Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri

Fatma Ege Yıldırım; Esra Seven; Dilara Akyar Yağdıran

doi:10.53444/deubefd.1887834

EN TR

Öz

Proje Numarası

2209/A

Öz

Proje Numarası

2209/A

Opinions and Recommendations Regarding Future Environmental Issues: ChatGPT-4 and Faculty Members

Öz

The purpose of this study is to determine the views and recommendations of faculty members concerning future environmental issues and their solutions, and to comparatively evaluate the obtained data with the outputs generated by ChatGPT-4, a generative artificial intelligence model. The study adopted a basic qualitative research design. The study group consisted of five faculty members selected through criterion sampling. Data were collected using the “Semi-Structured Interview Form on Environmental Issues” developed by the researchers. Face-to-face interviews were conducted with the faculty members. The same questions included in the interview form were also directed to ChatGPT-4 in two separate sessions at a one-month interval. Data obtained from faculty members' responses and ChatGPT-4 outputs were divided into two main themes: “environmental issues in the near future” and “environmental issues in the distant future.” Data regarding solution proposals were divided into four main themes: “individual-level solution proposals,” “societal-level solution proposals,” “national-level solution proposals,” and “global-level solution proposals.” These themes were systematically explained within the framework of various categories and codes. The findings obtained from the study were supported by the literature, and various recommendations were presented for future studies.

Anahtar Kelimeler

Generative artificial intelligence, ChatGPT-4, faculty members, environmental issues, environmental education

Proje Numarası

2209/A

Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri

Öz

Araştırmanın amacı, gelecekteki çevre sorunlarına ve bu sorunların çözümüne yönelik öğretim üyelerinin görüş ve önerilerinin belirlenmesi ile elde edilen verilerin, üretken bir yapay zekâ modeli olan ChatGPT-4 çıktılarıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden temel nitel araştırma deseni benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenen beş öğretim üyesi oluşturmuştur. Araştırma verileri, araştırmacılar tarafından geliştirilen “Çevre Sorunlarına Yönelik Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu” aracılığıyla toplanmıştır. Öğretim üyeleriyle görüşmeler yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Görüşme formunda yer alan sorular ayrıca ChatGPT-4’e bir ay arayla iki ayrı oturumda yöneltilmiştir. Öğretim üyesi görüşleri ile ChatGPT-4 çıktılarından elde edilen veriler “yakın geleceğe yönelik çevre sorunları” ve “uzak geleceğe yönelik çevre sorunları” olmak üzere iki temaya; gelecekteki çevre sorunlarının çözümüne yönelik veriler ise “bireysel düzeyde çözüm önerileri”, “toplumsal düzeyde çözüm önerileri”, “ulusal düzeyde çözüm önerileri” ve “küresel düzeyde çözüm önerileri” olmak üzere dört temaya ayrılmıştır. Temalar çeşitli kategori ve kodlar çerçevesinde açıklanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular literatürle desteklenmiş ve gelecekteki çalışmalara yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

çevre sorunları, üretken yapay zeka, ChatGPT-4, öğretim üyeleri, çevre eğitimi

Destekleyen Kurum

Bu araştırma “TÜBİTAK 2209/A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Desteği Programı” kapsamında desteklenen, ilk yazarın yürütücülüğünde ve son yazarın danışmanlığında gerçekleştirilen "Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri" başlıklı projeden üretilmiştir.

Proje Numarası

2209/A

Etik Beyan

Araştırmanın etik uygunluğu Gazi Üniversitesi Etik Komisyonu tarafından 29.04.2025 tarihli ve 07 sayılı karar ile onaylanmıştır. Katılımcıların tamamından bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Kaynakça

