Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve

Refiye Nur Canbaz Efe; Yaşar Yavuz

doi:10.53444/deubefd.1854549

EN TR

Öz

Teachers’ Cognitive Flexibility in Change Processes: A Conceptual Framework

Öz

Contemporary education systems are undergoing multilayered transformation processes driven by digitalization and global change. These processes require teachers not only to implement change but also to cognitively interpret and adapt to it. However, the literature has predominantly focused on structural and organizational dimensions, while cognitive processes have received limited attention. This study aims to develop a holistic conceptual framework by examining educational change through the lens of teachers’ cognitive flexibility. The study is designed as a qualitative conceptual review based on a thematic analysis of studies indexed in Web of Science, Scopus, and Google Scholar.The findings indicate that the literature on educational change is structured around five main themes: contextual transformation, leadership, policy and curriculum, implementation dynamics, and teacher responses. The results reveal that teacher responses are largely addressed at the outcome level, whereas the cognitive mechanisms shaping these responses remain underexplored. Accordingly, this study positions cognitive flexibility as a core mechanism structuring the educational change process.

Anahtar Kelimeler

cognitive flexibility, adaptation, change management, teacher responses, educational change

Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve

Öz

Günümüzde eğitim sistemleri, dijitalleşme ve küresel dönüşümlerin etkisiyle çok katmanlı değişim süreçlerinden geçmektedir. Bu süreçler, öğretmenlerin yalnızca değişimi uygulayan değil, aynı zamanda değişimi bilişsel düzeyde anlamlandıran aktörler olmasını gerektirmektedir. Ancak mevcut alanyazın ağırlıklı olarak yapısal ve örgütsel boyutlara odaklanmakta, bilişsel süreçleri sınırlı düzeyde ele almaktadır. Bu çalışma, eğitimde değişim sürecini öğretmenlerin bilişsel esnekliği bağlamında inceleyerek bütüncül bir kavramsal çerçeve geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Web of Science, Scopus ve Google Scholar veri tabanlarında yer alan çalışmaların tematik analizine dayanan nitel bir kavramsal derlemedir. Bulgular, eğitimde değişim alanyazınının ağırlıklı olarak beş tema etrafında kümelendiğini göstermektedir: bağlamsal dönüşüm, liderlik, politika ve müfredat, uygulama dinamikleri ve öğretmen tepkileri. Sonuçlar, öğretmen tepkilerinin çoğunlukla sonuç düzeyinde ele alındığını; buna karşılık bu tepkileri şekillendiren bilişsel mekanizmaların ihmal edildiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda çalışma, öğretmenlerin bilişsel esnekliğinin eğitimde değişim sürecinde kritik ve yapılandırıcı bir rol oynadığını ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Değişim yönetimi, bilişsel esneklik, uyum, öğretmen tepkileri, eğitimde değişim

Etik Beyan

Bu çalışma kavramsal/derleme nitelikli olup, veri toplama sürecini içermemektedir. Bu nedenle etik kurul izni gerektirmemektedir. Çalışmanın hazırlanmasında araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Kaynakça

Abbott, D. (2025). Intersection of cognitive science and education: Teachers’ awareness, attitudes, and readiness [Doktora Tezi]. Youngstown State University.
Acar, U. D., & Ocak, G. (2025). Evaluation of the secondary education english course curriculum in terms of differences between the formal program and the implemented program. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(1), 1-17. https://izlik.org/JA84UF53MC
Akman, M. F. (2021). Okullarda değişim yönetimi çalışmalarında öğretmenlerin örgütsel i̇letişim algıları i̇le kararlara katılım davranışları arasındaki i̇lişki [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
Al-Alawi, A. I., Abdulmohsen, M., Al-Malki, F. M., & Mehrotra, A. (2019). Investigating the barriers to change management in public sector educational i̇nstitutions. International Journal of Educational Management, 33(1), 112-148. https://doi.org/10.1108/IJEM-03-2018-0115
Allen, J. P., van der Velden, & R. K. W. (2012). Skills for the 21st century: Implications for education. Faculteit Der Economische Wetenschappen, 11. https://doi.org/10.26481/umaror.2012011
Aytaç, A. (2023). A study on teachers’ perceptions of curriculum changes. International Journal of Innovative Approaches in Education, 7(1), 28-41. https://doi.org/10.29329/ijiape.2023.540.3
Bakioğlu, A., ve Banoğlu, K. (2013). Öğretmenli̇kte kari̇yer basamaklari uygulamasina i̇li̇şki̇n öğretmen görüşleri̇ni̇n metaforlar ve sosyal ağ anali̇zi̇ yöntemi̇yle i̇ncelenmesi̇. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 37(37), 28-55. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruaebd/article/2554
Balyer, A., ve Kural, S. (2018). Öğretmenlerin eğitim sürecinde yaşanan değişimlerdeki rolleri ve bu değişimlere uyumları. OMÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(1), 63-80. https://izlik.org/JA66BE56CC
Bayburt, B., ve Eği̇n, F. (2021). Teknoloji̇ ve sanayi̇deki̇ geli̇şmeleri̇n yansimasi olarak eği̇ti̇m 4.0. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 16(2), 137-154. https://doi.org/10.54860/beyder.1010372
Bendtsen, M., Forsman, L., & Björklund, M. (2022). Exploring empowering practices for teachers’ sustainable continuing professional development. Educational Research, 64(1), 60-76. https://doi.org/10.1080/00131881.2021.2000338

Beycioğlu, K., ve Aslan, M. (2010). Okul gelişiminde temel dinamik olarak değişim ve yenileşme: Okul yöneticileri ve öğretmenlerin rolleri. DergiPark (Istanbul University), 7(1), 153-173. https://izlik.org/JA54FW69WC
Bezzina, S., & Dingli, A. (2024). The transformative potential of artificial intelligence for education. Proceedings of the International Conference on Networked Learning, 14. https://doi.org/10.54337/nlc.v14i1.8077
Bi̇ldi̇k, C., & Altun, S. (2022). A curricular perspective on the implementation gap: Analysis of the 2018 ELT curriculum for primary and secondary schools. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(2), 1196-1209. https://doi.org/10.51460/baebd.1196707
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3, 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Bümen, N. T. (2019). Türkiye’de merkeziyetçiliğe karşı özerklik kıskacında eğitim programları: Sorunlar ve öneriler. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(1), 175-185. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2450
Bümen, N. T., & Holmqvist, M. (2022). Teachers’ sense-making and adapting of the national curriculum: A multiple case study in Turkish and Swedish contexts. Journal of Curriculum Studies, 54(6), 832-851. https://doi.org/10.1080/00220272.2022.2121178
Cañas, J. (2006). Cognitive Flexibility (s: 297-300). https://doi.org/10.13140/2.1.4439.6326
Cao, J., Huang, Y., Shao, X., & Zhong, Y. (2025). Driving innovation: Exploring the effect of distributed leadership on collective teacher innovativeness in chinese schools. The Asia-Pacific Education Researcher, 34(1), 433-446. https://doi.org/10.1007/s40299-024-00866-x
Cenker, B., ve Akgül, E. M. (2011). İ̇lköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin, okulda değişim yönetiminin gerçekleştirilmesine bakış açılarının i̇ncelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 1(1), 6-14.
Chkheidze, N. (2024). Transformational leadership in change management in educational organizations. Business Administration Research Papers, 9. https://doi.org/10.62232/barp.9.2024.8577
Coburn, C. E. (2004). Beyond decoupling: Rethinking the relationship between the institutional environment and the classroom. Sociology of Education, 77(3), 211-244. https://doi.org/10.1177/003804070407700302
Costa, C. N., Chandarlis, E., & Park, N. (2024). Examining teacher well-being: An analysis of resources needs. International Journal of Changes in Education, 1(2), 63-74. https://doi.org/10.47852/bonviewIJCE42022564
Coşar M. (2025). Eğitimde yapay zekâ destekli Öğrenme analitiği. İçinde M. Polat (Ed.), Dijitalleşme, yapay zekâ ve eğitim yönetimi. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub681
Çakir, Ç., & Özkan, M. (2019). Investigation of in-school factors affecting distributed leadership practices. Journal of Computer and Education Research, 7(14), 383-417. https://doi.org/10.18009/jcer.584459
Çalışkan, Ö., ve Gökalp, G. (2020). A micro-level perspective in organizational change: Cognitive dissonance, sense-making and attitude. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 26(4), 719-742.
Çayak, S., & Erol, İ. (2022). The relationship between teachers’ readiness for change and the innovation levels of schools. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 1529-1558.
Çeli̇k, O. T., & Ati̇k, S. (2020). Preparing teachers to change: The effect of psychological empowerment on being ready for individual change. 49(1), 73-97. https://izlik.org/JA55UK82MG
Çeliker, U., ve Levent, A. F. (2024). Eğitim örgütlerinde değişim yorgunluğuna i̇lişkin öğretmen görüşleri. Yaşadıkça Eğitim, 38(3), 537-551. https://doi.org/10.33308/26674874.2024383770
Çi̇ftci̇, S., Yayla, A., ve Sağlam, A. (2021). 21. yüzyıl becerileri bağlamında öğrenci, öğretmen ve eğitim ortamları. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 718-734. https://doi.org/10.29000/rumelide.995863
Çuhadaroğlu, A. (2016). Bilişsel esnekliğin yordayıcıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 2(1), 86-101. https://dergipark.org.tr/en/pub/cije/article/57599
Darjan, I. (2024). Resistance to change in the romanian educational system: Challenges and opportunities. Journal of Educational Sciences, 49(1), 179-191. https://doi.org/10.35923/JES.2024.1.10
Demir, S., ve Özden, S. (2013). Sınıf öğretmenleri̇ni̇n öğreti̇msel strateji̇lere yöntemlere ve tekni̇klere i̇li̇şki̇n görüşleri̇: Hayat bi̇lgi̇si̇ dersi̇ne yöneli̇k tanilayici bi̇r çalişma. Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute, 2013(14), 59-75. https://izlik.org/JA79PF57BK
Demirtaş, Z., ve Ekmekyapar, M. (2012). İ̇lköğretim okulu yöneticilerinin değerlere dayalı yönetim uygulamalarının okul kültürüne etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 4(4), 523-554. https://izlik.org/JA33YG67SN
Dennehy, L. (2025). From gaps to growth: School leadership, professional learning, and the emerging role of communities of practice in autism special classes. Irish Teachers’ Journal, 13, 65-84.
Dennis, J. P., & Vander Wal, J. S. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive Therapy and Research, 34(3), 241-253. https://doi.org/10.1007/s10608-009-9276-4
Dumbi, K. S., & Indrasari, S. Y. (2024a). Encourage teacher innovative behavior : The interaction role of cognitive flexibility and teacher self-efficacy. Jurnal Kependidikan: Jurnal Hasil Penelitian Dan Kajian Kepustakaan Di Bidang Pendidikan, Pengajaran Dan Pembelajaran, 10(1), 314. https://e-journal.undikma.ac.id/index.php/jurnalkependidikan/article/view/10897
Dumbi, K. S., & Indrasari, S. Y. (2024b). Predictor factors for teacher i̇nnovative behavior during curriculum reform: The role of cognitive flexibility, positive affect, and negative affect. REID (Research and Evaluation in Education), 10(2), 128-142. https://doi.org/10.21831/reid.v10i2.72081
Erdem, A. R. (2024). Eğitim yönetiminde değişimin kritiği. Okul Yönetimi Dergisi, 4(2), 123-126. https://izlik.org/JA92DE39DH
Erdoğan, İ. (2015). Eğitimde değişim yönetimi (4.Baskı). Pegem Akademi.
Erdoğan, İ. (2021). Yeniden yeni eğitim sistemi. İnsan ve İnsan Dergisi. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.814514
Faccia, A., Ridon, M., & Cavaliere, L. (2024). Akıllı teknolojilere dayalı üniversite 4.0 sisteminde i̇novasyon. İçinde Otomatik eğitim sistemi için yapay zeka uygulaması (1.Baskı). Chapman ve Hall/CRC.
Fleming, J. A., Brennan, A., & Travers, J. (2025). The role of resilience in sustaining teachers through educational change. Irish Teachers’ Journal, 13, 85-101.
Fullan, M. (2007). The new meaning of educational change. Teachers College Press.
Gençer, M. S. (2016). Eğitim liderliği ve değişim yönetimi her öğrenciye bir laptop programının uygulanması üzerine bir durum çalışması [Yüksek Lisans Tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi.
Golestanibakht, T., Babaie, E., & Mostaed Hesari, S. (2022). The Effects of Positive Psychology Training on Wisdom, Resilience, and Cognitive Flexibility of Students. Positive Psychology Research, 8(2), 83-100.
Gordon, D., Blundell, C., Mills, R., & Bourke, T. (2023). Teacher self-efficacy and reform: A systematic literature review. The Australian Educational Researcher, 50(3), 801-821. https://doi.org/10.1007/s13384-022-00526-3
Guthrie, G. (2023). Understanding teacher reactions to curriculum reforms: A comprehensive typology. Global Journal of Human-Social Science, 23(9), 17-35.
Gülteki̇n, M. (2020). Değişen toplumda eğitim ve öğretmen nitelikleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 10(1), 654-700. https://doi.org/10.18039/ajesi.682130
Gürses, G., ve Helvacı, M. A. (2011). Öğretmenlerin okullarda değişme karşı direnme nedenleri. M. A., 8(1), 1541-1563.
Hall, G. E., & Hord, S. M. (2015). Implementing change: Patterns, principles, and potholes (4. bs). Pearson.
Han, Ç. (2013). Öğretmenlerin i̇şlevsel paradigmaları ve eğitim reformu. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1). https://dergipark.org.tr/tr/pub/trkefd/article/230181
Harel, O., Hemi, A., & Levy-Gigi, E. (2023). The role of cognitive flexibility i̇n moderating the effect of school-related stress exposure on PTSD symptoms and maladaptive coping. Scientific Reports, 13(5241), 1-10. https://doi.org/10.1038/s41598-023-31743-0
Hazar, N. (2019). Eğitimde değişim yönetimi hakkında yönetici görüşlerinin değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Yakın Doğu Üniversitesi.
Hulland, J. (2020). Conceptual review papers: Revisiting existing research to develop and refine theory. AMS Review, 10. https://doi.org/10.1007/s13162-020-00168-7
İbili, H. (2022). Çevresel faktörler ile okul yöneticilerinin değişim yönetimi ve teknolojik liderlik yeterlilikleri arasındaki i̇lişkinin i̇ncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Erzincan Binal Yıldırım Üniversitesi.
Johnson, C. E., Boon, H. J., & Thompson, M. D. (2020). Curriculum alignment after reforms: A systematic review with considerations for queensland pre- and in-service teachers. Australian Journal of Teacher Education, 45(11), 34-55. https://doi.org/10.14221/ajte.202v45n11.3
Kalia, V., Fuesting, M., & Cody, M. (2019). Perseverance in solving Sudoku: Role of grit and cognitive flexibility in problem solving. Journal of Cognitive Psychology, 31(3), 370-378. https://doi.org/10.1080/20445911.2019.1604527
Kılıç, F., ve Demir, Ö. (2012). Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin bilişsel koçluk ve bilişsel esnekliğe dayalı öğretim ortamlarının oluşturulmasına i̇lişkin görüşleri. lköğretim Online, 11(3), 578-595. https://izlik.org/JA99XK83YT
Korkmaz, C. (2021). Glokal li̇derli̇k: eği̇ti̇m bağlaminda bi̇r alanyazin i̇ncelemesi̇. Milli Eğitim Dergisi, 50(232), 421-450. https://doi.org/10.37669/milliegitim.741585
Koşar, D. (2019). Examination of teachers’ views on organizational uncertainity: A qualitative research. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 10(1), 41-76. https://doi.org/10.14527/pegegog.2020.003
Kotter, J. (1996). Leading change.
Kotter, J. P. (2018). Değişim liderliği (A. Halaç, Çev.; 1. Baskı). Medyasoft Kültür Yayınları.
Kumar, D., Manhas, & Kumar. (2025). Impact of role ambiguity, role conflict and self-efficacy on the performance of school teachers. Uluslararası Bilimsel Araştırma ve Teknoloji Dergisi, 2(9), 130-135. https://doi.org/10.5281/zenodo.17131718
Laureiro-Martínez, D., Brusoni, S., & Zollo, M. (2009). Cognitive flexibility in decision‐ making: A neurological model of learning and change. CROMA-Center for Research in Organization and Management-Bocconi University, 1, 1-43.
Li, Y. (2019). Teacher sense-making of english curriculum reform in China: A sociocultural perspective on teacher change and development [UNSW Sydney]. https://doi.org/10.26190/UNSWORKS/21114
Lieberman, A., & Grolnick, M. (2005). Educational reform networks: Changes in the forms of reform. International Handbook of Educational Change, 710-729. https://doi.org/10.1007/1-4020-4454-2_4
Lingam, G., Lingam, N., & Sharma, L. (2017). Educational reforms and implications on teachers’ world of work: Perspectives of fijian primary teachers. Australian Journal of Teacher Education, 42(1), 19-35. https://doi.org/10.14221/ajte.2017v42n1.2
Looi, C.-K. (2024). Charting the uncertain future of AI and education: promises, challenges and opportunities. Pedagogies: An International Journal, 19(3), 477-486. https://doi.org/10.1080/1554480X.2024.2379776
Martin, M. M., & Rubin, R. B. (1995). A new measure of cognitive flexibility. Psychological Reports, 76(2), 623-626. https://doi.org/10.2466/pr0.1995.76.2.623
Masudi, K. A. (2024). Managing change in education: Strategies for successful implementation. Eurasian Experiment Journal of Arts and Management, 6(1), 7-10. https://doi.org/10.64394/ijss.v2i1.105
Miedijensky, S., Sasson, I., & Yehuda, I. (2021). Teachers’ learning communities for developing high order thinking skills—A case study of a school pedagogical change. Interchange, 52(4), 577-598. https://doi.org/10.1007/s10780-021-09423-7
Morales, S. S., & Baguio, J. B. (2025). Cognitive flexibility and grit as predictors of adaptive thinking teaching practices among public elementary school teachers. Journal of Scientific Research and Reports, 31(6), 1149-1161. https://doi.org/10.9734/jsrr/2025/v31i63204
Negi, N. (2021). Effective change management strategies for successful implementation of organizational change: an analytical perspective. Ilkogretim Online - Elementary Education Online, 20(5), 8794-8801. https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/view/4009
Nudin, B., Salsabil, S., Zainuddin, N., Septianto, M. E., Husain, A. M., & Saputra, N. (2024). Implementation of change management in shaping student character in the MAPK program at MAN 1 yogyakarta. Analisa: Journal of Social Science and Religion, 9(1), 92-111. https://doi.org/10.18784/analisa.v9i1.2135
OECD. (2019). Education policy outlook 2019: Working together to help students achieve their potential. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/2b8ad56e-en
OECD. (2021). Education policy outlook 2021: Shaping responsive and resilient education in a changing world. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/75e40a16-en
OECD. (2024). Cognitive flexibility. OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-issues/future-of-education-and-skills/learning-compass-constructs/CognitiveFlexibility.pdf
Ossiannilsson, E. (2020). Reflection on 21st century competences, smart learning environments, and digitalization in education. Near East University Online Journal of Education, 3(2), 87-93.
Özdemir, M. (2024). Eğitim yönetimi bilim dalında akademik eleştiri kültürü: fırsatlar ve tehditler. Okul Yönetimi, 4(2), 114-118. https://dergipark.org.tr/en/pub/saj/article/1610633
Özen, F., & Üçüncü, A. S. (2022). The effect of teachers’ cognitive flexibility on attitudes towards compulsory distance education during the COVID-19 pandemic. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(2), 492-508. https://doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.2.752
Özer, M. (2023). Türkiye’de eğitim sisteminde son 20 yılda gerçekleştirilen dönüşümün son OECD raporuna dayalı bir değerlendirmesi. Journal of Higher Education and Science, 13(2), 148-163. https://doi.org/10.5961/higheredusci.1315684
Öztürk, M. (2021). Teacher cognition: A powerful phenomenon developing and governing habits of teaching. Turkish Journal of Education, 10(2), 178-194. https://doi.org/10.19128/turje.801945
Peter A. Frensch & Joachim Funke (Ed.). (2014). Cognitive flexibility and complex problem solving. İçinde The european perspective (s: 207-223).
Pınar, A., ve Benek, S. (2022). Covid-19 süreci̇nde küresel bi̇r kamusal mal olarak di̇ji̇tal eği̇ti̇m üzeri̇ne bi̇r değerlendi̇rme. Econharran, 6(10), 29-42. https://izlik.org/JA38FK94XY
Polat, R., ve Demirtaş, H. (2025). Okul yöneticilerinin yönetim tarzlarıyla değişimi yönetme yeterlikleri arasındaki i̇lişki. Pamukkale University Journal of Education. https://doi.org/10.9779/pauefd.1325874
Putranti, A. D., Rhamadani, M. W., Sukmawarti, & Utami, A. (2024). Effectiveness of Professional Teacher Education in Developing Educational Technology Skills in the Digital EraNo title found. Journal of Pedagogi, 1(6). https://doi.org/10.62872/xc7ta403
Putwain, D. W., & Von Der Embse, N. P. (2018). Teacher self-efficacy moderates the relations between imposed pressure from imposed curriculum changes and teacher stress. Educational Psychology, 39(1), 51-64. https://doi.org/10.1080/01443410.2018.1500681
Quintero, D. (2023). Contribution of change management principles to human resource management in educational organizations. Ciencia Latina Revista Científica Multidisciplinar, 7, 1754-1776. https://doi.org/10.37811/cl_rcm.v7i6.8807
Rakhmadi, E., Muhaimim, M., & Cinantya, C. (2025). The role of agile leadership: Enhancing school innovation and adaptability the role of agile leadership: improving school innovation and adaptation. Eduvest – Journal of Universal Studies, 5(9). https://doi.org/10.59188/eduvest.v5i9.51122
Ram, D., Chandran, S., Sadar, A., & Gowdappa, B. (2019). Correlation of Cognitive Resilience, Cognitive Flexibility and Impulsivity in Attempted Suicide. Indian Journal of Psychological Medicine, 41(4), 362-367. https://doi.org/10.4103/IJPSYM.IJPSYM_189_18
Sağırlı M. (2013). Eği̇ti̇mi̇n küreselleşmesi̇. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 53, 423-475. https://izlik.org/JA95UL27JF
Sancar, R., Atal, D., & Deryakulu, D. (2021). A new framework for teachers’ professional development. Teaching and Teacher Education, 101, 103305. https://doi.org/10.1016/j.tate.2021.103305
Sharma, R. C. (2024). Transformative horizons in education: Navigating challenges, embracing innovations, and shaping global landscapes. International Journal of Changes in Education, 1(1), 1-3. https://doi.org/10.47852/bonviewIJCE42022702
Sharon Waller, Lee Waller, Vongai Mpofu, & Mercy Kurebwa (Ed.). (2021). Education at the intersection of globalization and technology. https://doi.org/10.5772/intechopen.87331
Sklavenitou, A. (2025). BCES conference book. Comparative and International Education, 23.
So, K., Lee, S. Y., & Choi, Y. (2024). Teachers’ sense-making of the decentralizing curriculum reform policy: A comparative case study in South Korea. International Journal of Educational Research, 125, 102331. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2024.102331
Spillane, J. P. (1999). External reform initiatives and teachers’ efforts to reconstruct their practice: The mediating role of teachers’ zones of enactment. Journal of Curriculum Studies, 31(2), 143-175. https://doi.org/10.1080/002202799183205
Spiro, R., Coulson, R., Feltovich, P., & Anderson, D. (1988). Cognitive flexibility theory: Advanced knowledge acquisition in ill-structured domains. Içinde N. Unrau (Ed.), Theoretical Models and Processes of Reading (6. bs, s: 544-557). International Reading Association. http://10.1017/CBO9780511529863.023
Stacey, M., McGrath‐Champ, S., & Wilson, R. (2023). Teacher attributions of workload increase in public sector schools: Reflections on change and policy development. https://doi.org/10.1007/s10833-022-09476-0
Sullanmaa, J., Pyhältö, K., Pietarinen, J., & Soini, T. (2024). Relationships between change management, knowledge sharing, curriculum coherence and school i̇mpact i̇n national curriculum reform: A longitudinal approach. International Journal of Leadership in Education, 27(6), 1395-1419.
Sywelem, M. M. G., & Al-Mahdy, Y. F. H. (2019). Exploring teachers’ perceptions on schools’ openness to change in omani & saudi public schools. Education Quarterly Reviews, 2(3). https://doi.org/10.31014/aior.1993.02.03.91
Şahin, E. (2024). Öğretmenlerin bilişsel esneklik, duygu düzenleme becerilerini ve mesleki tükenmişliklerinin psikolojik i̇yi oluşları üzerinde yordayıcı etkisinin i̇ncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Topkapı Üniversitesi.
Şahi̇n, M. (2018). Öğretmenlerin eğitim örgütlerinde yaşanan değişim sürecine i̇lişkin görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(3), 875-896.
Şahin, S., ve Aydın Demirel, Ö. (2019). Türkiye’de eğitimde değişim i̇htiyaçlarına, engellerine ve değişime yön vermeye i̇lişkin öğretmen görüşleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 88-106. https://izlik.org/JA74EH37BN
Şişman, M. (2017). Eğitim bilimine giriş (16. bs). Pegem Akademi Yayıncılık. https://doi.org/10.14527/9789756802106
Şişman, S. (2024). Eğitimde değişim sürecinde sürdürülebilir liderlik. Journal of Sustainable Education Studies, 5(4), 178-189. https://dergipark.org.tr/tr/pub/seader/article/1529103
Tang, K. N. (2019). Leadership and change management. Içinde Change Management. Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-13-8902-3
Thomas, J., & Harden, A. (2008). Methods for the thematic synthesis of qualitative research in systematic reviews. BMC Medical Research Methodology, 8(1), 45-45. https://doi.org/10.1186/1471-2288-8-45
Tiina Itkonen, Jahnukainen, M., Kontu, E., Kokko, T., Ojala, T., & Pirttimaa, R. (2015). The implementation of new special education legislation in finland. Educational Policy, 29(1), 162-178. https://doi.org/10.1177/0895904814556754
Tikkanen, L., Pyhältö, K., Pietarinen, J., & Soini, T. (2019). Lessons learnt from a large-scale curriculum reform: The strategies to enhance development work and reduce reform-related stress. Journal of Educational Change, 21(4), 543-567. https://doi.org/10.1007/s10833-019-09363-1
Töre, E. (2020). Değişim ve yenilik sürecine i̇lişkin öğretmen görüşlerinin i̇ncelenmesi: Nitel bir çalışma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 1-1. https://doi.org/10.26466/opus.644725
Troyer, M. (2019). Teachers’ adaptations to and orientations towards an adolescent literacy curriculum. Journal of Curriculum Studies, 51(2), 202-228. https://doi.org/10.1080/00220272.2017.1407458
Tsiouplis, E. (2019). Rethinking educational reforms through a complex dynamical systems approach: Preliminary report from an empirical research. Northeast Journal of Complex Systems, 1(1). https://doi.org/10.22191/nejcs/vol1/iss1/3
Turan, A. & Akçay. (2023). The relationship between teachers’ perceptions of change faciliation and resistance to change. Yıldız Journal of Educational Research Yildiz Technical University, 28-42. https://doi.org/10.14744/yjer.2023.018
Uludağ, İ. M., Uludağ, N. M., Erzurum, Y., ve Durak, C. (2023). Eğitimde değişim yönetimine yönelik öğretmen görüşleri. The Journal of Academic Social Resources, 8(Cilt 8 Sayı 53), 3681-3689. https://doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.72172
Uygun, K., ve Akgül, G. (2024). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin Türkiye yüzyılı maarif modeline i̇lişkin görüşleri. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(2), 81-102. https://izlik.org/JA72PF46DD
Ünsal, S., Çetin, A., Korkmaz, F., & Aydemir, M. (2019). The change in the curricula: teachers’ perceptions. 48, 623-661. https://izlik.org/JA72TS96MY
Üzümcü, B., ve Müezzi̇n, E. E. (2018). Öğretmenlerin bilişsel esneklik ve mesleki doyum düzeyinin i̇ncelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 8(1), 8-25. https://doi.org/10.19126/suje.325679
Vanlommel, K. & van den Boom-Muilenburg, S. N. (2024). How can we understand and stimulate evidence-informed educational change? A scoping review from a systems perspective. Journal of Educational Change, 25(3), 605-634. https://doi.org/10.1007/s10833-024-09506-z
Vveinhardt, J., & Sedziuviene, N. (2022). Acceptance of change by reducing employee resistance and strengthening organizational commitment. Polish Journal of Management Studies, 26(1), 356-372. https://doi.org/10.17512/pjms.2022.26.1.22
Wierenga, S. J., Kamsteeg, F. H., Simons, P. R. J., & Veenswijk, M. (2015). Teachers making sense of result-oriented teams: A cognitive anthropological approach to educational change. Journal of Educational Change, 16(1), 53-78. https://doi.org/10.1007/s10833-014-9240-2
Yazıcı, Ş., & Özgenel, M. (2024). Exploring learning agility in education: The effect of teachers’ learning agility on their readiness for change and performance. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(4), 2434-2456. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2024..-1442923
Yeşil, A. (2018). Örgütlerde değişimin önemi ve değişim yönetimi üzerine kavramsal bir değerlendirme. Uluslararası Akademik Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(5), 307-323. https://izlik.org/JA97FD66LG
Yüksel Başar, A. (2024). Deği̇şi̇me karşi di̇renç konusuna yöneli̇k yapilan eği̇ti̇m çalişmalarinin si̇stemati̇k derlemesi. ESSA IV. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler ve Sanat Sempozyumu.
Zayim Kurtay, M., & Kondakci, Y. (2015). An exploration of the relationship between readiness for change and organizational trust in turkish public schools. Educational Management Administration & Leadership, 43. https://doi.org/10.1177/1741143214523009
Zhou, S., Slemp, G. R., & Vella-Brodrick, D. A. (2024). Factors associated with teacher wellbeing: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 36(2), 63. https://doi.org/10.1007/s10648-024-09886-x

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Yönetimi

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Refiye Nur Canbaz Efe ^*
0009-0007-9614-6766
Türkiye

Yaşar Yavuz
0000-0002-5113-360X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

2 Ocak 2026

Kabul Tarihi

12 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 68

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1854549

IZ

https://izlik.org/JA39JU53CY

APA

Canbaz Efe, R. N., & Yavuz, Y. (2026). Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 68. https://doi.org/10.53444/deubefd.1854549

AMA

1.Canbaz Efe RN, Yavuz Y. Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;(68). doi:10.53444/deubefd.1854549

Chicago

Canbaz Efe, Refiye Nur, ve Yaşar Yavuz. 2026. “Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 68. https://doi.org/10.53444/deubefd.1854549.

EndNote

Canbaz Efe RN, Yavuz Y (01 Haziran 2026) Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 68

IEEE

[1]R. N. Canbaz Efe ve Y. Yavuz, “Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve”, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 68, Haz. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1854549.

ISNAD

Canbaz Efe, Refiye Nur - Yavuz, Yaşar. “Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 68 (01 Haziran 2026). https://doi.org/10.53444/deubefd.1854549.

JAMA

1.Canbaz Efe RN, Yavuz Y. Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026. doi:10.53444/deubefd.1854549.

MLA

Canbaz Efe, Refiye Nur, ve Yaşar Yavuz. “Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 68, Haziran 2026, doi:10.53444/deubefd.1854549.

Vancouver

1.Refiye Nur Canbaz Efe, Yaşar Yavuz. Değişim Sürecinde Öğretmenlerin Bilişsel Esnekliği: Kavramsal Bir Çerçeve. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 01 Haziran 2026;(68). doi:10.53444/deubefd.1854549

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Yayın Etiği

Bu dergi Creative Commons'ın Atıf-GayriTicari-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası lisansı ile lisanslanan ve 12 Eylül 2012 tarihli "Budapeşte Açık Erişim Girişimi"ni kabul eden ve destekleyen açık erişimli bir dergidir. Dergimiz için herhangi bir makale işlem ve gönderim bedeli bulunmamaktadır.

Etik Kurul izni gerektiren çalışmalar (anket ya da ölçek uygulamayı gerektiren, görüşme ve gözlem içeren; doküman, resim, anket vb. diğerleri tarafından geliştirilen ve kullanım izni gerektiren çalışmalar) için etik kurullardan ya da komisyonlardan gerekli izinlerin alınması, bunların makale içeriğinde belirtilmesi ya da ek dosya olarak sunulması gerekmektedir.

Buca Eğitim Fakültesi dergisi 01.06.2018 tarihinden itibaren dergi yayıncılığında COPE (Code of Conduct for Journal Editors) tarafından belirlenen editörler, yazarlar ve hakemler için yayın etiği ve kötüye kullanım ile ilgili belirlenmiş yükümlülükleri esas alır.

Editörlerin Sorumlulukları
Tarafsızlık ve yayıncıya ait özgürlük: Editörler gönderilen makale önerilerini derginin kapsamına uygun olması ve çalışmalarının önemi ve orijinalliğini dikkate alarak değerlendirirler. Editörler, makale önerisini sunan yazar(lar)ın ırk, cinsiyet, cinsel yönelim, etnik köken, uyruk, veya politik görüşlerini dikkate almazlar. Düzeltme ya da yayınlama kararına dergi editör kurulu dışında diğer kurumlar etki edemez.
Gizlilik: Editörler gönderilen bir yazıyla ilgili bilgileri, sorumlu yazar, hakemler ve yayın kurulu dışında başka herhangi biriyle paylaşmazlar.
Bilgilendirme ve görüş ayrılıkları: Editörler ve yayın kurulu üyeleri, yazarların açık yazılı izni olmaksızın kendi araştırma amaçları için sunulan bir makalede sunulan yayınlanmamış bilgileri kullanmazlar.
Basım kararı: Editörler, yayınlanmak üzere kabul edilen tüm makalelerin, alanında uzman olan en az iki hakem tarafından hakem değerlendirmesine tabi tutulmasını sağlar. Editörler, dergiye gönderilen makalelerden hangi eserin yayınlanacağına, söz konusu çalışmanın geçerliliğine, araştırmacılara ve okurlara olan önemine, hakemlerin yorumlarına ve bu gibi yasal şartlara göre karar vermekten sorumludur.
Etik kaygılar: Editörler sunulan bir yazıya veya yayınlanmış makaleye ilişkin etik kaygılar ortaya çıktığında tedbirler alacaktır. Yayımlandıktan yıllar sonra ortaya çıksa bile, bildirilen her etik olmayan yayınlama davranışı incelenecektir. Editörler, etik kaygılar oluşması durumunda COPE Flowcharts takip eder. Etik sorunların önemli olması durumunda düzeltme, geri çekme uygulanabilir veya konu ile ilgili endişeler dergide yayınlanabilir.

Hakemlerin görevleri
Editöryal kararlara katkı: Editör kararlarında editörlere yardımcı olur ve editöryal iletişim yoluyla yazarlara makalelerini iyileştirmede yardımcı olur.
Sürat: Makale önerisini incelemek için yeterli nitelikte hissetmeyen veya makale incelemesinin zamanında gerçekleşemeyeceğini bilen herhangi bir hakem, derhal editörleri haberdar etmeli ve gözden geçirme davetini reddetmeli, böylece yeni hakem atamasının yapılması sağlanmalıdır.
Gizlilik: Gözden geçirilmek üzere gönderilen tüm makale önerileri gizli belgelerdir ve bu şekilde ele alınmalıdır. Editör tarafından yetkilendirilmedikçe başkalarına gösterilmemeli veya tartışılmamalıdır. Bu durum inceleme davetini reddeden hakemler için de geçerlidir.
Tarafsızlık standartları: Makale önerisi ile ilgili yorumlar tarafsız olarak yapılmalı ve yazarların makaleyi geliştirmek için kullanabileceği şekilde öneriler yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler uygun değildir.
Kaynakların kabulü: Hakemler, yazarlar tarafından alıntılanmayan ilgili yayınlanmış çalışmaları tanımlamalıdır. Hakem ayrıca, incelenen yazı ile başka herhangi bir makalenin (yayınlanmış veya yayınlanmamış) herhangi bir önemli benzerliğini editörüne bildirmelidir.
Çıkar çatışmaları: Çıkar çatışmaları editöre bildirilmelidir.

Yazarların Sorumlulukları
Raporlaştırma standartları: Orijinal araştırmanın yazarları, yapılan çalışmanın ve sonuçların doğru bir şekilde sunulmasını ve ardından çalışmanın öneminin objektif bir şekilde tartışılmasını sağlamalıdır. Makale önerisi yeterli detay ve referans içermelidir. Kongre/sempozyumda sunulan bildiriler, posterler makalede belirtilmeli ve tam metin olarak ilgili yerlerde basılmamış olmalıdır.
Veri erişimi ve saklama: Yazarların, çalışmalarının ham verilerini saklamaları gerekmektedir. Gerektiğinde, dergi/hakem tarafından talep edilmesi durumunda ve editör incelemesi için sunmalıdırlar.
Özgünlük ve intihal: Yazarlar, sadece tamamen orijinal eserler göndermeliler ve başkalarının çalışmalarını ve / veya sözlerini kullandılarsa, bu uygun şekilde alıntılanmış olmalıdır. İntihal, tüm biçimlerinde etik olmayan yayıncılık davranışını oluşturur ve kabul edilemez. Bu nedenle dergiye gönderilen makalelerde benzerlik oranı “iThenticate” Programıyla kontrol edilir.
Birden çok, yinelenen, yedekli veya eşzamanlı gönderim/yayın: Yazarlar başka bir dergide daha önce yayınlanmış bir makaleyi değerlendirilmek için göndermemelidir. Bir makalenin birden fazla dergiye eşzamanlı olarak sunulması etik olmayan yayıncılık davranışıdır ve kabul edilemez.
Makalenin yazarlığı: Sadece yazarlık kriterlerini yerine getiren kişiler, yazının içeriğinde yazar olarak listelenmelidir. Bu yazarlık kriterleri şu şekildedir; (i) tasarım, uygulama, veri toplama veya analiz aşamalarına katkı sağlamıştır (ii) yazıyı hazırlamış veya önemli entelektüel katkı sağlamış veya eleştirel olarak revize etmiştir veya (iii) makalenin son halini görmüş, onaylamış ve yayınlanmak üzere teslim edilmesini kabul etmiştir. Sorumlu yazar, tüm yazarların (yukarıdaki tanıma göre) yazar listesine dahil edilmesini sağlamalı ve yazarların makalenin son halini gördüklerini ve yayınlanmak üzere sunulmasını kabul ettiklerini beyan etmelidir.
Beyan ve çıkar çatışmaları: Yazarlar, mümkün olan en erken aşamada (genellikle makale gönderimi sırasında bir bildirme formu sunarak ve makalede bir beyanı dahil ederek) çıkar çatışmaları açığa çıkarmalıdır. Çalışma için tüm mali destek kaynakları beyan edilmelidir (varsa hibe numarası veya diğer referans numarası dahil).
Hakem değerlendirme: Yazarlar hakem değerlendirme sürecine katılmakla yükümlüdürler ve editörlerin ham veri taleplerine, açıklamalara ve etik onayının kanıtlarına, ve telif hakkı izinlerine derhal yanıt vererek tam olarak işbirliği yapmakla yükümlüdürler. İlk olarak "gerekli revizyon" kararı verilmesi durumunda, yazarlar hakemlerin yorumlarına sistematik bir şekilde verilen son tarihe kadar yazılarını gözden geçirip yeniden ibraz etmelidir.
Yayınlanan eserlerde temel hatalar: Yazarlar kendi yayınladıkları çalışmalarında önemli hatalar veya yanlışlıklar bulduklarında, dergi editörlerini veya yayıncılarını derhal bilgilendirmek ve kağıt üzerinde bir erratum biçiminde düzeltmek veya kağıdı çıkarmak için onlarla işbirliği yapmakla yükümlüdür. Editörler veya yayıncı, yayınlanan bir çalışmanın önemli bir hata veya yanlışlık içerdiğini üçüncü bir şahıstan öğrenirse, yazarın makaleyi derhal düzeltmesi veya geri çekmesi veya gazetenin editörlerine kağıdın doğruluğuna dair kanıt sunması yükümlülüğüdür.

Yayın Politikası

Odak ve Kapsam
“Buca Eğitim Fakültesi Dergisi” ulusal ve uluslararası düzeyde çevrimiçi olarak yayın yapan hakemli bir dergidir. Eğitim Bilimleri ve Alan Eğitimi alanlarında ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel niteliklere sahip çalışmaları yayınlayarak akademik bilgi birikimine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Dergimizde makale yayımlatmak veya hakem sürecini başlatmak için herhangi bir ücret talep edilmez. Dergimizin yayın periyodu yılda 4 sayı olarak belirlenmiş (Mart, Haziran, Eylül ve Aralık) olup, yayın kurulu bu sayıyı artırabilir. Dergimizin hiçbir sürecinde ücret talep edilmez. Yayım kurulu ek/özel sayı ya da kongre/sempozyum özel sayısı çıkarma kararı alabilir.

Hakem Değerlendirme Süreci
Dergimize gönderilen makaleler 2 hakeme gönderilir. Hakem değerlendirme sürecinin yaklaşık olarak üç ay içerisinde tamamlanması hedeflenmektedir. Süreci tamamlanan her makale, yayın sırasına alınarak yayın kurulunun uygun bulacağı sayıda yayımlanır.

Gizlilik

Buca Eğitim Fakültesi Dergisinin makale önerilerinin hakemlere atanması ve makale değerlendirme sürecinde gizlilik temel alınır. Makalelerin atanacağı hakemler sadece editör ve alan editörleri tarafından belirlenir ve bilinir. Makale değerlendirme sürecinde ise hakemlere yazar bilgisi verilmez.

Ücret Politikası

Dizinler

Dergi Kurulları

Derginin Sahibi

Sibel YEŞILDERE İMRE

Matematik Eğitimi

Baş Editör

Ayşe TEKIN DEDE

Eğitim, Matematik Eğitimi

Editörler

Filiz KARADAĞ ÜÇDAL

Özel Yetenekli Eğitimi

DÇ

Duygu ÇETINGÖZ

Okul Öncesi Eğitim

Alan Editörleri

FÇ

Feryal ÇUBUKÇU

Bilgi Sistemleri Eğitimi, Medya Okuryazarlığı, Kültürlerarası Ölçek Uyarlama, Değerler Eğitimi, Mesleki Eğitim, Öğrenme Analitiği, Öğrenme Bilimleri

Aslı AVCI AKÇALI

Tarih Eğitimi, Sosyal Bilgiler Eğitimi

CD

Can DENIZCI

Alan Eğitimleri (Diğer)

Gül ÜNAL ÇOBAN

Eğitim, Fen Bilgisi Eğitimi

GS

Gamze SEZGIN SELÇUK

Fizik Eğitimi

Yurdagül KILIÇ GÜNDÜZ

Güzel Sanatlar Eğitimi, Resim

AG

Ali Ekber GÜLERSOY

Coğrafya Eğitimi, Sosyal Bilgiler Eğitimi, Türkiye Beşeri Coğrafyası, Türkiye Ekonomik Coğrafyası, Türkiye'de Bölgesel Analiz ve Planlama, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Havza Yönetimi, Fiziki Coğrafya

BT

Berna TATAROĞLU TAŞDAN

Eğitim, Matematik Eğitimi

SU

Sebahat Sevgi UYGUR

Aile Danışmanlığı, Okul Psikolojik Danışmanlığı, Psikolojik Danışmanlık Eğitimi, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık (Diğer)