İdeadan Uygulanabilirliğe “Kapsayıcı Eğitim”: Psikolojik Danışman Adaylarının Gözünden Değerlendirme

Yıl 2025, Sayı: 64, 2089 - 2123, 30.06.2025

Saadet Zoraloğlu

https://doi.org/10.53444/deubefd.1557891

Öz

Bu çalışmada, psikolojik danışman adaylarının kapsayıcı eğitime yönelik bilgi ve beceri kazanabilecekleri bir süreç işletilmiş, ardından kapsayıcı eğitimin uygulanabilirliğini değerlendirmişlerdir. Bu amaçla çalışma, nitel yaklaşımlardan durum çalışması yöntemi ile yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ölçüt örneklem yöntemiyle belirlenen 24 psikolojik danışman adayı oluşturmuştur. Veriler odak grup görüşmesi ve araştırmacı tarafından oluşturulan dokümanlar aracılığıyla toplanmıştır. Bu dokümanlar, araştırmanın amacına uygun olarak araştırmacı tarafından oluşturulan dört farklı örnek olaya yönelik katılımcıların hazırladığı eylem planlarıdır. Araştırmacı, örnek olayları zorunlu ve formel eğitimin ilk kademesi olan ilkokul sürecindeki öğrenciler bağlamında hazırlamıştır. Bu kaynaklardan elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırmanın bulguları dört tema altında toplanmıştır. İlk temada katılımcılar kapsayıcı eğitimin çaba gerektiren ve adaleti sağlayan bir kavram olduğunu anladıklarını belirtmişlerdir. İkinci temada katılımcılar, uygulama okulunda kapsayıcı eğitimle örtüşen ve örtüşmeyen bazı gözlemlerinden bahsederek kapsayıcı eğitimin ne kadar uygulandığına yönelik değerlendirmede bulunmuşlardır. Buna göre kapsayıcı eğitimle örtüşmeyen tutum ve uygulamaların fazla olduğunu belirtmişlerdir. Son temada ise, kapsayıcı eğitimin ne ile mümkün olduğunu değerlendirmişlerdir. Buna göre katılımcılar, hazırladıkları eylem planlarını da göz önünde bulundurarak, kapsayıcı eğitimin uygulanabileceğini, ancak bunun için bazı koşulların sağlanması gerektiğini belirtmişlerdir. Bunun için uygun bir politika oluşturulmasına, öğretmen yetiştirme sisteminin düzenlenmesine, hizmet içi eğitim süreçlerinin geliştirilmesine ve paydaşların iş birliğine ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

Kapsayıcı eğitim , ilkokulda kapsayıcı eğitim , psikolojik danışman adayları

Etik Beyan

Yayın etiklerine uygun izinler dâhilinde veriler toplanarak ve işlenerek sunulmuştur.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

“Inclusive Education” from Idea to Practicability: Evaluation from the Perspective of Prospective Psychological Counselors

Öz

In this study, a structured process was implemented to enable prospective psychological counselors to acquire the knowledge and skills necessary for inclusive education, and to evaluate its practicability. To achieve this aim, the research was designed using a case study approach, one of the qualitative research methods. The study group consisted of 24 prospective psychological counselors selected through criterion sampling. Data were collected through focus group interviews and researcher-generated documents. These documents included action plans created by participants in response to four different case scenarios developed by the researcher in accordance with the study’s objectives. The case scenarios were based on situations involving students in the primary school context, representing the first stage of compulsory and formal education. The data obtained from these sources were analyzed using content analysis. The findings were categorized under four main themes. In the first theme, participants conceptualized inclusive education as an effort-intensive practice that ensures justice. In the second theme, participants shared observations from their practicum schools that both aligned and conflicted with inclusive education principles, concluding that non-inclusive attitudes and practices were more prevalent. The final theme focused on participants' evaluations of what makes inclusive education feasible. Referring to their own action plans, participants emphasized that inclusive education is indeed implementable, provided that certain conditions are met. These conditions include the establishment of appropriate policies, the reform of teacher education systems, the enhancement of in-service training processes, and active collaboration among stakeholders.

