Erken Çocukluk Döneminde Duygusal Davranışsal Bozukluklar: Özel Eğitim Bağlamında Tanım, Sorunlar ve Davranışsal Desteğe Yönelik Etkili Uygulamalar
Öz
Duygusal davranışsal bozukluklar, karakteristik özellikleri dışsallaştırılmış ve içselleştirilmiş davranışlar olmak üzere iki temel grupta sınıflandırılan, söz konusu özelliklerin bireyin akademik ve sosyal gelişimine olası olumsuz etkilerinden dolayı özel eğitime gereksinim duyulan, farklı duygusal ya da davranışsal sorunları kapsayan şemsiye bir terim olarak değerlendirilmektedir. Duygusal davranışsal bozuklukların diğer özel gereksinim durumlarında olduğu üzere erken tanısı ve müdahalesi, sosyal ve akademik gelişimi olumsuz yönde etkileyen davranışların değiştirilmesinde, gelişimin ilerleyen dönemlerinde bu bozukluklara ilişkin ortaya çıkabilecek olası riskli durumların önlenmesinde önem arz etmektedir. Erken çocukluk döneminde duygusal davranışsal bozukluklar ve etkili davranış yönetimine ilişkin bilgi ve deneyim, bu bozukluğa sahip çocukları belirleme ve problem davranışlara müdahale etme sürecine etki eden faktörlerdendir. Bu derlemenin amacı, erken tanılama sürecinde öğretmenler ve ailelere duygusal davranışsal bozukluklara ilişkin rehberlik edecek tanım, karakteristik özellikler, bu şemsiye terim kapsamında ele alınan bozukluklar, yaygınlık ve bozuklukla ilişkilendirilen riskli faktörler gibi konularda temel bilgiler sunmaktır. Bununla birlikte makalede, bu bozukluklara sahip olan ya da bozukluklarla ilişkilendirilen özelliklerle benzer davranışlar sergileyen çocukların aileleri ve öğretmenlerine alanyazında etkililiği ortaya konmuş bazı davranışsal desteğe yönelik uygulamalar açıklanmış ve bu uygulamalara ilişkin örneklere yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Duygusal davranışsal bozukluklar, erken çocukluk, davranışsal destek, davranış yönetimi, özel eğitim
Kaynakça
- Alberto, P. A., & Troutman, A. C. (2013). Applied behavior analysis for teachers (9. Edition). Upper Saddle River, NJ: Pearson.
- Alptekin, S. (2012). Sosyal becerilerin zihinsel engelli öğrencilere doğrudan öğretim yaklaşımıyla öğretimi. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 31(1), 1-19.
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. Fifth ed., American Psychiatric Publishing.
- Arman, A. R. (2019). Karşıt olma karşı gelme bozukluğu ve davranım bozukluğunda izlem ve süreç, prognostik faktörler ve erken tedavinin etkisi. Turkiye Klinikleri Child Psychiatry-Special Topics, 5(1), 76-81.
- Austin, V. L., & Sciarra, D. T. (2019). Çocuk ve ergenlerde duygusal ve davranışsal bozukluklar. ([Children and adolascents with emotional and behavioral disorders] M. Özekes Çev. Ed./Trans. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık. (Orijinal eserin yayın tarihi 2010 [The publication year of the original book is 2010]).
- Besler, F. (2014). İzlerlik sözleşmesi. Tekin İftar (Ed.), Uygulamalı davranış analizi içinde (s. 392-410). Vize Yayıncılık.
- Bilaç, Ö., Ercan, E. S., Uysal, T., & Aydin, C. (2014). Prevalence of anxiety and mood disorders and demographic characteristics of elementary school students. Turk Psikiyatri Dergisi, 25(3), 171.
- Bilmez, H. (2014). Sembol pekiştirme. Tekin İftar (Ed.), Uygulamalı davranış analizi içinde (s. 392-410). Vize Yayıncılık.
- Carlson, G. A. (2005). Early onset bipolar disorder: clinical and research considerations. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 34(2), 333-343.
- Ceylan, Ş., Kahraman, Ö., Kılınç, N., & Ülker, P. (2019). Vineland sosyal-duygusal erken çocukluk ölçeğinin (VSDEÇÖ) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of History Culture and Art Research, 8(1), 299-319 Chandler, L., & Dahlquist, C. (2002). Functional assessment strategies to prevent and remediate challenging behavior in school settings. Ohio: Merrill Prentice Hall, Upper Saddle River.