Akıl ve Vahiy Arasında Alternatif Yollar: George I. Mavrodes Düşüncesinde Vahiy Modelleri

Öz

Bu çalışma, dinî bilginin kaynağı ve doğrulanması meselesinde doğal teoloji-vahyedilmiş teoloji ayrımının açıklama gücünü ve yetersiz kaldığı noktaları, Mavrodes’in eleştirel yaklaşımı çerçevesinde incelemektedir. Yöntem olarak karşılaştırmalı kavram analizi, metinlerarası okuma ve nitel içerik analizi birlikte yürütülmüş; Thomas Aquinas ve John Locke’un akıl-vahiy tasnifleri, bu tasniflerin pratikteki geçirgenliği ve dinî inancın oluşumunda ortaya çıkan ara durumlar üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, dinî inancın çoğu kez salt aklî delillendirmeye veya salt vahiy iddiasına indirgenemediğini; doğru bir inancın kusurlu temellendirmelerle bile benimsenebileceğini (yanılgılı teoloji) ve kimi gerekçelendirmelerin klasik ölçütlerle tam örtüşmeyen “gri alanlar” ürettiğini (meşru olmayan inanç) göstermektedir. Bu bağlamda Mavrodes’in nedensellik, tezahür ve iletişim modelleri, vahyi sırasıyla Tanrısal nedensellik yoluyla inanç üretimi, doğrudan ifşa/karşılaşma tecrübesi ve kişiye-bağlama özgü dilsel hitap ile aracılık ağları temelinde açıklayarak, çağdaş din felsefesinde daha çoğulcu ve geçişken bir epistemolojik çerçeve önerir.

Anahtar Kelimeler

• Din Felsefesi
• Doğal Teoloji
• Vahyedilmiş Teoloji
• Akıl-Vahiy İlişkisi
• Vahiy Modelleri

Alternative Pathways Between Reason and Revelation: Models of Revelation in George I. Mavrodes’s Thought

Öz

This study examines, within the framework of Mavrodes’s critical approach, both the explanatory power and the limits of the distinction between natural theology and revealed theology with respect to the sources and verification of religious knowledge. Methodologically, it combines comparative conceptual analysis, intertextual reading, and qualitative content analysis. Aquinas’s and Locke’s classifications of reason and revelation are assessed in light of their practical permeability and the intermediate cases that arise in the formation of religious belief. The findings indicate that religious belief often cannot be reduced either to purely rational demonstration or to a bare appeal to revelation; moreover, a true belief may be adopted on the basis of imperfect grounds (fallacious theology), and certain modes of justification generate “grey areas” that do not fully align with classical criteria (illegitimate belief). In this context, Mavrodes’s models of causality, manifestation, and communication construe revelation respectively as belief formation through divine causality, as direct disclosure or encounter, and as context-sensitive linguistic address sustained by networks of mediation, thereby proposing a more pluralistic and permeable epistemological framework in contemporary philosophy of religion.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy of Religion
• Natural Theology
• Revealed Theology
• Reason-Revelation Relationship
• Models of Revelation

Kaynakça

1. Alper, Ömer Mahir. “İslâm, Akıl ve Hakikat”. Milel ve Nihal 7/3, 39-72.
2. Alston, William. Perceiving God. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1991.
3. Aquinas, Thomas. Faith, Reason and Theology: Questions I-IV of His Commentary on the De Trinitate of Boethius. çev. Armand Maurer. Toronto: Pontifical Institute of Medieval Studies, 1987.
4. Aquinas, Thomas. Summa Contra Gentiles, Book I: God. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1975.
5. Aquinas, Thomas. Summa Contra Gentiles, Book Three: Providence. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1975.
6. Aquinas, Thomas. Summa Theologica I: The Basic Writings of Saint Thomas Aquinas. nşr. A. C. Pegis. New York: Random House, 1945.
7. Baillie, John. Our Knowledge of God. New York: Charles Scribner’s Sons, 1959.
8. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2005.

