ÇOKLU DEZAVANTAJLILIK BAĞLAMINDA “KARANLIKTA DANS” FİLMİNİN SOSYOLOJİK DEĞERLENDİRMESİ

Öz

Dezavantaj, her kişinin hak ettiği yaşam standardına ve haklara erişmekte engellerle karşılaşmasıdır. Dezavantajlı grup, genel itibariyle başkasına muhtaçlık güdülen durumu temsil etmektedir. Kimi zaman ise bu dezavantajlılık durumu sosyal yaşamın içinde çoklu bir hâl alabilir. Dezavantajlı grup içinde yer aldığı düşünülen kadın, çocuk, engelli, yaşlı ve göçmenler olarak sıralanacak kişiler yer almaktadır. Hem engelli olup hem kadın olan kişilerin sosyal yaşamlarında yaşadıkları dezavantajlı durumu çoklu şekilde seyredebilmektedir. Bu durum ise çoklu dezavantaj yaşayan kişilerin yaşamlarını konfor alanından çıkarmakta, haklarına erişmekte engel yaşatmakta ya da çeşitli zorluluklarla mücadele etmek zorunda bırakabilmektedir. Bu çalışma, Karanlıkta Dans filmi karakterinin yaşam şekli ve yaşadığı çoklu dezavantajlılık sonucu doğan sorunları sosyolojik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. “Karanlıkta Dans” filmi, göç etmiş olan Çek asıllı bir kadının görme engeline sahip olup aynı durumu yaşayan oğlunu ameliyat ettirmek için yaşadığı mücadeleyi konu almaktadır. Aynı zamanda film görme engelli kadının yaşamış olduğu dramı müzikal şeklinde perdelere aktarmıştır. “Karanlıkta Dans” sinema filmi içerik analizi yöntemi ile analiz edilerek çoklu dezavantajlılığın sinema görselliğinden faydalanılarak ortaya konulmaktadır. Toplum içinde farklı dezavantajlara sahip olan kişilerin yaşam sürdürdüğü gerçeğinden hareketle yaşamlarını idame ettirmeleri söz konusudur ve bu durumu sinema filmi üzerinden değerlendirme amaçlanmaktadır. İçerik analizi sonucunda ise çifte dezavantajlılığa sahip olan karakter üzerinden toplumsal cinsiyet ayrımı, göçmen olma durumu, engellilik, tek ebeveynli yaşam, yoksulluk ve çalışan yoksulluğu temaları ortaya çıkmıştır. Filmde, bu temaların birbiriyle kesişerek insan hayatının daha kırılgan ve zor bir hale dönüştürdüğü görülmektedir. Göç etmiş birey olan karakterin tek ebeveyn olarak farklı bir toplum yapısı içinde yaşadığı zorluklar görülmektedir. Aynı zamanda hem engelli hem de yoksul olan bir kadın profili mevcuttur. Sonuç itibariyle “Karanlık Dans” filmi bireysel bir dram olarak engelli bir kadının üzerinden çoklu dezavantaja sahip bireylerin gerçek hayatta yaşıyor oldukları ya da yaşayabilecekleri sorunlara temas etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• çoklu dezavantajlılık
• kadın
• Karanlıkta Dans film
• sosyoloji

A SOCIOLOGICAL ASSESSMENT OF THE FILM “DANCING IN THE DARK” IN THE CONTEXT OF MULTIPLE DISADVANTAGES

Öz

Disadvantage is when individuals encounter obstacles in accessing the standard of living and rights to which they are entitled. Disadvantaged groups generally represent situations of dependency on others. At times, this disadvantage can take on multiple forms within social life. The disadvantaged group includes women, children, disabled people, the elderly and migrants. People who are both disabled and female may experience multiple disadvantages in their social lives. This situation can take people experiencing multiple disadvantages out of their comfort zone, prevent them from accessing their rights or force them to struggle with various difficulties. This study aims to evaluate, sociologically, the character’s lifestyle in the film Dancer in the Dark and the problems arising from her multiple disadvantages. Directed by Lars Von Trier, the first film in the trilogy, Breaking the Waves, was released in 1996, the second in 1998, Idioterne (The Idiots), and the final film in the series, “Dancing in the Dark’ which won an award at the Cannes Film Festival in 2000. The film ‘Dancing in the Dark’ tells the story of a Czech immigrant woman who is visually impaired and her struggle to get her son, who has the same condition, operated on. The film also portrays the drama experienced by the visually impaired woman in a musical format. The film ‘Dancing in the Dark’ is analysed using content analysis, revealing multiple disadvantages through the medium of cinema. Based on the reality that people with different disadvantages live within society, the film aims to evaluate their struggle to sustain their lives. The content analysis reveals themes of gender discrimination, migrant status, disability, single parenthood, poverty, and working poverty through the character with dual disadvantages. The film shows how these themes intersect, making human life more fragile and difficult. The character, who is a migrant, faces difficulties living as a single parent in a different social structure. There is also a female character who is both disabled and poor. Ultimately, the film ‘Dark in the Dance’ touches upon the problems that individuals with multiple disadvantages experience or may experience in real life, using the story of a disabled woman as a personal drama.

