ELİF ŞAFAK’IN THREE DAUGHTERS OF EVE ROMANININ TÜRKÇE ÇEVİRİSİNDE YANMETİNSEL ÖĞELER İLE YARATILAN MUĞLAKLIK

Öz

Bir kitabın okuyucular tarafından algılanması büyük ölçüde yanmetinsel ögelerin sunumuna bağlıdır. Yanmetinsel materyallerin rolü oldukça önemlidir çünkü bir kitabın okuyucular tarafından alımlanma biçimi üzerinde çok önemli bir etkiye sahiptirler. Bu çalışmanın amacı, Elif Şafak'ın İngilizce romanı Three Daughters of Eve (2016) ve Türkçe çevirisi Havva’nın Üç Kızı (2016) adlı eserinde yer alan yanmetinsel ögeleri çözümlemek ve yanmetinsel materyallerin sunumunun okuyucuların algısını ve erek eserin algılanmasını nasıl etkilediğini ortaya koymaktır. Gérard Genette'in (1997) yanmetin kavramına dayanan karşılaştırmalı yanmetinsel irdeleme, özellikle çevre metinsel (peritextual) ögelere odaklanmakta ve bunların erek eserin kültürel dolaşımında ve algılanmasında oynadığı rolü sorgulamaktır. Bu bağlamda çalışma, yanmetinleri metnin anlamlandırılmasını yönlendiren ve metnin edebiyat dizgesi içindeki konumunu etkileyen söylemsel araçlar olarak ele almaktadır. Çalışmada, Three Daughters of Eve (2016) romanının çevirisinin, yanmetinsel ögeler (parateksler) aracılığıyla sunuluş biçiminin, eserin çeviri olarak algılanmasını nasıl farklılaştırdığı ve okur açısından ‘özgün’ bir Türkçe eser izlenimi yaratıp yaratmadığı sorgulanacaktır. Bu doğrultuda yanmetinlerin, çeviri metnin kökenine ilişkin bilgiyi görünür kılan ya da görünmezleştiren stratejik araçlar olarak nasıl kullanıldığı incelenecektir. Öte yandan, söz konusu yanmetinsel ögelerin erek okuyucunun algısını nasıl değiştirebileceği ve esere ilişkin yorumlama süreçlerini nasıl biçimlendirdiği de irdelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Yanmetinsel ögeler
• muğlak durum
• Elif Şafak
• alımlama
• Gerard Genette

AMBIGUITY FORMED BY THE PARATEXTUAL ELEMENTS IN THE TURKISH TRANSLATION OF ELIF ŞAFAK’S THREE DAUGHTERS OF EVE NOVEL

Öz

The perception of a book by readers largely depends on the presentation of paratextual elements. The role of paratextual materials is quite significant because they have a crucial impact on how a book is received by readers. The aim of this study is to analyze the paratextual elements in Elif Şafak's English novel Three Daughters of Eve (2016) and its Turkish translation Havva’nın Üç Kızı (2016), and to reveal how the presentation of paratextual materials affects readers' perception and the perception of the target work. Based on Gérard Genette's (1997) concept of paratext, this comparative paratextual analysis focuses particularly on peritextual elements and questions the role they play in the cultural circulation and perception of the target work. In this context, the study treats paratexts as discursive tools that guide the interpretation of the text and influence its position within the literary system. This study will examine how the presentation of the translation of the novel Three Daughters of Eve (2016) through paratextual elements alters the perception of the work as a translation and whether or not it creates the impression for the reader that the novel was originally written in Turkish. In this context, the study will examine how paratexts are used as strategic tools to make visible or invisible the information about the origin of the translated text. Furthermore, it will explore how these paratextual elements can alter the target reader's perception and shape their interpretation processes regarding the novel.

Anahtar Kelimeler

• paratextual elements
• ambivalent status
• Elif Shafak
• reception
• Gérard Genette

Kaynakça

1. Akbatur, A. (2010). Writing / Translating in / to English: The ‘Ambivalent’ Case of Elif Şafak. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Aksöz, M. (2019). Yanmetinin Altbaşlığı: Kitap Çevresindeki Öğeler (Epitexte) ve Örneklemeler. Turkish Studies - Language and Literature. 14/2, 263-276.
3. Eker – Roditakis, A. (2012). A Paratextual Look at the Greek Translations of Turkish Novels. İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi, 5(1), 39-68.
4. Ekinci, M. (2023). Mark Twain’in Tom Sawyer’n Maceraları Romanının Türkçeye İlk ve Yeniden Çevirilerinde Yanmetinsellik Eşiği. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Genette, G. (1997). Paratexts: Thresholds of Interpretation (Translated by J. E. Lewin) Cambridge: Cambridge University Press.
6. Genette, G. (2001) Paratexte. Ein Buch vom Beiwerk des Buches (Aus dem Französischen übersetzt: D. Hornig). Frankfurt a. M.: Surkamp Verlag.
7. Holz-Maenttaeri, J. (1984). Tranlatorisches Handeln. Theorie und Methode. Helsinki: Academia Scientiarum Fennica.
8. Kansu-Yetkiner, N. & Oktar, L. (2012). Hayri Potur vs. Harry Potter: A Paratextual Analysis of Glocalization in Turkish. A. Gil-Bardaji, P. Orero & S. Rovira-Esteva (Ed.), Translation Peripheries içinde (ss. 13-26). Peter Lang Publishing.

9. Kansu-Yetkiner, N., Duman, D & Avşaroğlu, M. (2018). Çevirmen Neredesin? Çocuk Edebiyatı Yanmetinlerinde Çevirmenin Kılıcı Rolü ve Görünürlüğüne Artsüremli Bir Yaklaşım: 1929-2013. Hacettepe Üniversitesi Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 24, 17-34.
10. Kovala, U. (1996). Translations, Paratextual Mediation and Ideological Closure. Target, 8(11), 119-147. https://doi:10.1075/target.8.1.07kov
11. Levefere, A. (Ed.). (1992). Translation, History, Culture. A Sourcebook. London and New York: Routledge.
12. Lotman, J. M. (1977). The Dynamic Model of Semiotic Systems. Semiotica21, (3/4), 193-210.
13. Paloposki, O. (2010). The Translator’s Footprints. T. Kinnunen & K. Koskinen (Ed.), Translator’s Agency içinde (ss. 86-107) (Tampere Studies in Language, Translation and Culture, Series B4). Tampere University Press.
14. Shafak, E. (2017). Three Daughters of Eve. London: Penguin Books.
15. Shavit, Z. (1980). The Ambivalent Status of Texts: The Case of Childrens Literature. Poetics Today, 1(3), 75-86.
16. Şafak, E. (2016). Havva’nın Üç Kızı (O. A. Korugan, Çev., yazar ile birlikte) İstanbul: Doğan Kitap.
17. Tahir-Gürçağlar, Ş. (2002). What Tests Don’t Tell: The Uses of Paratexts in Translation Research. T. Hermans (Ed.), Crosscultural Transgressions: The Research Models in Translation Studies II Historical and Ideological Issues içinde (ss. 44-60). Manchester: St. Jerome Publishing.
18. Tahir-Gürçağlar, Ş. (2018). Türkiye’de Çevirinin Politikası ve Poetikası 1923 – 1960. (Çev. T. Demirel). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
19. Tekgül, D. (2011). Marketing the Other: Exoticism in the Promotion of Literature from the Middle East and Asia. M. Y. L. Huang (Ed.), Beyond Boundaries East and West Cross – Cultural Encounters içinde (ss. 230 – 248). Cambridge Scholars Publishing.
20. Toury, G. (2004). Çeviri Normlarının Doğası ve Çevirideki Rolü (Çev. A. Eker). M. Rifat (Ed.), Çeviri(bilim) Nedir? Başkasının Bakışı içinde (ss. 233-252). İstanbul: Sel Yayıncılık.
21. Venuti, L. (1995). The translator's invisibility: A history of translation. London: Routledge.
22. Vermeer, H. J. (2008). Çeviride Skopos Kuramı (Çev. A. H. Konar). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
23. İnternet Kaynakları
24. Biyografi. (t. y.). https://www.elifsafak.com.tr/biyografi. [Erişim tarihi: 31.08.2025].
25. https://www.kitapyurdu.com/index.php?route=product/product/reviewAll&product_id=398115 [Erişim tarihi: 20.09.2025].
26. https://www.idefix.com/havvanin-uc-kizi-p-349995?vendorId=2350 [Erişim tarihi: 20.09.2025].