Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi

Pakize Hayta; Melike Faiz

doi:10.53444/deubefd.1922398

TR EN

Öz

Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretmenlerinin yurttaşlık okuryazarlığına ilişkin görüşlerinin tespit edilmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim öğretim yılında Kastamonu ilinde devlet okullarında görev yapan toplam 19 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, katılımcıların “yurttaşlık okuryazarlığı” kavramının tanımına, yurttaşlık okuryazarlığını oluşturan temel bileşenlere ve yurttaş okuryazarı bireylerin sahip olması gereken özelliklere ilişkin genel düzeyde bilgi sahibi oldukları anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, katılımcılar sosyal bilgiler öğretiminde —özellikle öğretim programı ve ders kitapları bağlamında— yurttaşlık okuryazarlığına yeterince yer verilmediğini belirtmişlerdir. Katılımcılar öğrencilerini yurttaş okuryazarı bireyler olarak yetiştirme konusundaki yeterliklerine ilişkin değerlendirmelerinde, teorik düzeyde sınırlı bir bilgilendirme sağladıkları; ancak uygulamada müfredatın kısıtlı yapısı ve yapısal eksiklikler nedeniyle bu konuda yeterince etkili olamadıklarını ifade etmişlerdir. Bu bulgular doğrultusunda, sosyal bilgiler dersinde —özellikle öğretim programı ve ders kitapları kapsamında— yurttaşlık okuryazarlığı konusunun öğretimine daha fazla önem verilmesi gerektiği önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal bilgiler, yurttaşlık okuryazarlığı, öğretmen

Etik Beyan

Bu çalışmada araştırma yayın ve etiğine uyulmuştur.

Examining Social Studies Teachers' Views on Civic Literacy

Öz

This study aims to examine social studies teachers’ views on civic literacy. The research was conducted using a phenomenological design, one of the qualitative research approaches. The study group consisted of 19 social studies teachers working in public schools in the province of Kastamonu during the 2024–2025 academic year, selected through convenience sampling. Data were collected using a semi-structured interview form developed by the researchers and analyzed through content analysis.The findings revealed that teachers possessed a general understanding of the concept of civic literacy, its core components, and the essential characteristics of civically literate individuals. However, participants reported that civic literacy is insufficiently emphasized in social studies education, particularly within the curriculum and textbooks. While teachers noted that they provide some theoretical knowledge to students, they emphasized that structural and curricular constraints limit their ability to effectively foster civic literacy skills in practice.In conclusion, the study indicates that greater emphasis should be placed on civic literacy within social studies education. It is recommended that the curriculum and textbooks be enriched with activities and learning outcomes aimed at developing the knowledge, skills, and values necessary for active and responsible citizenship.

Anahtar Kelimeler

Social studies, Civic literacy, teacher

Öz

Kaynakça

Alscher, P., Ludewig, U., & McElvany, N. (2022). Civic literacy–zur Theorie und Messbarkeit eines Kompetenzmodells für die schulische politische Bildung. Zeitschrift für Erziehungswissenschaft, 25(5), 1221–1241. https://doi.10.1007/s11618-022-01085-0
Ananiadou, K., & Claro, M. (2009). 21st century skills and competences for new millennium learners in OECD countries (OECD Education Working Papers, No. 41). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/218525261154
Arslan, S. & Ercan, R. (2021). 1950-1960 dönemi ortaokul ders kitaplarında yurttaşlık eğitimi. International Journal of Social, Humanities and Adminıistraiıve Sciences, 7(44), 1620–1642. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.728
Bentahar, A., & O’brien, J. (2019). Raising students’ awareness of social justice through civic literacy. Journal of Social Studies Education Research, 10(1), 193–218. https://izlik.org/JA36BA45XY
Bijoy, K & Thakur, G. (2014). Inculcation of Citizenship Values through Board Game. 1. 237–243.
Bobkina, J., & Dominguez Romero, E. (2026). ‘The affective civic turn’in critical literacy education: Video-based Critical Affective Civic Literacy practices in a pre-service teacher training workshop. Journal of Education for Teaching, 1–21. https://doi.org/10.1080/02607476.2026.2693229
Brown, A. P. (2008). A review of the literature on case study research. Canadian Journal for New Scholars in Education, 1(1), 1–13. https://journalhosting.ucalgary.ca/index.php/cjnse/article/view/30395
Çengelci Köse, T. & Bursa, S. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının hukuk okuryazarlığına ilişkin algıları. Journal of Uludag University Faculty of Education, 33(2), 372–388. https://doi.org/10.19171/uefad.609049
Dhiva, M. W., Wakito, B., & Hermawan, W. (2026). The ınfluence of educational communication media on civic literacy of students at Madrasah Ibtidaiyah Ismaria Al-Quraniyyah. Dharmawangsa: International Journal of the Social Sciences, Education and Humanitis, 7(2), 798–806. https://jurnal.dharmawangsa.ac.id/index.php/dharmawangsa/id/article/view/9160
Eidson, H. (2018). Stetson Kennedy and the CIO-PAC: Labor education for civic literacy. Journal of Labor and Society 21(4). https://doi.org/10.1111/wusa.12368

