TÜPTEKİ EMBRİYONUN HUKUKİ STATÜSÜNE İLİŞKİN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Türk Hukuku’nda tüpteki embriyonun hukuki statüsü açıkça düzenlenmemiştir. Türk Medeni Kanunu’nda yalnızca ana rahmine düşmüş ancak henüz doğmamış çocuk dikkate alınmıştır. Oysa in vitro fertilizasyon yönteminde döllenme laboratuvar ortamında gerçekleştirilmekte, tüpteki embriyo ise sonradan ana rahmine yerleştirilmektedir. Embriyonun tüpte döllenmesinden ana rahmine yerleştirilmesine kadar olan dönemdeki hukuki statüsü ise tartışmalıdır. Klasik anlamda hak süjesi ve hak konusu ayrımından hareketle tüpteki embriyonun eşya niteliğine sahip olduğu ileri sürülebileceği gibi, onun döllenme anından itibaren koşula bağlı hak ehliyetine sahip olduğu da savunulabilir. Bununla birlikte, tüpteki embriyoya kendine özgü bir hukuki statü tanınıp tanınamayacağı da ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur. Bu çalışmanın amacı, tüpteki embriyonun hukuki statüsünü bu görüşler çerçevesinde değerlendirmektir.

Anahtar Kelimeler

• Tüpteki Embriyo
• Hukuki Statü
• Hak Ehliyeti
• Eşya
• Kişi

AN ASSESSMENT OF THE LEGAL STATUS OF THE EMBRYO IN VITRO

Öz

Turkish law does not explicitly regulate the legal status of the in vitro embryo. The Turkish Civil Code only recognises a child who has fallen into the mother's womb but has not yet been born. However, with in vitro fertilisation, fertilisation takes place in a laboratory environment and the resulting embryo is subsequently implanted into the mother's womb. The legal status of the embryo during the period from its fertilisation in vitro until its implantation is therefore controversial. Based on the traditional distinction between subjects and objects of rights, one could argue that the embryo has the characteristics of an object or that it acquires conditional legal capacity from the moment of fertilisation. Nevertheless, whether the embryo can be granted a sui generis legal status is a separate matter that needs to be evaluated. This study aims to evaluate the legal status of the embryo in vitro within this framework.

Anahtar Kelimeler

• Embryo in Vitro
• Legal Status
• Legal Capacity
• Object
• Person

Kaynakça

1. Acabey, Mehmet Beşir: Soybağı, Güncel Hukuk Yayınları, İzmir 2002.
2. Akbulut, Berrin/Kareem, Ola Raheem: “Türk Ceza Kanunu ve Irak Ceza Kanununda Çocuk Düşürtme ve Düşürme Suçları”, Ceza Hukuku Dergisi, Y. 13, S. 37, 2018, s. 11-85.
3. Akçaal, Mehmet: Eşya Hukuku, 4. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
4. Akdağ, Elif: Kişilik Hakkı Boyutuyla Üreme Hakkı, Yardımcı Üreme Teknikleri ve Tüpteki Embriyonun Hukuki Statüsü, Yüksek Lisans Tezi, Altınbaş Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul 2025.
5. Akıncı, Şahin: Türk Özel Hukuku’nda İnsan Kökenli Biyolojik Madde (Organ – Doku) Nakli Kavramı ve Bundan Doğan Hukukî Sonuçlar, Yetkin Yayınları, Ankara 1996.
6. Akipek, Jale/Akıntürk, Turgut/Ateş, Derya: Eşya Hukuku, 2. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2018 (Eşya).
7. Akipek, Jale/Akıntürk, Turgut/Ateş, Derya: Türk Medenî Hukuku, Başlangıç Hükümleri-Kişiler Hukuku, 18. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2022 (Kişiler).
8. Akkurt, Sinan Sami: Dijital Varlıkların Miras Yoluyla Bırakılması, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.

