CULTURAL TRANSFERS FROM COMICS TO CINEMA ON THE INTERSEMIOTIC PLANE AND THE CULTURE INDUSTRY

Öz

In the early twenty-first century, superhero films can be said to have initiated an intellectual and aesthetic transformation in Hollywood cinema. This transformation paved the way for an intersemiotic process that emerged through the adaptation of comic books to the screen. Particularly evident in the X-Men films, this process restructured cinematic language by transforming comic book aesthetics at both the level of content and narration. The Dark Knight trilogy and the “shared universe” strategy developed under the Marvel label further increased the number of superhero films and positioned these productions at the center of the culture industry. These films not only achieved significant box office success but also contributed to the integration of comic books into mainstream popular culture through their impact on sectors such as fashion, merchandising, and publishing. Consequently, comic books, once regarded as a subcultural form, were assimilated into dominant culture and transformed into cultural products carrying ideological functions. Building upon this framework, the present study examines how comic book aesthetics are rearticulated in cinema. Selected films from the DC Extended Universe (Man of Steel, Batman v Superman, Wonder Woman, and Justice League) are analyzed through an intersemiotic perspective across visual, narrative-mythic, and ideological dimensions. The findings are evaluated within the context of the culture industry and consumer culture, and the reception of these films in Turkey is also discussed.

Anahtar Kelimeler

• DC Comics
• intersemioticity
• comic book
• cinema
• culture industry

ÇİZGİ ROMANDAN SİNEMAYA GÖSTERGELERARASI DÜZLEMDE KÜLTÜREL AKTARIMLAR VE KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ

Öz

21. yüzyılın başlarında süper kahraman filmlerinin, Hollywood sinemasında düşünsel ve estetik açıdan yeni bir dönüşüm başlattığını söylemek mümkündür. Söz konusu dönüşüm, çizgi romanların sinemaya uyarlanmasıyla birlikte göstergelerarası bir sürecin oluşmasına imkân tanımıştır. Özellikle X-Men filmleriyle belirginleşen bu dönüşüm, çizgi roman estetiğini hem içerik hem anlatım düzleminde dönüştürerek sinema dilini yeniden yapılandırmıştır. X-Men filmlerinin ardından gelen The Dark Knight üçlemesi ile Marvel etiketi altında geliştirilen “paylaşılmış evren” stratejisi, süper kahraman filmlerinin sayısında artışa yol açmış ve bu yapımları kültür endüstrisinin merkezine yerleştirmiştir. Söz konusu filmler, yalnızca gişede elde ettikleri başarıyla değil, aynı zamanda moda, oyuncak ve yayıncılık gibi sektörlerde yarattıkları etkilerle de çizgi romanları popüler kültürün temel ögelerinden biri hâline getirmiştir. Böylece altkültür ögesi olarak görülen çizgi romanlar, üstkültür tarafından içselleştirilmiş ve ideolojik bir propaganda aracına dönüştürülmüştür. Bu görüşlerden hareketle çalışmada, çizgi roman estetiğinin beyaz perdeye nasıl yansıtıldığı üzerinde durulmuş, ardından DC Genişletilmiş Evreni’nden seçilen filmler (Man of Steel, Batman v Superman, Wonder Woman, Justice League) aracılığıyla çizgi roman sineması görsel, anlatısal-mitik ve ideolojik düzlemlerde göstergelerarası bir yaklaşımla çözümlenmiş; elde edilen bulgular kültür endüstrisi ve tüketim kültürü bağlamında değerlendirilerek Türkiye’deki yansımaları da tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• DC Comics
• göstergelerarasılık
• çizgi roman
• sinema
• kültür endüstrisi

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2011). Kültür endüstrisi: Kültür yönetimi (N. Ülner, M. Tüzel & E. Gen, Çev.). İletişim Yayınları.
2. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2014). Aydınlanmanın diyalektiği (N. Ülner & E. Öztarhan Karadoğan, Çev.). Kabalcı Yayınları.
3. Aktulum, K. (2011). Metinlerarasılık/göstergelerarasılık. Kanguru Yayınları.
4. Aktulum, K. (2018). Sinema ve metinlerarasılık. Çizgi Kitabevi.
5. Aktulum, K. (2020). Moda ve metinlerarasılık: Alexander McQueen ve üstgiysisellik. Çizgi Kitabevi.
6. Azzarello, B., Chiang, C., & Akins, T. (2012). Wonder Woman volume 1: Blood. DC Comics.
7. Barthes, R. (1990). Çağdaş söylenler (T. Yücel, Çev.). Hürriyet Vakfı Yayınları.
8. Baudrillard, J. (2008). Tüketim toplumu (H. Deliceçaylı & F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.