European Commission. (2018). Council recommendation of 22 May 2018 on key competences for lifelong learning (2018/C 189/01). Official Journal of the European Union, C 189, 1–13. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018H0604(01)
Faiz, M. (2018). Yurttaşlık okuryazarlığı. S. Kaymakçı (Ed.), İlkokulda sosyal bilgiler öğretimi (1. baskı, ss. 181-209) içinde. Eğiten Kitap Yayınları.
Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
Flornes, K. (2017). Promoting civic literacy in teacher education: A framework for personal and professional development. In D. Singh, A. Abd. Rahman, & S. H. Razak (Eds.), Media and information literacy in higher education (1st ed., pp. 37–50). Chandos Publishing.
Fudge, D., & Skipworth, S. A. (2017). Kids in the capitol: İmproving civic literacy through experiential learning. Learning: Research and Practice, 3(2), 163–167. https://doi.org/10.1080/23735082.2017.1349169
Gauthier, J. F., & Smolter, N. (2023). Enhancing civic literacy and engagement: The impact of a criminal justice capstone course. Journal of Criminal Justice Education, 36(2), 305–317. https://doi.org/10.1080/10511253.2023.2286125
Gee, J. P. (2015). The new literacy studies. In J. Rowsell & K. Pahl (Eds.), The Routledge handbook of literacy studies (1st ed., pp. 35–48). Routledge.
Gichuru, G. I. (2026). Civic literacy with science curriculum policy in secondary education systems: Survey experiment. Science, Society and Policy Research, 1(2), 52-61. https://socsci-policy.science/article/view/sspr-v1-i2-a351
Gil Jr., T. O., & Domingo, L. L. B. (2021). Assessing civic literacy in elementary social studies amidst the pandemic. Asian Journal of Education and Social Studies, 24(2), 54–63. https://doi.org/10.9734/ajess/2021/v24i230576
Habibah, S. M. (2021, December 1-3). Global citizenship education: A framework of civic literacy in Indonesia [Conference presentation]. 1st International Joint Conference on Arts and Humanities, Surabaya, Indonesia. https://doi.org/10.2991/assehr.k.211223.106
Hart, S. (2006). Breaking literacy boundaries through critical service-learning: Education for the silenced and marginalized. Mentoring & Tutoring 14(1), 17–32. https://doi.org/10.1080/13611260500432236
Helvoort, J. V. (2019). Four spaces of civic literacy education. In Information literacy in everyday life: 6th European Conference, ECIL 2018, Oulu, Finland, September 24–27, 2018, Revised Selected Papers (pp. 94–103). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-13472-3_9
Hendrizal, H., Laili, I., Darwianis, D., Nursi, M., & Daswarman. (2025). Penguatan civic literacy melalui media digital dalam pembelajaran PPKn. Jurnal Ilmiah Pendidikan Dasar (JIPDAS), 5(3), 2923–2930. https://doi.org/10.37081/jipdas.v5i3.3878
Homana, G. (2018). School climate and service-learning’s relationships to civic literacy: An analysis of the cived us dataset. Literacy & Social Responsibility, 10(1), 25–48. https://sites.csulb.edu/l-sr/ejournal/issues/ejournal_10(1)2018.pdf
Hylton, M. E. (2015). Civic engagement and civic literacy among social work students: Where do we stand?. Journal of Policy Practice, 14(3-4), 292–307. https://doi.org/10.1080/15588742.2015.1004396
Hylton, M. E. (2018). The role of civic literacy and social empathy on rates of civic engagement among university students. Journal of Higher Education Outreach and Engagement, 22(1), 87–106. https://openjournals.libs.uga.edu/jheoe/article/view/1373
Jurs, P. (2014). Forming components of civic competence. Journal of Teaching and Education, 3(3), 265-277. https://www.researchgate.net/publication/292152350_Forming_Components_Of_Civic_Competence
Keegan, P. (2021). Critical affective civic literacy: A framework for attending to political emotion in the social studies classroom. The Journal of Social Studies Research, 45(1), 15–24. https://doi.org/10.1016/j.jssr.2020.06.003
Kellner, D. (2001). New technologies/new literacies: Reconstructing education for the new millennium. International Journal of Technology and Design Education, 11(1), 67–81. https://doi.org/ 10.1023/A:1011270402858
Kurudayıoğlu, M. ve Tüzel, M. S. (2010). 21. Yüzyıl okuryazarlık türleri, değişen metin algısı ve Türkçe eğitimi. Türklük Bilimi Araştırmaları, (28), 181–198. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubar/article/177280
Ma'Ruufah A. M., Triyanto & Riyadi (2024). Student perspectives about the flipped classroom model that used to ımprove civic literacy. Pegem Journal of Education and Instruction. 14(2), 275-280. https://doi.org/10.47750/pegegog.14.02.31
Mascheroni, G., & Murru, M. F. (2014). Digital literacies and civic literacies: Theoretical issues, research questions and methodological approaches. Medijska istraživanja: znanstveno-stručni časopis za novinarstvo i medije, 20(2), 31-53. https://hrcak.srce.hr/133806
Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
Mezhova, M. V. (2013). Civic literacy in the space of intercultural communication. European Researcher, 42(2), 508–512. https://www.oalib.com/research/2882840
Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. http://mufredat.meb.gov.tr
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (2019). Nitel veri analizi (S. Akbaba-Altun & A. Ersoy, Trans.). Pegem Akademi. (Original work published 1994)
Milner, H. (2002). Civic literacy: How informed citizens make democracy work. University Press of New England.
Milner, H. (2003). Civic literacy in global civil society: Excluding the majority from democratic participation. In G. Laxer & S. Halperin (Eds.), Global civil society and its limits (1st ed., pp. 189–209). Palgrave Macmillan.
Morgan, W., & Streb, M. (2001). Building citizenship: How student voice in service-learning develops civic values, Social Science Quarterly, 82, 154–169. https://doi.org/10.1111/0038-4941.00014