Akbulut, M. (2025). Yapay zeka uygulamalarının Python kod üretimindeki performans karşılaştırması. Sinop Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 10(1), 259-288. https://doi.org/10.33484/sinopfbd.1635155
Aksoy Özcan, B. (2022). Çevre sorunlarının küreselleşmenin yapısal sorunları açısından bir değerlendirmesi. Beykoz Akademi Dergisi, 10(2), 408-436. https://doi.org/10.14514/beykozad.1171914
Alpago, H., Mussa, M. O. M., & Alshrife, F. M. A. (2025). Dijitalleşme, teknolojik gelişmeler ve yapay zekâ destekli bilgi teknolojisi çağının yaşam modeli olarak akıllı şehirler. İmgelem, 16, 377-408. https://doi.org/10.53791/imgelem.1600916
Amantayeva, A., Karbayeva, S., Childibayev, Z., Turlybekova, G., Issayev, G., & Stankevich, P. (2022). Forming environmental competence in future biology teachers through project tasks. Cypriot Journal of Educational Science, 17(2), 664-675. https://doi.org/10.18844/cjes.v17i2.6863
Arı, E. S. (2021). Süper akıllı toplum: Toplum 5.0. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 455-479. https://doi.org/10.16953/deusosbil.808359
Atuguba, J. A., & Yakpir, G. M. (2024). Ghanaian college teachers’ experiences and perceptions of traditional environmental beliefs and practices: Implications for environmental education. The Journal of Environmental Education, 55(3), 238-248. https://doi.org/10.1080/00958964.2023.2286290
Avcı, E. (2024). Akıllı şehirler için üretken yapay zekâ kavramsal çerçevesi. Kent Akademisi Dergisi, 17(5), 1654-1675. https://doi.org/10.35674/kent.1490925
Aydın, H., & Avşar Bakır, N. (2023). Anaokulu öğretmenlerinde sürdürülebilirlik ve çevre bilinci algısının değerlendirilmesi. International Journal of Applied Economic and Finance Studies, 8(1), 81-101.
Aydın, N., & Göze Kaya, D. (2022). Çevre sorunları ve çözüm arayışları. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 14(2), 197-215. https://doi.org/10.55978/sobiadsbd.1151340
Aydoğan, S., & Dinar, N. (2019). Yeşil ürün satın almada yeşil reklam ve çevre bilincinin etkisi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 90, 229-252.

Bell, W. (2003). Foundations of futures studies: History, purposes, and knowledge (Vol. 1). Transaction Publishers.
Bernovskis, A., Sceulovs, D., & Stibe, A. (2024). Society 5.0: shaping the future of ecommerce. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2024.100391
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
Chen, W., Lu, X., Yuan, D., Chen, Y., Li, Z., Huang, Y., ... & Fung, J. C. (2023). Global PM2.5 prediction and associated mortality to 2100 under different climate change scenarios. Environmental Science & Technology, 57(27), 10039-10052. https://doi.org/10.1021/acs.est.3c03804
Cohen, D., & Crabtree, B. (2006). Qualitative research guidelines project: Semi-structured interviews. Robert Wood Johnson Foundation. https://sswm.info/sites/default/files/reference_attachments/COHEN%202006%20Semistructured%20Interview.pdf
Cornish, E. (2004). Futuring: The exploration of the future. World Future Society.
Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev. Ed.). Eğiten Kitap.
Çakmakçı, M. F. & Çakmakçı, R. (2023). Uzaktan algılama, yapay zekâ ve geleceğin akıllı tarım teknolojisi trendleri. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (52), 234-246. https://doi.org/10.5281/zenodo.10439935
Çalış Duman, M. (2022). Toplum 5.0: İnsan odaklı dijital dönüşüm. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 82, 309-336. https://doi.org/10.26650/jspc.2022.82.1008072
Darıcan, Ş. (2025). Yeşil örgütsel davranış ve çevre bilincinin örgütsel performansa etkisi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 10(27), 588-607. https://doi.org/10.25204/iktisad.1687150
Demir, F. B., & Ulukaya Öteleş, Ü. (2023). Öğretmenlerin gözüyle çevre sorunları ve çevre sorunlarına ilişkin çözüm önerileri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 379-396. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2023.-1224985
Demirok, K., Eren, F., Akkaya, Y. S., & Çayirli, D. (2025). Üretken yapay zeka performans kıyaslaması: ChatGPT ve DeepSeek'in kullanıcı etkileşimleri üzerindeki etkisi. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 7(1), 1-39. https://doi.org/10.53694/bited.1710862
Dirik, R., Taşkesen, E., & Dirik, Ö. (2023). Yenilenebilir enerji kaynaklarında yapay zekâ kullanımı. International Conference on Recent Academic Studies (ICRAS) Proceedings, 1, 28–35. https://doi.org/10.59287/icras.667
Edwards, R. C., Larson, B. M. H., & Clayton, S. (2024). Navigating eco-anxiety and eco-detachment: educators’ strategies for raising environmental awareness given students’ disconnection from nature. Environmental Education Research, 30(6), 864–880. https://doi.org/10.1080/13504622.2023.2286929
Gürer, B., & Mermer, K. K. (2023). Çevre bilinci, çevresel duyarlılık ve doğaya bağlılık: öğretmenler üzerine bir inceleme. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 14(3), 349-366. https://doi.org/10.17155/omuspd.1272131
Hamalosmanoğlu, M. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre sorunları hakkındaki görsel imajlarının incelenmesi. Öğretmen Eğitimi ve Öğretim, 1(1), 45-51.
International Energy Agency. (2024). Electricity 2024: Analysis and forecast to 2026. International Energy Agency. https://iea.blob.core.windows.net/assets/6b2fd954-2017-408e-bf08-952fdd62118a/Electricity2024-Analysisandforecastto2026.pdf
Karaca, C. (2007). Çevre, insan ve etik çerçevesinde çevre sorunlarına ve çözümlerine yönelik yaklaşımlar. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 1-19.
Karakaya, A., & Kurtdede Fidan, N. (2023). Sınıf öğretmenlerinin hayat bilgisi dersinde sürdürülebilir çevre bilinci kazandırmaya yönelik görüşleri. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 6(2), 38-62. https://doi.org/10.47477/ubed.1301808
Kılıç, B., Kılıç, E., & Kaçan, U. K. (2025). Yapay zekâ modellerinin Türkçe dilindeki yeterliliklerinin ölçülmesi: Yükseköğretim Kurumları Alan Yeterlilik Sınavı (AYT) soruları ile bir değerlendirme. Veri Bilimi, 8(2), 24-37.
Kızılay, E., & Hamalosmanoğlu, M. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının çevre sorunları hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Öğretmen Eğitimi ve Öğretim, 1(1), 25-34.
Kuosa, T. (2012). The evolution of strategic foresight: Navigating public policy and enterprise strategies. Gower Publishing.
Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to designing and implementation. Jossey-Bass.
Microsoft. (2023). 2022 Environmental Sustainability Report: Enabling sustainability for our company, our customers, and the world. https://www.microsoft.com/en-us/sustainability/reports
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: A sourcebook. Sage.
Nair, G. (2017). İlkel toplumlardan günümüze insan-doğa ilişkileri bağlamında çevre sorunları üzerine bir değerlendirme. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(2), 77-89.
Nair, M. M., Tyagi, A. K., & Sreenath, N. (2021). The future with industry 4.0 at the core of society 5.0: Open issues, future opportunities and challenges. International Conference on Computer Communication and Informatics, 1-7. https://doi.org/10.1109/ICCCI50826.2021.9402498
Narvaez Rojas, C., Alomia Peñafiel, G. A., Loaiza Buitrago, D. F., & Tavera Romero, C. A. (2021). Society 5.0: A Japanese concept for a superintelligent society. Sustainability, 13(12), 6567. https://doi.org/10.3390/su13126567
Nishant, R., Kennedy, M., & Corbett, J. (2020). Artificial intelligence for sustainability: Challenges, opportunities, and a research agenda. International Journal of Information Management, 53, 102104. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2020.102104
Öztemel, E. (2020). Yapay zekâ ve insanlığın geleceği. Bilişim teknolojileri ve iletişim: Birey ve toplum güvenliği, 95-112. https://doi.org/10.53478/TUBA.2020.011
Rolnick, D., Donti, P. L., Kaack, L. H., Kochanski, K., Lacoste, A., Sankaran, K., ... & Bengio, Y. (2022). Tackling climate change with machine learning. ACM Computing Surveys (CSUR), 55(2), 1-96. https://doi.org/10.1145/3485128
Saçlı, A. (2023). Çevre ve teknoloji. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(5), 1092-1102. https://doi.org/10.5281/zenodo.10445583
Saracel, N. & Aksoy, I. (2020). Toplum 5.0: Süper akıllı toplum. Social Sciences Research Journal, 9(2), 26-34.
Shen, Y. S., Wu, X., & Li, P. Y. (2025). Environmental education and sustainable development: trends, gaps, and future directions from a bibliometric perspective. International Research in Geographical and Environmental Education, 1–27. https://doi.org/10.1080/10382046.2025.2581294
Strubell, E., Ganesh, A., & McCallum, A. (2019). Energy and policy considerations for deep learning in NLP. In Proceedings of the 57th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics, 3645-3650. https://doi.org/10.18653/v1/P19-1355
Şafak, Ş., & Erkal, S. (1999). Çevre eğitimi ve aile. Education and Science, 23(112), 63-66.
Şahin, İ. (2009). Değişen toplum-çevre ilişkisinin bir göstergesi: İklim değişikliği. Bilimname, 16(1), 107-139.
Terzi, İ., Özgüven, M. M., Altaş, Z., & Uygun, T. (2019). Tarımda yapay zekâ kullanımı. International Erciyes Agriculture, Animal & Food Sciences Conference Bildiri Kitabı (245-255). Erciyes Üniversitesi.
Tıraş, H. H. (2012). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre: Teorik bir inceleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 57-73.
Torun, B., Aydemir, K., & Gül, A. (2023). Öğretmen adaylarının çevre bilinci ve çevresel duyarlılıklarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 7(1), 1-24. https://doi.org/10.35346/aod.1250635
Tuğaç, Ç. (2023). İklim değişikliği ve yapay zekâ: fırsatlar ve sorunlar. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 74-94. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1240744
United Nations Environment Programme. (2024). Climate risks in the power generation sector. https://www.unepfi.org/wordpress/wp-content/uploads/2024/05/Climate-Risks-in-the-Power-Generation-Sector-1.pdf
Yalçınkaya, E. (2013). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerine göre çevre sorunları: Nitel bir çalışma. Marmara Coğrafya Dergisi, (27), 416-439.
Yazgan, Ç. Ü. (2010). Tarihi süreç içerisinde toplum-çevre ilişkileri ve çevre sorunlarının ortaya çıkışı. Humanities Sciences, 5(2), 227-244. https://doi.org/10.12739/10.12739
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yıldız, Ü., & Asma, B. (2026). Yazma becerilerinin değerlendirilmesinde yapay zekâ ve öğretim görevlisi puanlamalarının karşılaştırılması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (66), 94-108. https://doi.org/10.9779/pauefd.1574813
Yılmaz, S., & Zorlutuna, Ş. (2024). Öğretmen adaylarının çevresel duyarlılık, çevre bilinci ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının incelenmesi. [Eğitim Bilimleri Özel Sayısı]. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 25-49. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1462960
Žalėnienė, I., & Pereira, P. (2021). Higher education for sustainability: A global perspective. Geography and Sustainability, 2(2), 99-106. https://doi.org/10.1016/j.geosus.2021.05.001
Zehiroğlu, İ. H., & Dineri, E. (2025). Üniversite öğrencilerinin çevre bilinci farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(1), 16-33.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatma Ege Yıldırım
0009-0005-1132-2712
Türkiye