Anahtar Kelimeler

Inclusive education , inclusive education in primary school , prospective psychological counselors

Etik Beyan

All data were collected and processed in compliance with ethical standards and with the appropriate institutional permissions.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• Acartürk Olçay, H., & Çevik Kansu, C. (2024). Sınıf öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(1), 31-62. https://doi.org/10.19171/uefad.1345769
• Akbulut, F., Yılmaz, N., Karakoç, A., Erciyas, İ. M., & Akşin Yavuz, A. (2021). Öğretmen adayları kapsayıcı eğitim hakkında ne düşünüyor? Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 6(1), 33-53. https://doi.org/10.37754/756554.2021.613
• Alquraini, T., & Gut, D. (2012). Critical components of successful inclusion of students with severe disabilities: Literature review. International Journal of Special Education, 27(1), 42–59. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ979712.pdf
• Amaç, Z. (2021). Kapsayıcı eğitim ve ilkokul öğretmenleri: Sistematik bir inceleme. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(19), 75-97. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1588494
• Arkan, Z., & İrez, S. (2021). Türkiye’de ve dünyada dezavantajlılık- sosyal içerme eğitim programı. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. https://aile.gov.tr/media/120205/turkiyede-dezavantajlilik.pdf
• Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(1), Ö395-Ö407. https://doi.org10.30794/pausbed.1116878
• Ayan, M. (2021). Kapsayıcı eğitim arayışında akraba anlayışlar. https://secbir.bilgi.org.tr/wp-content/uploads/2022/12/Muge_Ayan_FES.pdf
• Ayan-Ceyhan, M. (2016). Kapsayıcı eğitim: Okul pratikleri, öğretmen ihtiyaçları. İmak Ofset- Eğitim Reformu Girişimi. https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/ERG_KapsayiciEgitim_OgretmenIhtiyaclari.pdf
• Bartolo, P. A. (2015). The role of psychologists in inclusive settings. In D. Chambers (Eds.), Working with teaching assistants and other support staff for inclusive education - International perspectives on inclusive education, Vol. 4, pp. 49-63. Emerald Group Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S1479-363620150000004003
• Beacham, C., Perkins, C., Roach, A. T., Barger, B., Donehower, C., & Baggett, K. M. (2022). Building future capacity of school psychologists to address the demand for inclusive evidence-based consultation: Moving beyond k-12 to include school readiness frameworks. Perspectives on Early Childhood Psychology and Education, 7( 2), 193-212. https://doi.org/10.58948/2834-8257.1027
• Bešić, E., Paleczek, L., Krammer, M., & Gasteiger-Klicpera, B. (2017). Inclusive practices at the teacher and class level: The experts’ view. European Journal of Special Needs Education, 32(3), 329-345. https://doi.org/10.1080/08856257.2016.1240339
• Buss, D. M., & Greiling, H. (1999). Adaptive individual differences. Journal of Personality, 67, 209-243. https://doi.org/10.1111/1467-6494.00053
• Chan, D., Fitzsimmons, C. M., Mandler, M. D., & Batista, P. J. (2021). Ten simple rules for acing virtual interviews. PLOS Computational Biology, 17(6), e1009057. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1009057
• Clark, M. A., & Breman, J. C. (2009). School counselor inclusion: a collaborative model to provide academic and social-emotional support in the classroom setting. Journal of Counseling & Development, 87, 6-11.https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2009.tb00543.x
• Cushing, L. S., Carter, E. W., Clark, N., Wallis, T., & Kennedy, C. H.. (2009). Evaluating inclusive educational practices for students with severe disabilities using the program quality measurement tool. The Journal of Special Education, 42(4), 195-208. https://doi.org/10.1177/0022466907313352
• DEC/NAEYC (2009). Early childhood inclusion: A joint position statement of the Division for Early Childhood (DEC) and the National Association for the Education of Young Children (NAEYC). Chapel Hill: The University of North Carolina, FPG Child Development Institute. https://www.naeyc.org/sites/default/files/globally-shared/downloads/PDFs/resources/position-statements/ps_inclusion_dec_naeyc_ec.pdf
• Doğan, A., & Avcıoğlu, A. (2022). Kapsayıcı eğitimin yadsınamaz gerçeği: Göçmen çocukların eğitim sorularının incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 987-1015. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1083492
• Donath, J. L., Lüke, T., Graf, E., Tran, U. S., & Götz, T. (2023). Does professional development efectively support the implementation of inclusive education? A meta‐analysis. Educational Psychology Review, 35, 1-28. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09752-2