Na, L., Sookvaree, E., & Ling, H. M. (2026). From self-efficacy to civic literacy: Modeling the motivational and information pathways among Chinese university students. Journal of Dhamma for Life, 32(2), 348-365.
Noe, W., Nurmalisa, Y., & Nada, A. (2026). Penguatan civic literacy berbasis karakter, multikultural, dan green education. Civic Education Law and Humaniora: Jurnal Pengabdian Masyarakat Terintegrasi, 4(1), 261–267. https://doi.org/10.37905/celara.v4i1.38789
Nuryadi, M. H., & Widiatmaka, P. (2023). Strengthening civic literacy among students through digital literacy in society 5.0. Journal of Education and Learning, 7(2), 215–220. https://doi.org/10.11591/edulearn.v17i2.20746
Oğuz-Haçat, S. (2021). Yurttaşlık okuryazarlığı. K. Karatekin & E. Gençtürk-Güven (Eds.), Sosyal bilgiler için çoklu okuryazarlıklar II (1. baskı, ss. 218-243) içinde. Pegem Akademi.
Ohio Department of Education. (2009). Partnership for 21st century skills: Core content integration.MariettaCollege. https://www.marietta.edu/sites/default/files/documents/21st_century_skills_standards_book_2.pdf
Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim süreci içinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye Deneyimi. Bilgi Dünyası, 11(1), 101–121. https://doi.org/10.15612/BD.2010.258
Partnership for 21st Century Skills. (2009). P21 framework definitions. ERIC Clearinghouse. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED519462.pdf
Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods. (M. Bütün & S.B. Demir, Çev. Ed. 3. baskı). Pegem Akademi. (Orijinal eserin basım tarihi 1980.)
Puspaningtyas, K. A. Y., Mutia, F., & Ghazali, A. M. (2024). Civic Literacy in the information age: A survey of vocational high school student in Sidoarjo, Indonesia. Cogent Social Sciences, 10(1), 11–10. https://doi.org/10.1080/23311886.2024.2350109
Şahin, S. (2023). Sosyal bilimlerde araştırma kavramları, yöntemler, veri analizi, yayım ve etik (1. baskı). Pegem Akademi.
Salsabila, G., Marzuki, & Marsiswandi. (2026). Artificial intelligence (ChatGPT and Gemini) integrated civic education for supporting civic literacy and critical thinking among students at SMAN 1 Sleman. Jurnal Ilmiah Didaktika, 26(2), 200–210. https://doi.org/10.22373/jid.v26i2.34523
Saytmurotovich, U. D. (2022). Theoretical bases of development of civic literacy of students in the conditions of modern Uzbekistan. Conference, 2(2), 73–76. https://confrencea.org/index.php/confrenceas/article/view/67
Semercioğlu, M. S., & Öztürk, M. B. (2024). Civic literacy and engagement. In A. Gabonada Gatcho, C. M. T. Improgo, & M. R. M. Gutierrez (Eds.), Improving literacy through home, school, and community partnerships (1st ed., pp. 58–81). IGI Global.
Schmitt J.B. Baake J., & Kero S. (2024). What means civic education in a digitalized world? Front. Psychol. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1257247
Thakur, G. (2011). Nurturing civic literacy through BCGC. Pillai College of Education and Research, New Panvel.
Topal, M. (2024). Ortaokul öğrencileri için bir yurttaşlık okuryazarlığı eğitim programının geliştirilmesi ve uygulamasının değerlendirilmesi.[Yayımlanmamış doktora tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
Topal, M. ve Haçat, S. O. (2025). Öğrenci günlükleri ile yurttaşlık okuryazarlığı. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 613–640. https://doi.org/10.37217/tebd.1591252
Topal, M. A., & Oğuz-Haçat, S. (2026). The effect of the civic literacy education program on student competencies. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi (EYYAD), 9(1), 1–23. https://doi.org/10.70325/eyyad.1741560
Torun, E. ve Şahin, İ. F. (2023). Metaphoric perceptıions of social ınformation teacher candidates about active citizenship concept. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 56(3), 1357–1413. https://doi.org/10.30964/auebfd.1057854
Turan, S. (2019). 2018 Sosyal bilgiler öğretim programının disiplinlerarası yapısının incelenmesi. Journal of Innovative Research in Social Studies. 2(2), 166–190. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jirss/article/629426
Turan, S. & Akhan, O. (2024). 2024 Sosyal bilgiler öğretim programında okuryazarlıklar: MAXQDA ile tematik bir analiz. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 57–72. https://doi.org/10.17539/amauefd.1521061
Ulusoy, K. (2015). Sosyal bilgiler ders kitapları. B. Tay & A. Öcal (Ed.), Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi (3. baskı, ss. 301-332) içinde. Pegem Akademi.
VanFossen, P.J., & Berson, M.J. (2008). Social studies special issue: Another look at civic literacy in a digital age. Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 8(3), 219–221. citejournal.org
Wahlström, N. (2022). School and democratic hope: The school as a space for civic literacy. European Educational Research Journal, 21(6), 994–1008. https://doi.org/10.1177/14749041221086721
Wang, W., & Li, J. (2014). Inspection of kindergarten social studies curriculum based on civic literacy cultivation: A case study on China. Cross-Cultural Communication, 10(5), 129–134. https://dx.doi.org/10.3968/5193
Yao, Y., Cai, L.-Y., & Oubibi, M. (2022). Chinese senior primary school students’ civic literacy and its affecting factors. Frontiers in Psychology, 13, 1–12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.984920
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications.
Yuliandari, E. (2018). The strategy of strengthening civic literacy in learning democracy and election based on actual issues. In Proceedings of the Borneo International Conference on Education and Social Science, 580–583. https://doi.org/10.5220/0009024200002297
Zarnowski, M. (2009). The thought experiment: An imaginative way into civic literacy. The Social Studies, 100(2), 55–62. https://doi.org/10.3200/TSSS.100.2.55-62