Esra Seven
0009-0005-6934-3022
Türkiye

Dilara Akyar Yağdıran ^*
0000-0001-7935-3789
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Eylül 2026

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

12 Şubat 2026

Kabul Tarihi

6 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 69

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1887834

IZ

https://izlik.org/JA73TZ66CN

APA

Yıldırım, F. E., Seven, E., & Akyar Yağdıran, D. (2026). Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 69, 163-185. https://doi.org/10.53444/deubefd.1887834

AMA

1.Yıldırım FE, Seven E, Akyar Yağdıran D. Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;(69):163-185. doi:10.53444/deubefd.1887834

Chicago

Yıldırım, Fatma Ege, Esra Seven, ve Dilara Akyar Yağdıran. 2026. “Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69: 163-85. https://doi.org/10.53444/deubefd.1887834.

EndNote

Yıldırım FE, Seven E, Akyar Yağdıran D (01 Eylül 2026) Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 69 163–185.

IEEE

[1]F. E. Yıldırım, E. Seven, ve D. Akyar Yağdıran, “Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri”, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, ss. 163–185, Eyl. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1887834.

ISNAD

Yıldırım, Fatma Ege - Seven, Esra - Akyar Yağdıran, Dilara. “Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 69 (01 Eylül 2026): 163-185. https://doi.org/10.53444/deubefd.1887834.

JAMA

1.Yıldırım FE, Seven E, Akyar Yağdıran D. Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;:163–185.

MLA

Yıldırım, Fatma Ege, vd. “Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, Eylül 2026, ss. 163-85, doi:10.53444/deubefd.1887834.

Vancouver

1.Fatma Ege Yıldırım, Esra Seven, Dilara Akyar Yağdıran. Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 01 Eylül 2026;(69):163-85. doi:10.53444/deubefd.1887834

Öz

Proje Numarası

Öz

Proje Numarası

Opinions and Recommendations Regarding Future Environmental Issues: ChatGPT-4 and Faculty Members

Öz

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

Gelecekteki Çevre Sorunlarına Yönelik Görüş ve Öneriler: ChatGPT-4 ve Öğretim Üyeleri

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Proje Numarası

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster