der. Sadettin Acar/Vahdettin Işık. 307-318. İstanbul: Fatih Belediye Başkanlığı, 2008.
32. Mâturîdî, Ebû Mansûr Muhammed. Te’vîlâtu ehli’s-sünne. 10 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
33. Māverdī, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. en-Nuket ve'l-ʿUyūn. thk. es-Seyyid b. ʿAbdilmaḳṣūd b. ʿAbdurraḥīm. 6 Cilt. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye - Muʾessesetu’l-Kutubi’s̠-S̠eḳāfiyye, t.y.
34. Ṭaberī. Muḥammed b. Cerīr. Cāmiʿu’l-Beyān ʿan Teʾvīli Āyi’l-Ḳurʾān. Thk. ʿAbdullāh b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkī. 26 Cilt. Kahire: Dāru Hecr, 2001.
35. Taşdelen, Vefa. Kaygıdan Umuda Varoluşun Renkleri. Ankara: Hece Yayınları, Birinci Basım, 2017.
36. Tiyek, Fatih. “Kur’an’ın İnsana Çizdiği Roller Çerçevesinde Kutsiyet, Evliyâ ve Kerâmet Terimleri”. İslam Düşünce ve Geleneğinde Kutsiyet, Evliyâ ve Kerâmet. İstanbul: 29 Mayıs Üniversitesi Kur’an Araştırmaları Merkezi Yayınları, 2017.
37. Tokat, Latif. Varoluşçu Teoloji. Ankara: Elis Yayınları, Birinci Basım, 2013.
38. Tokat, Latif. Din Felsefesi Yazıları. Ankara: Elis Yayınları, Birinci Basım, 2015.
39. Tokat, Latif. Anlam Sorunu. Ankara: Elis Yayınları, İkinci Basım, 2017.
40. Zariç, Mahfuz. Sezai Karakoç, İstanbul: Akademik Kitaplar, 2019.
41. Zebīdī. Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ b. Muhammed b. Muhammed b. Abdirrezzâk el-Bilgrâmî el-Hüseynî. Tācu’l-ʿArūs. Thk. ʿAbdussettār Aḥmed Ferrāc vd. 40 Cilt. Kuveyt: Maṭbaʿatu Hukūmeti’l-Kuveyt, 1965.
42. Zeccāc, Ebû İshâk İbrâhîm b. es-Serî b. Sehl. Meʿāni’l-Ḳurʾān ve İʿrābuh. Nşr. ʿAbdulcelīl ʿAbduh Şelebī, 5. Cilt. Beyrut: ʿAlemu’l-Kutub, 1988.
43. Zemaḫşerī. Ebü'l-Kâsım Cârullah Mahmûd b. Ömer b. Muhammed. el-Keşşâf an hakâiki gavâmizi’t-tenzîl ve uyûni’l-ekâvil fî vücûhi’t-te’vîl. . 6 Cilt. Riyâd: Mektebetü’l-Ubeykân, 1998.
44. Zemaḫşerī. Ebü'l-Kâsım Cârullah Mahmûd b. Ömer b. Muhammed. Esāsu’l-Belāġa. Thk. Muḥammed Bāsil ʿUyūnu’s-Sūd. 2 Cilt. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1998.