• Eğitim Reformu Girişimi [ERG]. (2016). Türkiye’de ortaöğretimde kapsayıcı eğitim durum analizi. https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/ERG_KapsayiciEgitim_DurumAnalizi.pdf
• ERG. (2017). Türkiye’de kapsayıcı eğitimi yaygınlaştırmak için politika önerileri. https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/ERG_KapsayiciEgitim_PolitikaOnerileri.pdf
• ERG. (2020). Eğitimin içeriği – Eğitim izleme raporu 2020. https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2020/11/EİR20_Egitimin-İcerigi.pdf
• Esici, H., & Doğan, Y. (2020). Psikolojik danışman ve sınıf öğretmeni adaylarının kapsayıcı eğitim günlükleri. Journal of Inclusive Education in Research and Practice, 1(2), 29-53. https://dergipark.org.tr/en/pub/jierp/issue/59335/840837
• Finkelstein, S., Sharma, U., & Furlonger, B. (2021). The inclusive pratices of classroom teachers: a scoping review and thematic analysis. Internatinal Journal of Inclusive Education, 26(6), 735-762. https://doi.org/10.1080/13603116.2019.1572232
• Florian, L. (2012). Preparing teachers to work in inclusive classrooms: key lessons for the professional development of teacher educators from Scotland’s inclusive practice project. Journal of Teacher Education, 63(4), 275-285. https://doi.org/10.1177/0022487112447112
• Florian, L. (2017). The heart of inclusive education is collobration. Pedagogika, 128(2), 248-253. https://doi.org/10.15823/p.2017.32
• Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2011). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813–828. https://doi.org/10.1080/01411926.2010.501096
• Frankel, R. J., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2011). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill Education.
• Görel, G., Franzen, K, & Hellmich, F. (2024). Primary school teachers’ perspective on the quality of inclusive education. Teachers and Teaching, 30(3), 327-340. https://doi.org/10.1080/13540602.2023.2252347
• Graybill, E., Baker, N. C., Cloth, A. H., Fisher, S., & Nastasi, K. (2018). An analysis of social justice research in school psychology. International Journal of School & Educational Psychology, 6(2), 77-89. https://doi.org/10.1080/21683603.2017.1302850
• Guba, E. G. (1981). Criteria for assessing the trustworthiness of naturalistic inquiries. Educational Communication and Technology Journal, 29(2), 75-91. http://www.jstor.org/stable/30219811
• Hoppey, D., & McLeskey, J. (2013) A case study of principal leadership in an effective inclusive school. The Journal of Special Education, 46(4), 245–256. https://doi.org/10.1177/002246691039050
• İlköğretim ve Eğitim Kanunu. Resmî Gazete, 10705, 12.01.1961. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.222.pdf
• Ketenoğlu Kayabaşı, Z. E. (2022). Öğretmen adaylarının gözünden kapsayıcı eğitim. 19th International Eurasian Education Researh Congress – Tam Metin Bildiri Kitabı (ss. 1527-1535). Anı Yayıncılık. https://www.ejercongress.org/wp-content/uploads/2023/01/TURKCE-TAM-METIN-KITABI-2022-1.pdf
• Kırılmaz, M. C., & Öntaş, T. (2020). Sınıf öğretmenlerinin sığınmacılara yönelik kapsayıcı eğitimi gerçekleştirme durumunun incelenmesi. HAYEF: Journal of Education, 17(1), 51-82. https://doi.org/10.5152/hayef.2020.19001
• Kourkoutas, E. E., & Xavier, M. R. (2010). Counseling children at risk in a resilient contextual perspective: a paradigmatic shift of school psychologists’ role in inclusive education. Procedia Social and Behavioral Science, 5, 1210-1219. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.07.263
• Küresel Amaçlar (2025). Nitelikli eğitim neden önemli? https://www.kureselamaclar.org/wp-content/uploads/4_Nitelikli_Egitim.pdf
• Lindsay, G. (2007). Educational psychology and the effectiveness of inclusive education/mainstreaming. British Journal of Educational Psychology, 77, 1-12. https://doi.org/10.1348/000709906X156881
• Lowery, K., Mayes, R. D., Quick, M. M., Boyland, L. G., Geesa, R. L., & Kim, J. (2019). Principal and counselor collaboration for social justice advocacy: a standards alignment. Journal of Educational Leadership and Policy Studies, 3(2), 1-23. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1233800.pdf
• Mažgon, J., Jeznik, K., & Ermenc, K. S. (2018). Evaluating future school counselors’ competences for inclusive education. SAGE Open, 8(4), 1-10. https://doi.org/10.1177/21582440188114
• McLeskey, J., & Waldron, N. L. (2022). Developing and supporting effective inclusive elementary schools. In McLeskey, J., Spooner, F., Algozzine, B., & Waldron, N. L. (Eds.), Handbook of effective inclusive elementary schools (pp. 1-3). Taylor & Franscis. https://doi.org/ 10.4324/9781003043874
• MEB (2018a, 11 Aralık). 2023 eğitim vizyonu. https://baklan.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_12/11144802_2023_EGITIM_VIZYONU.pdf