9. Bergson, H. (2014). Gülme (D. Çetinkasap, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
10. Burke, L. (2015). The comic book film adaptation. University Press of Mississippi.
11. Cantek, L. (2019). Türkiye’de çizgi roman. İletişim Yayınları.
12. Caravaggio. (1602–1604). The entombment of Christ [Yağlıboya tablo]. Pinacoteca Vaticana, Vatikan. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The\_Entombment\_of\_Christ-Caravaggio\_(c.1602-3).jpg]()
13. Connor, S. (2015). Postmodernist kültür (D. Şahiner, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
14. Coogan, P. (2006). Superhero: The secret origin of a genre. MonkeyBrain Books.
15. DC Database. (t.y.). Justice League Satellite. Fandom. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2025 [https://dc.fandom.com/wiki/Justice\_League\_Satellite]()
16. Donner, R. (Yönetmen). (1978). Superman: The movie [Film]. Dovemead Films.
17. Eagleton, T. (2015). İdeoloji (M. Özcan, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
18. Eco, U. (1972). The myth of Superman. Diacritics, 2(1), 14–22.
19. Eisner, W. (1985). Comics & sequential art. Poorhouse Press.
20. Favreau, J. (Yönetmen). (2008). Iron Man [Film]. Paramount Pictures.
21. Hutcheon, L. (2006). A theory of adaptation. Routledge.
22. Isaak, J. (2021, 31 Temmuz). The secret Hebrew meaning behind Superman’s real name. Screen Rant. [https://screenrant.com/superman-secret-hebrew-name-jewish-kal-el-moses/]()
23. Jenkins, P. (Yönetmen). (2017). Wonder Woman [Film]. Warner Bros.
24. Johns, G., Kubert, A., & Hope, S. (2016). Flashpoint: Patlama noktası (C. Demirkan, Çev.). Arkabahçe Yayıncılık.
25. Jurgens, D., Stern, T., Ordway, J. & Simonson, L. (1993). The death of Superman. DC Comics.
26. Koton. (t.y.). Batman v Superman tişörtleri [Fotoğraf]. Facebook. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2025, https://www.facebook.com/koton/photos/pb.33709448234.-2207520000.1458719978./10153570598643235/?type=3&\_rdr
27. Levi-Strauss, C. (2013). Mit ve anlam (G. Y. Demir, Çev.). İthaki Yayınları.
28. Maggin, E. S. (1997). The new bards: An introduction. İçinde M. Waid & A. Ross, Kingdom come (s. 5–7). DC Comics.
29. Mavi. (t.y.-a). Batman baskılı mor tişört. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2025, [https://www.mavi.com/batman-baskili-mor-tisort/p/0610513-70615]()
30. Mavi. (t.y.-b). Superman baskılı lacivert sweatshirt. Erişim tarihi: 3 Eylül 2022, [https://www.mavi.com/superman-baskili-lacivert-sweatshirt/p/066227-30651]()
31. McCloud, S. (1993). Understanding comics: The invisible art. Kitchen Sink Press.
32. McFarlane, B. (1996). Novel to film: An introduction to the theory of adaptation. Oxford University Press.
33. Miller, F. (1986). The Dark Knight returns. DC Comics.
34. Movieguide. (2013, 21 Temmuz). Zack Snyder, Harry Lennix, Comic-Con Superman announcement [Video]. YouTube. [https://www.youtube.com/watch?v=K-iGPHD1RBE]()
35. NetherRealm Studios. (2013). Injustice: Gods among us [Video oyunu]. Warner-Bros Games.
36. Nolan, C. (Yönetmen). (2005). Batman Begins [Film]. Warner Bros.
37. Nolan, C. (Yönetmen). (2008). The Dark Knight [Film]. Warner Bros.
38. Nolan, C. (Yönetmen). (2012). The Dark Knight Rises [Film]. Warner Bros.
39. Pazarlamasyon. (2018, 3 Şubat). Efsane “We Can Do It” afişinin Rosie’si hayata gözlerini yumdu. [https://www.pazarlamasyon.com/efsane-we-can-do-it-afisinin-rosiesi-hayata-gozlerini-yumdu/]()
40. Singer, B. (Yönetmen). (2000). X-Men [Film]. Twentieth Century Fox.
41. Singer, B. (Yönetmen). (2003). X-Men 2 [Film]. Twentieth Century Fox.
42. Snyder, Z. (Yönetmen). (2009). Watchmen [Film]. Warner Bros.
43. Snyder, Z. (Yönetmen). (2013). Man of Steel [Film]. Warner Bros.
44. Snyder, Z. (Yönetmen). (2016). Batman v Superman: Dawn of Justice [Film]. Warner Bros.
45. Snyder, Z. (Yönetmen). (2017). Justice League [Film]. Warner Bros.
46. Snyder, Z. (Yönetmen). (2021). Zack Snyder’s Justice League [Film]. Warner Bros.
47. Starlin, J., Aparo, J., & DeCarlo, M. (1988). Batman: A death in the family. DC Comics.
48. Taylor, J. C. (2016). Hollywood superheroes: The aesthetic of comic book to film adaptation (Doktora tezi). University of Warwick.
49. Todorov, T. (1978). Les genres du discours. Du Seuil.
50. Wachowski, L., & Wachowski, L. (Yönetmenler). (1999). The Matrix [Film]. Warner Bros.
51. Waid, M., & Ross, A. (2015). Kingdom come (İ. Keskin, Çev.). JBC Yayıncılık.