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal Bilgiler Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Pakize Hayta ^*
0000-0002-5789-4426
Türkiye

Melike Faiz
0000-0001-8070-6086
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Eylül 2026

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

3 Nisan 2026

Kabul Tarihi

20 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 69

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1922398

IZ

https://izlik.org/JA52MY33NR

APA

Hayta, P., & Faiz, M. (2026). Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 69, 342-369. https://doi.org/10.53444/deubefd.1922398

AMA

1.Hayta P, Faiz M. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;(69):342-369. doi:10.53444/deubefd.1922398

Chicago

Hayta, Pakize, ve Melike Faiz. 2026. “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69: 342-69. https://doi.org/10.53444/deubefd.1922398.

EndNote

Hayta P, Faiz M (01 Eylül 2026) Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 69 342–369.

IEEE

[1]P. Hayta ve M. Faiz, “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi”, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, ss. 342–369, Eyl. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1922398.

ISNAD

Hayta, Pakize - Faiz, Melike. “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 69 (01 Eylül 2026): 342-369. https://doi.org/10.53444/deubefd.1922398.

JAMA

1.Hayta P, Faiz M. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;:342–369.

MLA

Hayta, Pakize, ve Melike Faiz. “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, Eylül 2026, ss. 342-69, doi:10.53444/deubefd.1922398.

Vancouver

1.Pakize Hayta, Melike Faiz. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 01 Eylül 2026;(69):342-69. doi:10.53444/deubefd.1922398

Öz

Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yurttaşlık Okuryazarlığına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Examining Social Studies Teachers' Views on Civic Literacy

Öz

Anahtar Kelimeler

Öz

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster