PROOF AND CHARACTERISTICS OF EVIDENCE IN COMPENSATION LAWSUITS ARISING FROM CONCERTED PRACTICES

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 1, 869 - 918, 29.05.2025

Tuğba Tatlı

https://doi.org/10.33717/deuhfd.1616184

Öz

This study will first examine one of the complex topics in competition law, namely the concept of concerted practices, lawsuits arising from such practices, the relationship between these lawsuits and the Competition Board’s infringement decisions, and whether the Board’s decisions can be treated as a preliminary issue in light of doctrinal opinions and decisions of the Court of Cassation. Subsequently, the “presumption of concerted practice” introduced by Article 59 of the Law on the Protection of Competition in lawsuits arising from concerted practices will be analyzed. The study will further address which party bears the burden of proof and whether this burden can be shifted. In the following sections, situations that present unique characteristics in terms of types and standards of proof will be discussed with examples. Finally, the admissibility of Competition Board decisions as evidence in compensation lawsuits and other issues related to evidence that warrant special attention will be examined.

Anahtar Kelimeler

concerted practice , compensation , proof

UYUMLU EYLEMLERDEN KAYNAKLI TAZMİNAT DAVALARINDA İSPAT VE DELİLLERİN GÖSTERDİĞİ ÖZELLİKLER

Öz

Bu çalışmada ilk olarak rekabet hukukunun karmaşık konularından biri olan uyumlu eylem kavramının ne olduğu, uyumlu eylemlerden kaynaklanan tazminat davaları, tazminat davalarının Rekabet Kurulu’nun ihlal kararları ile olan ilişkisi, bu bakımdan Kurul kararının bekletici mesele yapılıp yapılamayacağı doktrin görüşleri ve Yargıtay kararları ışığında incelenecektir. Sonra uyumlu eylemlerden kaynaklanan tazminat davalarında Rekabetin Korunması Hakkında Kanunu’nun 59. maddesi tarafından getirilen “uyumlu eylem karinesi” incelenecektir. İspat yükünün hangi tarafta olduğu, ispat yükünün yer değiştirip değiştiremeyeceği irdelenecektir. Çalışmanın devamında ispat türleri ve ispat ölçüsü bakımından özellik gösteren durumlar örneklerle ele alınacaktır. Son olarak ise Rekabet Kurulu kararlarının tazminat davalarında delil olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve deliller bakımından özellik gösteren diğer meseleler incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Uyumlu eylem , Tazminat , İspat , İspat yükü , Karine

Etik Beyan

Yaptığım çalışmanın derginize ait bilimsel etik ilkelere uygun olduğunu taahhüt ederim.

Destekleyen Kurum

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

Teşekkür

Dokuz Eylül Üniversitesi Özel Hukuk Doktora programı kapsamında hocam Prof. Dr. Muhammet Özekes'den aldığım doktora dersinde yaptığım bu çalışmaya hocamın da değerli katkıları olması sebebiyle kendisine teşekkür ederim.

Kaynakça

• Akıncı, Ateş: Mukayeseli Hukuk Açısından Amerikan ve Avrupa Topluluğu Hukukunda Rekabetin Yatay Kısıtlanması, Rekabet Kurumu Lisansüstü Tez Serisi No: 5, Ankara 2001.
• Akıntürk, Turgut/Ateş, Derya: Borçlar Hukuku Genel Hükümler-Özel Borç İlişkileri, 30. Baskı, Beta Yayınları, Eylül 2022.
• Alangoya, Yavuz: Medeni Usul Hukukunda Vakıaların ve Delillerin Getirilmesine İlişkin İlkeler, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1979.
• Alangoya, Yavuz/Yıldırım, M. Kamil/Deren Yıldırım, Nevhis: Medeni Usûl Hukuku Esasları, 7. Baskı, Beta Basım Yayın, 2009.
• Antalya, Gökhan/Topuz, Murat: Medeni Hukuk (Giriş-Temel Kavramlar-Başlangıç Hükümleri) C. 1, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
• Arı, Zekeriyya: Rekabet Hukukunda Danışıklılık Kavramı (Anlaşma, Karar, Uyumlu Eylem) ve Hukuki Sonuçları, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2004.
• Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder/Taşpınar Ayvaz, H. Sema/Hanağası, Emel: Medenî Usul Hukuku, 9. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
• Aslan, İ. Yılmaz: Rekabet Hukuku, 6. Baskı, Ekin Kitabevi, Bursa 2021.
• Atalay, Oğuz: Medeni Usûl Hukukunda Menfi Vakıaların İspatı, DEÜ Yayınları, İzmir 2001.
• Atalı, Murat/Ermenek, İbrahim/Erdoğan, Ersin: Medeni Usûl Hukuku, 6. Baskı, Yetkin Yayın, Ankara 2023.
• Ateş, Mustafa: “Rekabet Hukukundaki Anlaşma ve Borçlar Hukukundaki Sözleşme Kavramları Üzerine”, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi, C. 15, S. 2014/1, s. 83-92.
• Atıcı, Cansu: “Rekabetin Sınırlanması Sebebiyle Özel Hukuk Alanında Çıkan Uyuşmazlıklarda Rekabet Kurulu Kararlarının Bekletici Sorun Yapılması”, İzmir Barosu Dergisi 2019, S. 2019-2, s. 53-84.
• Atiyas, İzak/Gürkaynak, Gönenç: “Uyumlu Eylem Karinesi Üzerine Hukuki ve Ekonomik Çözümlemeler”, Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu IV, 2006, s. 80-115.
• Ayan, Mehmet: Borçlar Hukuku (Genel Hükümler), 11. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.
• Badur, Emel: Türk Rekabet Hukukunda Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşmalar (Uyumlu Eylem ve Kararlar), Rekabet Kurumu Lisansüstü Tez Serisi No: 6, Ankara 2001.
• Balcı, Murat/Havan, Muhammet Emirhan: “Türk Rekabet Hukukunda İspat Standardı”, TFM, C. 10, S. 2, 2024, s. 187-201.
• Başözen, Ahmet: Medeni Usul Hukukunda İlk Görünüş İspatı, Adalet Yayınevi, Ankara 2010.
• Budak, Ali Cem: Rekabet Hukukunda Deliller ve İspat, Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu-I, 2003, s. 45-62, (Deliller ve İspat).
• Budak, Ali Cem: “AT Konsey ve Komisyonu’nun Yeni Rekabet Tüzükleri ve Rekabet Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler Işığında Delillerin Toplanması ve İspat” Rekabet Kurumu Yayınları Perşembe Konferansları, Ankara 2004, s. 137-158, (Delillerin Toplanması).
• Budak, Ali Cem/Karaaslan, Varol: Medeni Usûl Hukuku, 7. Bası, Filiz Yayınevi, İstanbul 2023.
• Cengiz, Dilek: Türk Rekabet Hukukunda Uyumlu Eylem ve Bu Eylemin Hukuki Sonuçları, (Danışman: Helvacı, Mehmet), (Yayınlanmış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2005, (Uyumlu Eylem).
• Cengiz, Dilek: Uyumlu Eylem Karinesinin ve Rekabet Kurulu’nun Bu Karineye İlişkin Uygulamalarının Değerlendirilmesi, Rekabet Dergisi, S. 35, 2008, s. 3-47, (Karine).
• Cömert Akbay, Büşra: Türk Rekabet Hukukunda Özel Hukuk Cezası, TFM, C. 4, S. 2, 2018.
• Çiftçi, Pınar: Medeni Yargılama Hukukunda İspat Hakkı ve Sınırları, Adalet Yayınevi, İzmir 2018.
• Erdönmez, Güray: Medenî Usûl Hukukunda Belgelerin İbrazı Mecburiyeti, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2010.
• Görgün, Şanal/Börü, Levent/Kodakoğlu, Mehmet: Medeni Usûl Hukuku, 7. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2018.
• Günay, Cevdet İlhan: Rekabet Kanunu Şerhi, Yetkin Yayınları, Ankara 2010.
• Gündoğdu, Gökmen: Güncel Yargıtay Kararları Işığında Rekabet İhlalinden Kaynaklanan Tazminat Davalarında Zamanaşımı Sorunu, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 14, S. 1, s. 301-335.
• Gürkaynak, Gönenç/Yıldırım, K. Korhan/Özgökçen, M. Hakan/Aydın, A. Buğra: Türk Rekabet Hukukunda Uyumlu Eylemlerin İspatı Odaklı İspat Tartışmaları, Rekabet Dergisi, S. 12(4), 2011, s. 75-125.
• Gürkaynak, Gönenç: Rekabet Hukuku, Güncellenmiş 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
• Güven, Pelin: Rekabet Hukukuna Dayalı Tazminat Davalarının Mahkeme Kararları Işığında Değerlendirilmesi, Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu-V, (Kayseri 6-7 Nisan 2007, Ankara 2007), s. 213-259, (Tazminat Davaları).
• Güven, Pelin: Rekabet Hukuku, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2008, (Rekabet).
• İkizler, Metin: Rekabet Hukukunda Uyumlu Eylemler, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005.
• İnan, Nurkut: “4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un Özel Hukuka İlişkin Hükümlerine Eleştirisel Bir Bakış”, Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu-II, 9 Nisan 2004 Kayseri İçinde, Ankara 2004.
• İnan, Nurkut/Piker, Mehmet: Rekabet Hukuku El Kitabı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 2007.
• Karakaş, Fatma Tülay: “Karine Kavramı, Kanuni Karineler ve Varsayımlar”, AÜHFD, Yıl 2013, C. 62, S. 3, s. 729-759.
• Kaya, Arslan/Yiğit, İlhan: “Rekabet İhlallerinden Doğan Tazminat Davalarında Zamanaşımı Süresi ve Başlangıcı”, Prof. Dr. Cevdet Yavuz’a Armağan, C. 22, S. 3, 2012, s. 1549-1567.
• Kayıhan, Şaban/Ünlütepe, Mustafa: 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2018.
• Kesici, Buğra: Rekabet Hukukunun İhlalinden Kaynaklanan Haksız Fiil Sorumluluğu, On İki Levha Yayınları, İstanbul 2017.
• Konuralp, Haluk: Medeni Usul Hukukunda İspatın Zorlanan Sınırları, Yetkin Yayınları, Ankara 2009.
• Konuralp, Orhan Emre: “Uyumlu Eylem Karinesi ve İspat Hakkı Kapsamında Değerlendirilmesi”, Ticaret Hukukunda Genç Yaklaşımlar, Editörler: Emek Toraman Çolgar, Abdurrahman Kayıklık, On İki Levha Yayınları, 2021, s. 423-446.
• Kortunay, Ayhan: “AB Rekabet Hukukunda Tazminat Davalarına Yönelik Reform Çalışmaları ve Türk Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi”, Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu VI, Nisan 2008, s. 89-118.
• Kuru, Baki: Hukuk Muhakemeleri Usûlü, C. 2, 6. Baskı, İstanbul 2001.
• Kuru, Baki/Aydın, Burak: Medeni Usûl Hukuku El Kitabı, 8. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
• Muşul, Timuçin: Medeni Usûl Hukuku, 3. Baskı, Ankara 2012.
• Nomer, Haluk Nami: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, Beta Yayın, İstanbul 2021,
• Pekcanıtez, Hakan: “Hukuki Dinlenilme Hakkı”, Prof. Dr. Seyfullah Edis’e Armağan, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, İzmir 2000, s. 753-791.
• Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Özekes, Muhammet: Medeni Usûl Hukuku Ders Kitabı, 11. Baskı, On İki Levha Yayınları, İstanbul 2023.
• Postacıoğlu, İlhan E./Altay, Sümer: Medeni Usûl Hukuku Dersleri, 8. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2020.