Anahtar Kelimeler

• multiple disadvantages
• women
• Dancing in the Dark film
• sociology

Kaynakça

1. Adanu, R. M. K. & Johnson, T. R. B. (2009). Migration and women’s health. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 106(2), 179–181.
2. Ak, Y. (2019). Çoklu dezavantajlılık olarak engelli yoksulluğu: Türkiye örneği (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi).
3. Akkaya Şahin, G. (2025). Çoklu dezavantajlılık bağlamında özel eğitim hizmetlerine erişebilirlik, (Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi).
4. Alpar, B. I., Çiçek, Ş., Özlü, B., & Filik, M. (2023). Çoklu dezavantajlılık bağlamında tek ebeveyn kadın öğretmenlerin maddi koşulları ve geçim stratejileri: Ankara örneği. Erciyes Akademi, 37(1), 91–125. [https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1231799]()
5. Amato, P. R. (2010) Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72, 650–666.
6. Arık, F. & Taş, L. (2020). Dezavantajlı gruplar ve dezavantajlılığa ilişkin sosyolojik bir çerçeve, Ferhat Arık & Levent Taş (Ed.), Dezavantajlılar ve dezavantajlılık sosyolojisi içinde, (ss. 7–48). Nobel Yayınları.
7. Arkan, Z., & İrez, S. (2021). Türkiye’de ve Dünyada dezavantajlılık (sosyal içerme eğitim programı), TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.
8. Arslan, N. (2023). Göçmen kadınların sağlık sorunları üzerine genel bir değerlendirme. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 104–114. [https://izlik.org/JA57WB43JA]()

