DETERMINATION OF THE CODE GOVERNING THE EMPLOYMENT CONTRACT OF AUTONOMOUS SHIP REMOTE CONTROL CENTER PERSONNEL UNDER TURKISH LAW

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 1, 511 - 540, 29.05.2025

İlknur Uluğ Cicim , İrem Banu Başer Öcal

https://doi.org/10.33717/deuhfd.1643659

Cited By: 1

Öz

Autonomous ships are emerging due to the drive to increase efficiency in the maritime sector, reduce accidents caused by human error, and lower operational costs. The rapid advancement of technology and developments in areas such as sensors and artificial intelligence have made the maturation and testing of autonomous ship technology possible. With these developments, the use of autonomous ships is becoming increasingly widespread, heralding a new era in maritime transport. Autonomous ship remote control centers play a critical role in this new system, ensuring safe and efficient operations by undertaking the tasks of remotely monitoring, controlling, and intervening when necessary. Whether personnel (subject to Turkish law) working at an autonomous ship remote control center are subject to which labor law depends on whether their work is classified as “maritime transport work” and the location of the remote control center. This has critical consequences for the rights arising from the employment relationship.If the work being performed is not considered maritime transport work, Labor Code No. 4857 will apply to the remote control center personnel. However, if the work being performed is considered maritime transport work, Maritime Labor Code No. 854 or Turkish Code of Obligations No. 6098, which contains general provisions regarding service contracts, will apply. Although autonomous ships are not yet widely used in Türkiye, the outcome of this study has revealed the necessity of discussing to what extent the current labor legislation can respond to new technological developments.

Anahtar Kelimeler

Autonomous ships , remote control center , Turkish Labour Code , maritime transport work , Turkish Maritime Labor Code

TÜRK HUKUKUNA GÖRE OTONOM GEMİ UZAKTAN KONTROL MERKEZİ PERSONELİNİN İŞ SÖZLEŞMESİNE UYGULANACAK KANUNUN BELİRLENMESİ

Öz

Otonom gemilerin ortaya çıkışı, denizcilik sektöründe verimliliği artırma, insan hatalarından kaynaklanan kazaları azaltma ve operasyonel maliyetleri düşürme arayışının bir sonucudur. Teknolojinin hızla ilerlemesi, sensörler, ya-pay zekâ gibi alanlardaki gelişmeler, otonom gemi teknolojisinin olgunlaşmasını ve test edilmesini mümkün kılmıştır. Bu gelişmelerle birlikte, otonom gemilerin kullanımı giderek yaygınlaşmakta ve deniz taşımacılığında yeni bir çağ başlat-maktadır. Otonom gemi uzaktan kontrol merkezleriyse bu yeni sistemde kritik bir rol oynamakta; gemilerin uzaktan izlenmesi, kontrol edilmesi ve gerektiğinde müdahale edilmesi görevlerini üstlenerek güvenli ve etkin operasyonları sağlamaktadır. Otonom gemi uzaktan kontrol merkezinde, operasyonların yürütümünde görev alan personelin (Türk Hukukuna tabi) bir iş sözleşmesiyle çalışması halinde, hangi iş kanununa tabi olduğu, yaptığı işin “deniz taşıma işi” olarak nitelendirilmesine ve uzaktan kontrol merkezinin bulunduğu konuma bağlıdır ve bu durum iş ilişkisinden kaynaklanan haklar açısından kritik sonuçlar doğurur. Yapılan iş deniz taşıma işi olarak kabul edilmezse, uzaktan kontrol merkezi personeline 4857 sayılı İş Kanunu uygulanacaktır. Yapılan iş, deniz taşıma işi olarak kabul edilirse, 854 sayılı Deniz İş Kanunu veya hizmet sözleşmesine ilişkin genel hükümler içeren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu uygulanacaktır. Çalışmada henüz Türkiye’de yaygın olarak otonom gemi kullanımı olmasa da mevcut iş hukuku mevzuatının yeni teknolojik gelişmelere ne ölçüde cevap verebileceği değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Otonom gemiler , uzaktan kontrol merkezi , İş Kanunu , deniz taşıma işi , Deniz İş Kanunu

Kaynakça

• Aasen, Tina: “Plain sailing for Yara Birkeland”, https://protect.kongsberg.com/kongsberg---the-first-electric-autonomous-ship-ever/ , Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• Aksoy, Sami: “4857 Sayılı İş Kanunundaki̇ ‘Deni̇z ve Hava Taşıma İşleri̇’ İsti̇snası”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, Cilt 37, Sayı 1, 2021, s. 81-115.
• Akyiğit, Ercan: İçtihatlı ve Açıklamalı 4857 Sayılı İş Kanunu Şerhi, 2. Baskı, Cilt 1, Seçkin, Ankara, 2006.
• Atamer, Kerim: Deniz Ticareti Hukuku, Cilt 1, On İki Levha, İstanbul, 2017.
• Aydınlı, İbrahim: “4857 Sayılı İş Kanunu’nda Düzenlenen Alt İşveren Hükümlerinin Deniz Taşıma İşlerinde Uygulanıp Uygulanamayacağına Dair Yargıtay Kararının Değerlendirilmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 17, Sayı 4, Ekim 2013, s. 35-52.
• Baughen, Simon: “Who is the master now?: Regulatory and contractual challenges of unmanned vessels”, New Technologies, Artificial Intelligence and Shipping Law in the 21st Century, ed. Barış Soyer ve Andrew Tettenborn,Informa Law from Routledge, 2019, s. 129-47.
• Bedük, Mehmet Nusret: Deniz İş Sözleşmesi, Ekin Yayınevi, Bursa, 2012, (Deniz İş Sözleşmesi).
• Bedük, Mehmet Nusret: “İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi ve Feshin Hukuki Sonuçları”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 27, Sayı 3, 2019, (İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi), s. 679-726.
• Bora Çınar, Sevda: “Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW) m 2/f Işığında 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’ndaki Cinsiyetçi İfadelerin Değiştirilmesi Gerekliliği Üzerine Bir Değerlendirme”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 81, Sayı 2, 2023, s. 349-376.
• Cerit Dindar, Ceren: “Autonomous Ships: Carriage of Goods by Sea - Legal Aspects”, International Maritime and Transportation Law Course, Dubrovnik, Hırvatistan, 2020, https://iuc.hr/file/1041, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• Chwedczuk, Michal: “Analysis of the Legal Status of Unmanned Commercial Vessels in U.S. Admiralty and Maritime Law”, Journal of Maritime Law and Commerce, Cilt 47, Sayı 2, 2016, s. 123-170.
• Ciğer, Selim: “Mürettebatsız Gemiler ve Kaptan – TTK Hükümleri Bağlamında Bir İnceleme”, 2020 Sonrasında Deniz Ticareti ve Sigorta Hukuku: Olası Sorunlar, ed. Sezer Ilgın ve Bülent Sözer, Vedat Yayıncılık, İstanbul, 2021, (Mürettebatsız Gemiler ve Kaptan), s. 463-502.
• Ciğer, Selim: “Rotterdam Kuralları ve Otonom Gemi̇ler Üzeri̇ne Bazı Düşünceler”, Journal of Commercial & Intellectual Property Law (TFM) / Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, Cilt 9, Sayı 2, Aralık 2023, (Rotterdam Kuralları ve Otonom Gemiler), s. 219-231.
• Ciğer, Selim: “Yeni Tip Gemilerin İşleyiş Esasları Bakımından Otonomi Kavramı ve IMO’nun Otonom Gemi Kategorileri Üzerine Düşünceler”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 82, Sayı 4, 2024, (Otonomi Kavramı), s. 1135-1183.
• Çelik, Nuri/Caniklioğlu, Nurşen/Canbolat, Talat/Özkaraca, Ercüment: İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 35. Bası, Beta Yayıncılık, 2022.
• Çenberci, Mustafa: İş Kanunu Şerhi, Altıncı Bası, Seçkin Kitabevi, Ankara, 1986.
• Demir, Fevzi: En Son Yargıtay Kararları Işığında İş Hukuku ve Uygulaması, 4. Baskı, İzmir, 2005.
• Demir, İsmail: Deniz Ticareti Hukuku Ders Kitabı, Yetkin, Ankara, 2021.
• Ece, Nur Jale: “Uluslararası Ticaretin Geleceği İnsansız Gemiler: Gzft Analizi ve Hukuki Boyutları”, Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, Aralık 2018, s. 279-302.
• Ecemiş Yılmaz, Hatice Kübra: “Otonom/İnsansız Gemilerin Hukuki Statüsü ve Türkiye Uygulamaları”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 31, Sayı 2, 2023, s. 429-60.
• Ekmekçi, Ömer/Yiğit, Esra: Bireysel İş Hukuku, Güncellenmiş 6. Baskı, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ders Kitapları Dizisi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2024.
• Esener, Turhan: İş Hukuku, Yeniden Gözden Geçirilmiş 3. Bası, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara, 1978.
• Eşmelioğlu, İbrahim: Gerekçeli Açıklamalı-İçtihatlı İş Kanunları ve Mevzuatı, Seçkin Kitabevi, Ankara, 1986.
• Gökçe, Erdal: “Deniz İş Kanunun Hukuk Sistematiği İçindeki Yeri ve Niteliği”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 82, Sayı 2, 2008, s.739-758.
• Helvacı, Serap/Muran, Hakan: “Mürettebatsız Gemilerin Elverişliliği”, Pîrî Reis Üniversitesi Deniz Hukuku Dergisi, Cilt 1, Sayı 1 Haziran 2022, s. 31-104.
• Kaner, İnci Deniz: Deniz Ticareti Hukuku I-II, Gözden Geçirilmiş 3. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2019.
• Kar, Bektaş: “6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 854 Sayılı Deniz İş Kanunu’na Etkisi”, Journal of Istanbul University Law Faculty, Cilt 72, Sayı 2, 2014,(6098-854), s. 167-176.
• Kar, Bektaş: Deniz İş Hukuku (Denizcilik Çalışma Sözleşmesi ve Emsal Yargıtay kararları ile), 3. Bası, Yetkin, Ankara, (Deniz İş Hukuku), 2021.
• Kara, Hacı: “Gemilerde Yapay Zekâ Kullanımı ve Buna Dair Hukuki Sorunlar”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, 2020, s. 17-51.
• Kara, Hacı: Deniz Ticareti Hukuku, On İki Levha, İstanbul, 2020, (Deniz Ticareti Hukuku).
• Mollamahmutoğlu, Hamdi/Astarlı, Muhittin/Baysal, Ulaş: İş Hukuku, Güncellenmiş 7‬. Baskı, Lykeion, Ankara, 2022.
• Öktem Songu, Sezgi: “Deniz İş Hukukunda İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Sonuçları”, LEGAL İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, Cilt 1, Sayı 3, 2004, s. 835-66.
• Özbek, Oğuz: Açıklamalı-İçtihatlı İş Kanunu Yorum ve Uygulaması, 2. Baskı, Temel Yayınları, İstanbul, 1990.
• Özer, Hatice Duygu: “188 Sayılı ILO Balıkçılık İstihdam Sözleşmesi Işığında İş Hukukunda Balıkçılık”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 24, Sayı 3, 2020, s. 67-105.
• Ringbom, Henrik/Collin, Felix: “Terminology and Concepts”, Autonomous Ships and the Law, Routledge, 2021, s.7-20.
• Rødseth, Ørnulf Jan/Nordahl, Håvard/Hoem, Åsa: “Characterization of Autonomy in Merchant Ships”, 2018 OCEANS - MTS/IEEE Kobe Techno-Oceans (OTO), 2018, s. 1-7.
• Rødseth, Ørnulf Jan; “What Will be the Role of Remote Operations Centres?”, The Journal of Ocean Technology, Cilt 19, Sayı 1, 2024, s. 1-4.
• Rødseth, Ørnulf Jan/Nordahl, Håvard: “Definition for Autonomous Merchant Ships” , Norwegian Forum for Autonomous Ships(NFAS), 10 Ekim 2017, https://nfas.autonomous-ship.org/wp-content/uploads/2020/09/autonom-defs.pdf, 15 Aralık 2024.
• Schubert, Agnes U./Damerius, Robert/Rethfeldt, Carsten/Kurowski, Martin/Jeinsch, Torsten/Gluch, Michael: “Concepts and System Requirements for Automatic Ship Operations*”, OCEANS 2023 - Limerick, Limerick, Ireland, 2023, s. 1-8.
• Sevimli, K. Ahmet: İş Hukukunda Kaptan, Türkiye Denizciler Sendikası Eğitim Yayınları, İstanbul, 2001.
• Shimizu, Etsuro: “Recent trends and issues for practical application of MASS”, ClassNK technical journal, Cilt 3, 2021, s. 1-11.
• Soyer, Barış/Tettenborn, Andrew/Leloudas, Georgios: “Remote Controlled and Autonomous Shipping: UK Based Case Study”, 2022, SU Repository, https://cronfa.swan.ac.uk/Record/cronfa59050, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• Sözer, Bülent: “Teknolojik Gelişmelerin, Taşıyanın Gemiyi Sefere Elverişli Halde Bulundurmak Borcunun Kapsamına ve İçeriğine Etkileri”, Deniz Ticareti Hukukunda Yeni Sorunlar - I Sempozyumu, ed. Cüneyt Süzel, On İki Levha Yayıncılık, 2019, s. 1-12.
