Okumaya Katılımın Belirlenmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması

Yıl 2025, Sayı: 64, 2368 - 2384, 30.06.2025

Mehmet Arif Bozan , Umut Can Kılıç

https://doi.org/10.53444/deubefd.1644569

Öz

Okuma katılımı, öğrencilerin okuma becerilerini yaşam boyu sürdürebilmelerinde ve üst düzey düşünme becerilerinin gelişiminde önemli bir role sahiptir. Bu çalışmanın amacı McGeown ve Conradi Smith (2024) tarafından geliştirilen "Reading Engagement Scale"in Türk kültürüne uyarlanmasıdır. İlk aşama olan çeviri sürecinde, bir uzman ölçeği Türkçeye çevirmiş, başka bir uzman ise geri çeviri yaparak formları karşılaştırılmış ve tutarlılık sağlanmıştır. Çevirisi tamamlanan ölçek 3 ve 4. sınıf düzeyindeki 37 öğrenciye uygulanmış, alınan geri bildirimlerle forma son hâli verilmiştir. Tarama yöntemi kullanılan araştırma kapsamında asıl formun uygulandığı kitleye benzer şekilde 3 ve 4. sınıfta öğrenim gören toplam 349 öğrenci çalışmaya dâhil edilmiştir. Elde edilen verilerle yapılan analizler, ölçeğin dört faktörlü orijinal yapısının Türk kültüründe de geçerli olduğunu göstermektedir. Güvenirlik analizleri kapsamında ölçeğin Cronbach Alfa değerinin ,89 olduğu tespit edilmiştir. Geçerlik analizleri aşamasında yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarında raporlanan değerlerin tamamının referans aralıkları içerisinde olduğu bulgulanmıştır. Ulaşılan sonuçlar Türk kültürüne uyarlanan bu ölçeğin öğrencilerin okumaya katılım düzeylerini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. İleri araştırmalar için ölçeğin farklı sınıf düzeylerindeki etkililiğinin sınanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Okuma katılımı , ölçek uyarlama , ilkokul , geçerlik , güvenirlik.

Determining Reading Engagement: A Scale Adaptation Study

Öz

Reading engagement plays a significant role in enabling students to sustain their reading skills throughout life and in fostering higher-order thinking skills. The purpose of this study is to adapt the "Reading Engagement Scale," developed by McGeown and Conradi Smith (2024), into Turkish culture. In the initial phase of the adaptation, one expert translated the scale into Turkish, and another expert performed a back-translation to compare the forms and ensure consistency. The translated scale was then administered to 37 students in grades 3 and 4, and the final version was shaped based on their feedback.
Within the scope of this survey-based research, a total of 349 students in grades 3 and 4—mirroring the original sample to which the form was administered—were included in the main study. Analyses of the collected data indicate that the original four-factor structure of the scale is also valid within the Turkish cultural context. Reliability analyses revealed that the Cronbach’s alpha coefficient for the scale was .89. Additionally, the confirmatory factor analysis results obtained during the validity stage showed that all reported values fell within the recommended reference ranges.
These findings demonstrate that the scale, adapted to Turkish culture, is a valid and reliable instrument for measuring students’ reading engagement levels. Future research is advised to examine the scale’s effectiveness across different grade levels.

Anahtar Kelimeler

Reading engagement , scale adaptation , primary school , validity , reliability.

Kaynakça

• Akbaba, S. (2006). Eğitimde motivasyon. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (13), 343-361.
• Appleton, J. J., Christenson, S. L., & Furlong, M. J. (2008). Student engagement with school: Critical conceptual and methodological issues of the construct. Psychology in the Schools, 45(5), 369–386. https://doi.org/10.1002/pits.20303
• Baker, L., & Wigfield, A. (1999). Dimensions of children's motivation for reading and their relations to reading activity and reading achievement. Reading Research Quarterly, 34(4), 452–477. https://doi.org/10.1598/RRQ.34.4.4
• Barber, A. T., & Klauda, S. L. (2020). How reading motivation and engagement enable reading achievement: Policy implications. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 7(1), 27-34. https://doi.org/10.1177/2372732219893385
• Bozan, M. A. (2024). We read but how: Research on reading and reading comprehension skills. E-Kafkas Journal of Educational Research, 11(1), 178-192. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.1370135 Clarke, P. J., Truelove, E., Hulme, C., & Snowling, M. J. (2014). Developing reading comprehension. Wiley-Blackwell.
• Çevik, A., Ayana, H., & Ayana, M. (2023). Ortaokul öğrencilerinin okuma iç motivasyonları, akademik başarıları, okuma tutum ve alışkanlarının arasındaki ilişkinin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (32), 117-130.
• Esmer, B. (2019). Okuduğunu anlama ile akıcı okuma, okuyucu benlik algısı, okumaya adanmışlık ve okur-tepkisi ilişkileri (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
• Finch, J. F., & West, S. G. (1997). The investigation of personality structure: Statistical models. Journal of Research in personality, 31(4), 439-485.
• Fredricks, J. A., Blumenfeld, P. C., & Paris, A. H. (2004). School engagement: Potential of the concept, state of the evidence. Review of Educational Research, 74(1), 59–109. https://doi.org/10.3102/00346543074001059
• Fredricks, J. A., Filsecker, M., & Lawson, M. A. (2016). Student engagement, context, and adjustment: Addressing definitional, measurement, and methodological issues. Learning and Instruction, 43, 1–4. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2016.02.002
• Gambrell, L. B. ( 2015 ). Getting students hooked on the reading habit. The Reading Tecaher, 69(3), 259-263. https://doi.org/10.1002/trtr.1423.
• Grabe, W., & Yamashita, J. (2022). Reading in second language: Moving theory to practice (2nd ed.). Cambridge University Press.
• Guthrie, J. T., & Klauda, S. L. (2014). Effects of classroom practices on reading comprehension, engagement, and motivations for adolescents. Reading Research Quarterly, 49(4), 387–416. https://doi.org/10.1002/rrq.81
• Guthrie, J. T., & Wigfield, A. (2000). Engagement and motivation in reading. In M. L. Kamil, P. B. Mosenthal, P. D. Pearson & R. Barr (Eds.), Handbook of reading research (Vol. 3, pp. 403–422). Lawrence Erlbaum Associates.
• Guthrie, J. T., Klauda, S. L., & Ho, A. N. (2012). Modeling the relationships among reading instruction, motivation, engagement, and achievement for adolescents. Reading Research Quarterly, 48(1), 9–26. https://doi.org/10.1002/rrq.035
• Guthrie, J. T., Wigfield, A., & You, W. (2012). Instructional contexts for engagement and achievement in reading. Handbook of Research on Student Engagement, 601–634. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-2018-7_29
• Güneş, F. (2009). Hızlı okuma ve anlamı yapılandırma. Nobel Akademik.
• Hooper, D., Coughlan, J. ve Mullen, M. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53-60.
• Hu, L. T. & Bentler, P. M. (1998). Fit indices in covariance structure modeling: Sensitivity to underparameterized model misspecification. Psychological Methods, 3(4), 424-453. International Test Commission (2017). The ITC guidelines for translating and adapting tests (2.ed.).
• Karasar, N. (2000). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
• Kızgın, A., & Baştuğ, M. (2020). Okuma motivasyonu ve okuduğunu anlama becerisinin akademik başarıyı yordama düzeyi. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 601-612.
• Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford publications.
• Kucirkova, N., & Cremin, T. (2020). Reading engagement and enjoyment. Victoria State Government – Department of Education and Training. Retrieved April 25, 2025, from https://www.education.vic.gov.au/Documents/school/teachers/teachingresources/discipline/english/literacy/Reading_Engagement_and_Enjoyment_Oct2023.pdf
• Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (2011). Türkiye okuma kültürü haritası. http://www.kygm.gov.tr/Eklenti/55,yonetici-ozetipdf.pdf?0
• Lee, Y., Jang, B. G., & Conradi Smith, K. (2021). A systematic review of reading engagement research: What do we mean, what do we know, and where do we go? Reading Psychology, 42, 540–576. https://doi.org/10.1080/02702711.2021.1888359
• McGeown, S., & Conradi Smith, K. (2024). Reading engagement matters! A new scale to measure and support children's engagement with books. The Reading Teacher, 77(4), 462-472. https://doi.org/10.1002/trtr.2267
• McKenna, M. C., Kear, D. J., & Ellsworth, R. A. (1995). Children’s attitudes toward reading: A national survey. Reading Research Quarterly, 30(4), 934–956. https://doi.org/10.2307/748205
• Mete, G. (2016). Okumaya adanmışlık modeli ile 8. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyleri ve okuma motivasyonlarının geliştirilmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Pintrich, P. R., & De Groot, E. V. (1990). Motivational and self-regulated learning components of classroom academic performance. Journal of Educational Psychology, 82(1), 33–40. https://doi.org/10.1037/0022-0663.82.1.33
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
• Schiefele, U., & Schaffner, E. (2016). How to improve reading motivation in students: The importance of reading engagement. Educational Psychologist, 51(1), 22-32. https://doi.org/10.1080/00461520.2015.1124512
• Skinner, E. A., & Belmont, M. J. (1993). Motivation in the classroom: Reciprocal effects of teacher behavior and student engagement across the school year. Journal of Educational Psychology, 85(4), 571–581. https://doi.org/10.1037/0022-0663.85.4.571
• Sur, E. & Ünal, E. (2024). The Mediating Role of Reading Attitude in the Relationship between Elementary School Students’ Reading Engagement and Reading Comprehension Skills. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 17(2), 307–323. https://doi.org/10.30831/akukeg.1276067ERIC+4
• Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazilari.
• Şahin, A. (2012). İlköğretim 4 ve 5. sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıklarının sosyo-ekonomik düzeylerine göre incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(2) , 367-388.
• Şahin, A., & Ergül, S. (2022). Sınıf öğretmenlerinin öğrencilerine okuma alışkanlığını kazandırma stratejileri: Bir olgubilim çalışması. Erciyes Journal of Education, 6(1), 19-43.
• Şahin, N. (2019). Ortaokul öğrencilerinin okuma tutumları ve okuma motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(4), 914-940.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using Multivariate Statistics (5th ed.). Allyn and Bacon.
• Unrau, N., & Quirk, M. (2014). Reading engagement: A matter of motivation and practices. In K. Hall, T. Cremin, B. Comber, & L. Moll (Eds.), International handbook of research on children’s literacy, learning and culture (pp. 194–208). Wiley-Blackwell.
• Wang X-W, Zhu Y-J & Zhang Y-C (2022) An empirical study of college students’ reading engagement on academic achievement. Frontiers in Psychology. 13(1025754), 1-18. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1025754
• Wang, J. H. Y., & Guthrie, J. T. (2004). Modeling the effects of intrinsic motivation, extrinsic motivation, amount of reading, and past reading achievement on text comprehension between US and Chinese students. Reading research quarterly, 39(2), 162-186.
• Wang, Z., & Zhang, Y. (2022). An empirical study of college students’ reading engagement on academic achievement. Frontiers in Psychology, 13, 1025754. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1025754
• Wentzel, K. R. (1998). Social relationships and motivation in middle school: The role of parents, teachers, and peers. Journal of Educational Psychology, 90(2), 202–209. https://doi.org/10.1037/0022-0663.90.2.202
• Wigfield, A., & Guthrie, J. T. (1997). Relations of children's motivation for reading to the amount and breadth or their reading. Journal of educational psychology, 89(3), 420.
• Wigfield, A., Guthrie, J. T., Tonks, S., & Perencevich, K. C. (2008). Motivating reading comprehension: Concept-oriented reading instruction. Routledge.
• Yıldız, D., Divrik, D., Özçelik, B., & Aktaş, A. T. (2022). Ortaöğretim öğrencilerinin üst düzey okuduğunu anlama becerilerinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(3), 575-597.
• Yıldız, M., & Aktaş, E. (2015). Okuma motivasyonu ve okumaya adanmışlık ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Eğitim ve Bilim, 40(179), 79–95.
• Yıldız, M., & Akyol, H. (2011). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişki. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(3), 793-815.