• MEB (2018b, 8 Ekim). Engeli olan çocuklar için kapsayıcı erken çocukluk eğitimi projesi. https://tegm.meb.gov.tr/www/engeli-olan-cocuklar-icin-kapsayici-erken-cocukluk-egitimi-projesi/icerik/537
• MEB (2017, 3 Mart). Suriyeli çocukların Türk eğitim sistemine entegrasyonunun desteklenmesi projesi. https://pictes.meb.gov.tr/www/projemiz/icerik/36
• Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2015). Qualitative research – a guride to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
• Van Mieghem, A., Verschueren, K., Petry, K., & Struyf, E. (2020). An analysis of research on inclusive education: a systematic search and meta review. International Journal of Inclusive Education, 24(6), 675-689. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1482012
• Morningstar, M. E., Shogren, K. A., Lee, H., & Born, K. (2015). Preliminary lessons about supporting participation and learning in inclusive education. Research and Practice for Persons with Severe Desabilities, 40(3), 192-210. https://doi.org/10.1177/1540796915594158
• Noltemeyer, A. L., Proctor, S. L., & Dempsey, A. (2013). Race and ethnicity in school psychology publications: a content analysis and comparison to publications in related disciplines. Contemporary School Psychology, 17(1), 129-142. https://link.springer.com/article/10.1007/BF03340994
• Palomo, R., Simón, C., & Echeita, G. (2023). The role of educational psychologists in the framework of the right to inclusive education: between reality and desire. European Journal of Special Needs Education, 39(4), 550–566. https://doi.org/10.1080/08856257.2023.2242031
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri [Qualitative research & evaluation methods] (M. Bütün, & S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
• PIKTES (t.y.). Türk eğitim sisteminde çocuklar için kapsayıcı eğitimin desteklenmesi projesi. https://piktes.gov.tr/cms
• Polat, M. (2022). “Kapsayıcı eğitim” mümkün mü? Kapsayıcı eğitim dersini alan öğretmen adaylarının görüşlerinin vignette tekniği ile incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 965-986. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1066922
• Saarijärvi, M., & Bratt, E. L. (2021). When face-to-face interviews are not possible: Tips and tricks for video, telephone, online chat, and email interviews in qualitative research. European Journal of Cardiovascular Nursing, 20(4), 392–396. https://doi.org/10.1093/eurjcn/zvab038
• Schanding Jr., G. T., Strait, G. G., Morgan, V. R., Short, R. J., Enderwitz, M., Babu, J., & Templeton, M. A. (2023). Who’s included? Diversity, equity, and inclusion of students in school psychology literature over the last decade. School Psychology Review, 52(4), 408–420. https://doi.org/10.1080/2372966X.2021.1927831
• Shier, H. (2014). A change of rhythm, nicaraguan style, in children and young people’s participation. Nicaragua: Save the Children Nicaragua. http://hdl.handle.net/10197/12062
• Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Merkezi [SEÇBİR] (2021). Kapsayıcı eğitim: keşisimsel ve disiplinlerarası perspektifler projesi. https://secbir.bilgi.org.tr/projelerimiz/kapsayici-egitim-kesisimsel-ve-disiplinlerarasi-perspektifler/
• Tohum Otizm Vakfı (2017). Eğitimde engelli hakları: okulda birlikte, hayatta birlikte projesi. https://egitimdeengellihaklari.org
• UNICEF. (1989). Convention on the rights or the child. UNICEF. https://www.unicef.org/child-rights-convention/convention-text
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (1998). Education strategies for disadvantaged groups: Some basic issues. UNESCO. http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001142/114204E.pdf
• UNESCO. (2005). Guidelines for inclusion: ensuring access to education for all. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000140224 UNESCO. (1990). World canference on education for all. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000085625
• Ünal, R., & Aladağ, S. (2020). Kapsayıcı eğitim uygulamaları bağlamında sorunlar ve çözüm önerileri. Journal of Interdisciplinary Education: Theory and Practice, 2(1), 23-42. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1121494
• Yılmaz, E., & Karataş, K. (2023). Öğretmen adaylarının kapsayıcı öğretmen özelliklerine yönelik görüşleri ve kültürel çeşitlilik algıları. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 11(2), 223-237. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2960860
• Yin, R. K. (2009). Case study research: design and methods (4th ed.). Sage Publications.
• YÖK. (2018). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisans programı. Rehberlik_ve_Psikolojik_Danismanlik_Lisans_Programi.pdf (yok.gov.tr)
• Zoraloğlu, S., & Şahin, A. E. (2022). Farklılaştırılmış öğretim yaklaşımına ilişkin öğretmen yeterlikleri. Cukurova University Faculty of Education Journal, 51(2), 1377-1416. https://doi.org/10.14812/cufej.1072058