9. Berthoud, R. (2003). Multiple disadvantage in employment: A quantitative analysis. Joseph Rowntree Foundation.
10. Best, R. K., Edelman, L. B., Krieger, L. H. & Eliason, S. R. (2011). Multiple disadvantages: An empirical test of intersectionality theory in EEO litigation. Law & Society Review, 45(4), 991–1025. [https://doi.org/10.1111/j.1540-5893.2011.00463.x]()
11. Beyazıt, E. (2020). Sosyal politika, yoksulluk ve kent yoksulluğu. OPUS International Journal of Society Researches, 16(30), 2966–2993. [https://doi.org/10.26466/opus.708198]()
12. Bramley, G., Fitzpatrick, S., Edwards, J., Ford, D., Johnsen, S., Sosenko, F. & Watkins, D. (2015). Hard edges: Mapping severe and multiple disadvantage in England. The Geographical Journal, 186(4), 390–402.
13. Butterworth, P. (2003). Multiple and severe disadvantage among lone mothers receiving income support. Family Matters, 64, 22–29.
14. Callander, E. J.; Schofield, D. J.; Shrestha, R. N. (2012). Multiple disadvantages among older citizens: What a multidimensional measure of poverty can show. Journal of Aging & Social Policy, 24(4), 368–383. [https://doi.org/10.1080/08959420.2012.735177]()
15. Çılğın. T. (2023) “21. yüzyılda Türkiye’de ve Dünya’da engelli kadınların çalışma hayatında yaşadıkları sorunların ulusal ve uluslararası yasal düzenlemelere rağmen devam etmesi paradoksu”, Çalışma ve Toplum, 2(77), 1323–1352.
16. Demir, S. A. (2021). Toplumsal cinsiyet, sosyal dışlanma ve dezavantajlılık. Tezkire Dergisi, 6, 41–55.
17. Doğan, İ. & Ünal, E. (2024). Multiple disadvantages in the labor market of Türkiye: A qualitative study of women with disabilities. Pursuing Sustainable Development Goals: The Performance of Türkiye in the Centennial of the Republic, 343.
18. Doğaner, S., K. (2022). Melez bir anlatım olarak Karanlıkta Dans. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 12 (3), 833–845. [https://izlik.org/JA82YY33PL]()
19. Ekrem, E. C., Bozkurt, Ö. D. & Daşıkan, Z. (2023). Engelli kadın olarak anne olmak. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 6(1), 238–246. [https://doi.org/10.38108/ouhcd.991142]()
20. Gladding, S.T. (2015). Aile terapisi: tarihi, kuram ve uygulamaları (5. Baskı). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yayınları.
21. Kahraman, F. (2015). Yoksulluğun çalışma ile imtihanı: çalışan yoksullar üzerine bir araştırma. İdealkent, 6(16), 50–70. [https://izlik.org/JA65LZ22DH]()
22. Kapar, R. (2023). Türkiye’de çalışanların yoksulluğu, yoksunluğu ve sosyal dışlanmaları. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 279–308. [https://doi.org/10.47613/reflektif.2023.106]()
23. Kart, E., & Öngör, H. (2023). Çalışan kadın yoksullar ve yoksulluğuna dair. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 12–29. [https://doi.org/10.21547/jss.1197465]()
24. Kats, R. (1982). The immigrant woman: Double cost or relative improvement?. International Migration Review, 16(3), 661–677.
25. Kesgin, B. (2011). Çalışma yaşamında değişen yoksulluk: Çalışan yoksullar. İş Ahlakı Dergisi, 4(7), 65–75.
26. Köksal, S., & Denli, Ö. (2017). Avro-Amerikan hegemonyası ve “Avrupalı Bir Yönetmen” olarak Lars Von Trier. Folklor/Edebiyat, (89), 147. [https://doi.org/10.22559/folkloredebiyat.2016.18]()
27. Lemkes, A. (2022). Severe and multiple disadvantage: development and applications of a concept. Housing, Care and Support, 25(3/4), 127–137. [https://doi.org/10.1108/HCS-03-2022-0012]()
28. Lv, M. N., & Li, X. (2019). A comparative study on the “social disadvantaged group” and “social vulnerable group”. 5th Annual International Conference On Management, Economics and Social Development (IC-MESD 2019) içinde (28–36). Atlantis Press. 10.2991/icmesd-19.2019.5
29. Mayer, S. (2003). “What is a Disadvantaged Group?”, [https://effectivecommunities.com/wp-content/uploads/2020/12/What-is-a-disadvantaged-group-3.pdf]() Erişim Tarihi: 21/02/2026.
30. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri-nitel ve nicel yaklaşımlar-2, Yayın Odası.
31. Orhan, S., & Özkan, E. (2020). Engelli kadın olmak. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 1–19. [https://doi.org/10.32709/akusosbil.524633]()
32. Özlü, B. (2023). Çoklu dezavantajlılık bağlamında Covıd-19 salgınının kadın emeği üzerindeki sosyo-psikolojik etkileri. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 6(1), 304–330. [https://doi.org/10.33708/ktc.1225130]()
33. Parker, R. & Bullock, R. (2017). A historical review of the concept of severe and multiple disadvantage and responses to it. Adoption & Fostering, 41(4), 307–330. [https://doi.org/10.1177/0308575917731265]()
34. Pekmezci, P. & Öztop, H. (2024). Ergenlik döneminde çocuğu olan tek ebeveynli ailelerin eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(2), 451–464, [https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1408561]()
35. Ponzetti, J. J. (2003). Single-Parent Families. In International Encyclopedia of Marriage an d Family (Vol. 4). Macmillan Press.
36. Prince, D. M., Rocha, A. & Nurius, P. S. (2018). Multiple disadvantage and discrimination: ımplications for adolescent health and education. Social Work Research, 42(3), 169–179, [https://doi.org/10.1093/swr/svy016]()
37. Sergievskaya, N. (2021). Migration of people: Pros and cons. IOP Conference Series: Earth And Environmental Science, 678(1), [https://doi.org/10.1088/1755-1315/678/1/012016]()
38. Tanton, R., Dare, L., Miranti, R., Vidyattama, Y., Yule, A. & McCabe, M. (2021). Dropping off the edge 2021: Persistent and multilayered disadvantage in Australia. Jesuit Social Services.
39. Taşçı, F. (2018). Sosyal politikada dezavantajlı gruplar: tarih, yaklaşım ve uygulama, Kaknüs Sosyoloji.
40. Topak, E. & Çamur, G. (2022). Göçün kadına etkileri ve sosyal hizmet. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 75–88. [https://doi.org/10.47115/jshs.1066117]()
41. Unegbu, V. E. (2012). Expansion and redefinition of disadvantaged user groups in librarianship. Global Journal of Management and Business Research, 12(19), 96–100.
42. Yıldırım, Y.Z. (2011). Dezavantajlı bir grup olarak engellilere yönelik eğitim faaliyetleri: İsmek Örneği, (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi).
43. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Seçkin Yayıncılık.
44. Yıldız, Y. (2017). Tek ebeveynli çocukların yaşam deneyimleri, (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi).
45. Yılmaz, T. & Yılmaz, B. (2014). Lars Von Trier’in antichrist filminin görsel ve psikolojik analizi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 1(3), 60–71. https://doi.org/10.31682/ayna.470588