9. Aksoy Dursun, Sanem: Eşya Kavramı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2012.
10. Altınsaban, İpek: Biyotıp Sözleşmesi Bağlamında Embriyo Üzerinde Tıbbi Araştırmalar ve Ceza Hukuku Sorumluluğu, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2021.
11. Altunkaya, Mehmet: “Tabii Olmayan Yollarla Çocuk Sahibi Olmanın Soybağına Etkisi”, Organ ve Doku Naklinde Tıp Etiği ve Tıp Hukuku Sorunları, I. Uluslararası Tıp Etiği ve Tıp Hukuku Kongresi Bildiri Kitabı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul 2007, s. 98-118.
12. Antalya, O. Gökhan/Topuz, Murat: Eşya Hukuku, 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
13. Arnet, Ruth: “Art. 641”, Arnet, Ruth/Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra (Hrsg.), CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Sachenrecht Art. 641-977 ZGB, 4. Baskı, Schulthess, Zürich 2023.
14. Arpacı, Abdülkadir: Kişiler Hukuku (Gerçek Kişiler), 2. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2000.
15. Ayan, Mehmet/Ayan, Nurşen: Kişiler Hukuku, 9. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2020.
16. Ayan, Mehmet: Eşya Hukuku, C. I, Zilyetlik ve Tapu Sicili, 14. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2020 (Zilyetlik).
17. Ayan, Mehmet: Tıbbî Müdahalelerden Doğan Hukukî Sorumluluk, Kazancı Yayınları, Ankara 1991 (Tıbbî Müdahale).
18. Aydın Ünver, Tülay/Dursun Karaahmetoğlu, Şeyda: “Ana ile Kurulan Soybağının Reddi”, (Ed.) Üskül Engin, Zeynep Özlem, Toplumsal Cinsiyet ve Hukuk, Cilt 1, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2019, s. 299-332.
19. Aydın Ünver, Tülay: Ceninin Hukuki Konumu, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2011.
20. Aydın, Öztürk: “Homolog Döllenme Yoluyla Elde Edilen Tüpteki Embriyonun Yasal Mirasçılığı”, Cevdet Yavuz’a Armağan, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 22, S. 3, 2016, s. 349-374 (Tüpteki Embriyo).
21. Aydın, Öztürk: Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezlerinden Doğan Hukuki Sorumluluk, Legal Yayıncılık, İstanbul 2014 (Sorumluluk).
22. Aydın, Tülay: Kişilik Haklarının Doğum Öncesinde Korunması, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2007 (Doğum Öncesi).
23. Badur, Emel: “Kişisel Verilerin Kişiliğin Başlangıcı ve Sonu Ötesinde Korunması”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 3, 2023, s. 3-32 (Kişisel Veri).
24. Badur, Emel: Tıbbi Müdahaleye Rızanın Özellik Gösterdiği Haller, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2017 (Tıbbi Müdahale).
25. Baygın, Cem/Nar, Ahmet: Medeni Hukuk Dersleri-I, Başlangıç Hükümleri ve Kişiler Hukuku, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2022.
26. Beretta, Piera: “Art. 31 ZGB”, Geiser, Thomas/Fountoulakis, Christiana (Hrsg.), Basler Kommentar Zivilgesetzbuch I, 7. Baskı, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel 2022.
27. Börgers, Niclas/Frister, Helmut: “Rechtliche Probleme im Zusammenhang mit der Kryokonservierung von Keimzellen”, HFR, 1/2010, s. 1-19.
28. Breitschmid, Peter: “Art. 11 ZGB”, Arnet, Ruth/Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra (Hrsg.), CHK – Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Personen- und Familienrecht Art. 1-456 ZGB – Partnerschaftsgesetz, 4. Auflage, Schulthess, Zürich 2023 (CHK ZGB, Art. 11).
29. Breitschmid, Peter: “Art. 31 ZGB”, Arnet, Ruth/Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra (Hrsg.), CHK – Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Personen- und Familienrecht Art. 1-456 ZGB – Partnerschaftsgesetz, 4. Auflage, Schulthess, Zürich 2023 (CHK ZGB, Art. 31).
30. Büyükay, Yusuf: “Hekimlerin Embriyon Nakillerinde Hukuki Sorumluluğu”, II. Sağlık Hukuku Kurultayı 7-8 Kasım 2008 Ankara, Ankara Barosu Yayınları, Ankara 2009, s. 111-158.
31. Cin, Onursal: “Hekimlerin Embriyon Nakillerinde Cezaî Sorumluluğu”, II. Sağlık Hukuku Kurultayı 7-8 Kasım 2008 Ankara, Ankara Barosu Yayınları, Ankara 2009, s. 151-158.
32. Çabri, Sezer: Miras Hukuku Şerhi (TMK m.575-639), Cilt-II, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020 (Cilt II).