9. Çetin, İsmail. John Locke’da Tanrı Anlayışı. Ankara: Vadi Yayınları, 1995.
10. Descartes, René. Meditations on First Philosophy. çev. John Veitch. La Salle: Open Court Publishing Co., 1962.
11. Fârâbî. Tahsîlü’s-sa‘âde. el-A‘mâlü’l-felsefiyye içinde. thk. Ca‘fer Âl-i Yâsin. Beyrut, 1992.
12. Gâzâlî. el-Munkız mine’d-Dalâl. çev. Salih Uçan. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 1990.
13. İmamoğlu, Tuncay – Yazoğlu, Ruhattin – Başçı, Vahdettin. Din Felsefesi. Erzurum: Eser Yayınları, 2017.
14. James, William. The Varieties of Religious Experience. New York: Modern Library, 1902.
15. Kalın, Mehmet Fatih. “İnancın Gelişimi ve Dinî Bilinç Üzerine Rudolf Otto’nun Düşünceleri”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 20 (Sonbahar 2017), 481–495.
16. Kîndî. Felsefî Risâleler. çev. Mahmut Kaya. İstanbul: İz Yayıncılık, 1994.
17. Kılıç, Recep. Modern Batı Düşüncesinde Vahiy. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2004.
18. Locke, John. An Essay Concerning Human Understanding. University Park: The Pennsylvania State University, 1999.
19. Locke, John. An Essay Concerning Human Understanding (Electronic Classics Series). Pennsylvania: The Pennsylvania State University, 1999.
20. Locke, John. İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme. çev. Vehbi Hacıkadiroğlu. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2013.
21. Locke, John. İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Deneme III-IV. Kitap. çev. Meral Delikara Topçu. Ankara: Öteki Yayınları, 2000.
22. Mavrodes, George I. Belief in God: A Study in the Epistemology of Religion. New York: Random House, 1970.
23. Mavrodes, George I. Revelation in Religious Belief. Philadelphia: Temple University Press, 1988.
24. Mavrodes, George I. “Jerusalem and Athens Revisited”. Faith and Rationality: Reason and Belief in God içinde. nşr. Alvin Plantinga – Nicholas Wolterstorff. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press, 1983, 192–217.
25. McInerny, Ralph. “On Behalf of Natural Theology”. Proceedings of the American Catholic Philosophical Association 54 (1980), 63-73.
26. Otto, Rudolf. The Idea of the Holy. Londra: Oxford University Press, 1958.
27. Penelhum, Terence. God and Skepticism. Dordrecht: D. Reidel Publishing Co., 1982.
28. Peterson, Michael – Hasker, William – Reichenbach, Bruce – Basinger, David. Akıl ve İnanç: Din Felsefesine Giriş. çev. Rahim Acar. İstanbul: Küre Yayınları, 2015.
29. Plantinga, Alvin. God and Other Minds: A Study of the Rational Justification of Belief in God. London: Cornell University Press, 1967.
30. Reçber, Mehmet Sait. Tanrıyı Bilmenin İmkân ve Mahiyeti. Ankara: Kitabiyat Yayınları, 2004.
31. Şener, Habib. “John Locke’un Mucize Anlayışı”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (Temmuz 2017), 135-154.
32. Taylan, Necip. Düşünce Tarihinde Tanrı Sorunu. İstanbul: Şehir Yayınları, 2000.
33. Taylan, Necip. İslâm Düşüncesinde Din Felsefeleri. İstanbul: M. Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2013.
34. Teresa of Avila. The Autobiography of St. Teresa of Avila. çev. E. Allison Peers. Garden City, N.Y.: Image Books, 1960.
35. Yaran, Cafer Sadık. Dinî Tecrübe ve Meûnet: Sıradan İnsanların Sıradışı Dinî Deneyimleri. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2009.