• Sözer, Bülent: “Mürettebatsız Gemiler (Self-Steering Ships)”, Sigorta Hukukunun İki Güncel Sorunu: İnsansız Araçlar - Sorumluluk ve Sağlık Sigortalarında Birden Çok Sigorta Sempozyumu, 18 Ocak 2019 İstanbul, ed. Serap Amasya, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2020, 61-73.
• Sözer, Bülent: “Self-Steering Ships”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, Aralık 2020, (Self-Steering Ships), s. 1345-1380.
• Sözer, Bülent: “Control Centres in the Context of Unmanned Ship Operations – Their Status and Potential Liabilities”, Damages, Recoveries and Remedies in Shipping Law, ed. Barış Soyer, Informa Law from Routledge, 2024, (Control Centres), Bölüm 11.
• Sözer, Bülent: Unmanned Ships and the Law, Taylor & Francis, 2024, (Unmanned Ships and the Law). Süzek, Sarper/Başterzi, Süleyman: İş Hukuku, 24. Baskı, Beta Yayıncılık, 2024.
• Tuncay, A. Can: “931 Sayılı İş Kanununun Uygulama Alanı”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 34, Sayı 1-4, 1968, s. 400-414.
• Ulucan, Devrim: Deniz İş Hukukuna İlişkin Temel Bilgiler, Eğitim Dizisi-3 Türkiye Denizciler Sendikası, İstanbul, 1986. Van Hooydonk, Eric: “Botport law – the regulatory agenda for the transition to smart ports”, New Technologies, Artificial Intelligence and Shipping Law in the 21st Century, ed. Barış Soyer ve Andrew Tettenborn, Informa Law from Routledge, 2019, s. 90-104.
• Var Türk, Kübra: “Gemi̇ Adamı ile Donatılmamış (İnsansız) Gemi̇leri̇n Deni̇z Hukuku Boyutuyla Değerlendi̇ri̇lmesi̇”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, Cilt 37, Sayı 1, 2021, s. 153-194.
• Yetiş Şamlı, Kübra: Gemi Mülkiyetinin Hukuki İşlem Yoluyla Kazanılması, On İki Levha, İstanbul, 2021.
• Yılmaz, Fatih/Önaçan, Mehmet Bilge Kağan: “Otonom Gemi Teknolojisine Dair Gelişmeler ile Türk Denizcilik ve Gemi İnşa Sektörüne Etkileri Üzerine Nitel Bir Araştırma”, Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2019, s. 57-86.
• Yılmaz, Mustafa: Otonom Gemilerin Hukuki Boyutu, Yetkin, Ankara, 2022.
• Yorulmaz, Murat/Karabulut, Kaan: “Deniz Taşımacılığında Akıllı Gemiler: Gemi Kaptanlarının Bakış Açısı”, Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, Cilt 3, Sayı 1,2020, s. 40-54.
• Yürekli, Sabahattin: “Deniz İş Kanunu’nun Yer İtibarıyla Kapsamı”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt IX, Sayı 1-2, 2005, s. 613-631.
• “AAWA Position Paper: Remote and Autonomous Ships-Next Steps”, https://www.rolls-royce.com/~/media/Files/R/Rolls-Royce/documents/customers/marine/ship-intel/aawa-whitepaper-210616.pdf, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “Detailed task”, https://kassproject.org/en/task/task.php, Erişim Tarihi: 19 Aralık 2024.
• “IMO takes first steps to address autonomous ships”, 25 Mayıs 2018, https://www.imo.org/en/MediaCentre/PressBriefings/Pages/08-MSC-99-mass-scoping.aspx, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “İnsansız Deniz Araçları”, Aselsan, 23 Ağustos 2023, https://www.aselsan.com/tr/blog/detay/387/insansiz-deniz-araclari, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “İnsansız Deniz Araçları”, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı, 18 Eylül 2024, https://tskgv.org.tr/savunmasanayiigundem/insansiz-deniz-araclari , Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “İTÜ Seatech Innovators Otonom Gemi Proje Takımı”, İTÜ Denizcilik Fakültesi, https://df.itu.edu.tr/ogrenciler/proje-takımları/otonom-gemi-takimi, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “İTÜ’nün otonom gemi çalışması suya indi”, https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/itunun-otonom-gemi-calismasi-suya-indi/2327457, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “KASS-Korea Autonomus Surface Ship Project- What is an Autonomous Ship?”,https://kassproject.org/en/info/info.php, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “Limanlar, otonom gemilere hazırlanıyor”, https://www.marinedealnews. com/limanlar-otonom-gemilere-hazirlaniyor/, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “Maritime Law for MASS”, https://comitemaritime.org/work/mass/#, Erişim Tarihi:15 Aralık 2024.
• “MUNIN-Maritime Unmanned Navigation through Intelligence in Networks”, https://cordis.europa.eu/project/id/314286/reporting, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “MV Yara Birkeland”, https://www.yara.com/news-and-media/media-library/press-kits/yara-birkeland-press-kit/ , Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “Remote & Autonomous Ship Technology”, Kongsberg Maritime, https://www.kongsberg.com/maritime/ship-types/autonomous-ships/, Erişim Tarihi: 15 Aralık 2024.
• “Tersan Tersanesi Ve Fjord1 As, Teslimatlar Ve Yeni Projelerle İş Birliklerini Genişletiyor.”, 29 Şubat 2024, https://tersanshipyard.com/tr/haberler/tersan-tersanesi-ve-fjord1-as-teslimatlar-ve-yeni-projelerle-is-birliklerini-genisletiyor, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “The Nippon Foundation MEGURI2040 Fully Autonomous Ship Program Introduced at Meeting of IMO’s Maritime Safety Committee”, https://www.nippon-foundation.or.jp/en/news/articles/2024/20241215-106974.html, Erişim Tarihi:15 Aralık 2024.
• “The Nippon Foundation MEGURI2040 Fully Autonomous Ship Program”, https://www.nippon-foundation.or.jp/en/what/projects/meguri2040, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “The Uncharted: Autonomous Ship Project”, https://www.ibm.com/industries/federal/autonomous-ship, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• “What if marine automation can take waterborne transport to the next level?”, https://aegis.autonomous-ship.org/, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• Deniz İş Kanunu Tasarısı II- Madde Gerekçeleri, Millet Meclisi, Dönem:1, Toplantı:4, S. Sayı: 1029, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MM__/d01/c043/mm__01043146ss1029.pdf, Erişim Tarihi: 17.12.2024.
• ILO, “Ratifications for Türkiye”, https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=1000:11200:::::P11200_INSTRUMENT_SORT:2, Erişim Tarihi: 23 Aralık 2024.
• IMO, “Outcome of the Regulatory Scoping Exercise For the Use of Maritime Autonomous Surface Ships (Mass)/MSC.1/Circ.1638”, 03 Haziran 2021, https://wwwcdn.imo.org/localresources/en/MediaCentre/HotTopics/PublishingImages/Pages/Autonomous-shipping/MSC.1-Circ.1638%20-%20Outcome%20Of%20The%20Regulatory%20Scoping%20ExerciseFor%20The%20Use%20Of%20Maritime%20Autonomous%20Surface%20Ships...%20(Secretariat).pdf, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• STM ThinkTech, “İnsansız Hava, Deniz ve Sualtı Araçları İçin Otonom ve Yarı Otonom Gemiler”, ThinkTech, 17 Ağustos 2022, https://thinktech.stm.com.tr/insansiz-hava-deniz-ve-sualti-araclari-icin-otonom-ve-yari-otonom-gemiler, Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024.
• STM ThinkTech, “İnsansız Hava, Deniz ve Sualtı Araçları İçin Otonom ve Yarı Otonom Gemiler”; “Autonomous Ships: Shaping the Future of Maritime Transport”, 10 Ekim 2024, https://www.unoks.com/en/blog/autonomous-ships-the-future-of-maritime-transport, Erişim Tarihi: 15 Aralık 2024.