• Oğuzman, M. Kemal/Barlas, Nami: Medeni Hukuk, (Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar), 25. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2019.
• Okumuş, Nagehan: “Medeni Usul Hukukunda İspat Hakkının Hukuki Güvenlik İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi”, Anayasa Yargısı, C. 40, S. 2, 2023, s. 115-157.
• Özekes, Muhammet: Hukuki Dinlenilme Hakkı, Yetkin Yayınları, Ankara 2003, (Hukuki Dinlenilme).
• Özekes, Muhammet: HMK Bakımından Dava Dilekçesinde Eksiklik Halinde Yapılması Gereken İşlemler, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan, DEÜHFD Özel Sayı, C. 16, 2014, s. 263-300, (Dava Dilekçesinde Eksiklik).
• Öztürkler, Mahmut: Rekabete Aykırılıkların Özel Hukuk Alanındaki Sonuçları ve Rekabete Aykırılıktan Dolayı Uğranılan Zararın Tazmini, (Danışman: Öztürk Akkartal, Hanife), (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2016.
• Sanlı, Kerem Cem: “Türk Rekabet Hukukunda Haksız Fiil Sorumluluğu”, Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu I, Sayı: 1, 2003, s. 197-262, (Haksız Fiil).
• Sanlı, Kerem Cem: Rekabet Kurulu’nun 12 Banka Hakkında Verdiği İhlal Kararı Üzerine Açılmakta Olan Tazminat Davaları Hakkında Bazı Düşünceler, LHD C. 16, S. 183, 2012, s. 1089-1158, (On İki Banka).
• Tanrıver, Süha: Medeni Usûl Hukuku, Yetkin Yayınları, C. 1, 5. Baskı, Ankara 2024.
• Taşpınar, Sema: “Fiili Karinelerin İspat Yükünün Dağılımındaki Rolü”, AÜHFD 1996, C. 45, S. 1-4, s. 533-572.
• Tekinalp, Ünal: “Rekabet Sınırlamaları ve Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Yasağına Aykırılığın Özel Hukuka İlişkin Sonuçları”, Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu, Nisan 2005, s. 259-265.
• Topçuoğlu, Metin: Rekabeti Kısıtlayan Teşebbüsler Arası İşbirliği Davranışları ve Hukuki Sonuçları, Rekabet Kurumu Lisansüstü Tez Serisi No: 7, Ankara 2001.
• Topuz, Gökçen: Medeni Usul Hukukunda Karinelerle İspat, Yetkin Yayınları, Ankara 2012.
• Topuz, Murat: Uyumlu Eylem Yolu ile Kartel Oluşturan Bankaların Tüketiciye Karşı Sorumluluklarının Hukuki Dayanağı, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 5, S. 1, 2017, s. 189-206.
• Toraman, Barış: “Medeni Usul Hukukunda İspat Hakkına Dair Bazı Tespit ve Değerlendirmeler”, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan, DEÜHFD Özel Sayı, C. 16, 2014, s. 1483-1523.
• Umar, Bilge: İsbat Yükü Kavramı ve Bununla İlgili Diğer Bazı Kavramlar, 1962.
• Umar, Bilge/Yılmaz, Ejder: İspat Yükü, Kazancı Hukuk Yayınları, 2. Baskı, İstanbul 1980.
• Uzunallı, Sevilay: Avrupa Birliği Rekabet Hukukunda Yıkıcı Fiyat Uygulamaları ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması, Rekabet Dergisi, S. 11(4), 2010, s. 59-109.
• Üstündağ, Saim: Medeni Yargılama Hukuku, 7. Baskı, İstanbul 2000.
• Yeşilova, Bilgehan: “Yargılama Diyalektiği ve Silahların Eşitliği”, TBB Dergisi, Sayı 86, 2009, s. 47-101.
• Yıldırım, Kamil: Medeni Usul Hukukunda Delillerin Değerlendirilmesi, Kazancı Matbaacılık, İstanbul 1990.
• Yılmaz, Ejder: “Rekabet Kanunu Uygulamasına Usûl ve İspat Kuralları”, Rekabet Kurulu Perşembe Konferansları 13, Ankara Kasım 1999, s. 79-131, (Usûl ve İspat).
• Yılmaz, Ejder: “Rekabet Hukukunda İspat Yükü”, Ankara 2006, (İspat Yükü).
• Yılmaz, Ejder: Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi 3. Cilt, Genişletilmiş 4. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021, (Şerh).
• Yılmazsoy, Ebru: Türk Rekabet Hukukunda Uyumlu Eylem ile Doğurduğu Hüküm ve Sonuçlar, Yetkin Yayınları, Ankara 2022.