33. Çabri, Sezer: Miras Hukuku Şerhi (TMK m.640-682), Cilt-III, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2023 (Cilt III).
34. Çelebi, Özgün: “Kişi ve Eşya Ayrımı Bağlamında Hayvanların Hukuki Statüsü”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 76, S. 2, 2018, s. 559-622.
35. Çilenti Konuralp, Ayşen: “Medeni Hale Dayalı Bir Ayrımcılık Örneği: Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik”, (Ed.) Özel, Sibel/Pürselim Arning, Hatice Selin/Karaman Coşkun, Özlem/Doğrusöz Koşut, Hanife, Özel Hukukun Güncel Sorunları ve Anayasa’nın Özel Hukuka Etkileri, Cilt I, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2022, s. 403-418.
36. Çoban, Aykut: “Embriyo Hakları Bakımından Üreme Süreci”, Türkiye Biyoetik Derneği, Biyoetik Araştırmaları, Türkiye Biyoetik Derneği Yayını No: XVI, İstanbul 2012, s. 313-330 (Embriyo Hakları).
37. Çoban, Aykut: “Türkiye’de İnsan Embriyosu Üzerinde Araştırma Yapmanın Hukuki Sorunları”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 86, 2009, s. 204-248 (Araştırma).
38. Domej, Tanja/Schmidt, Céline P.: “Vor Art. 641-654a ZGB”, Büchler, Andrea/Jakob, Dominique (Hrsg.), Kurzkommentar ZGB, 2. Baskı, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel 2018.
39. Dorneck, Carina (Çev. Hakan Hakeri): “Yapay Döllenme Tıbbının Güncel Tartışmalı Sorunları”, Tıp Hukuku Dergisi, C. 4, S. 8, 2015, s. 93-102.
40. Dural, Mustafa/Öğüz, Tufan: Türk Özel Hukuku, C. II, Kişiler Hukuku, 23. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2022.
41. Dural, Mustafa/Öz, Turgut: Türk Özel Hukuku, Cilt IV, Miras Hukuku, 20. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2024.
42. Duran, Eda/Turan, Müslüm: “Embriyonun Hukuki Durumuna Genel Bir Bakış”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 61, 2025s. 567-638.
43. Eren, Fikret/Yücer Aktürk, İpek: Türk Miras Hukuku, 5. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
44. Erol, Yasemin: Yapay Döllenme Yöntemleri ve Taşıyıcı Annelik, Yetkin Yayınları, Ankara 2012.
45. Ertaş, Şeref: Eşya Hukuku, 15. Baskı, Barış Yayınları Fakülteler Kitabevi, İzmir 2020.
46. Esener, Turhan/Güven, Kudret: Eşya Hukuku, 9. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
47. Gemalmaz, Burak: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Mülkiyet Hakkı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2009.
48. Genç, Fatma Umay: Yardımla Üreme Yöntemleri ve Ceza Sorumluluğu, Doktora Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara 2020.
49. Gezder, Ümit: “Ölüm Sonrası Hatırayı Koruma Doktrini ve Ölüm Sonrası Kişiliğin Korunması Teorisi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 65, S. 1, 2007, s. 207-222.
50. Graham-Siegenthaler, Barbara: BK – Berner Kommentar, Das Eigentum, Allgemeine Bestimmungen, Art. 641-654a ZGB, Stämpfli Verlag, Berne 2022.
51. Hakeri, Hakan: “Türk Hukukunda Yapay Döllenme”, Tıp Hukuku Dergisi, C. 4, S. 8, 2015, s. 103-128.
52. Hatemi, Hüseyin: Kişiler Hukuku, 9. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2021.
53. Helvacı, Serap: Gerçek Kişiler, 10. Bası, Legal Yayıncılık, İstanbul 2023.
54. Hrubesch-Millauer, Stephanie: “Art. 544 ZGB”, Kren Kostkiewicz, Jolanta/Wolf, Stephan/Amstutz, Marc/Fankhauser, Roland (Hrsg.), OFK – Orell Füssli Kommentar, ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch, 4. Auflage, Orell Füssli Verlag, Zürich 2021.
55. Hüseyin, İhsan: “Karşılaştırmalı Hukuk Sistemlerinde Ceninin Hayat Hakkı”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 2, 2023, s. 305-349.
56. İmre, Zahit/Erman, Hasan: Miras Hukuku, 16. Baskı, Der Kitabevi, İstanbul 2022.
57. İnan, Ali Naim/Ertaş, Şeref/Albaş, Hakan: Türk Medeni Hukuku, Miras Hukuku, 11. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
58. Kälin, Oliver: Sachbegriff im schweizerischen Recht, Schulthess, Zürich 2002.
59. Kalkan Oğuztürk, Burcu: Türk Medeni Hukuku’nda Biyoetik Sorunlar, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2011.
60. Kamacı, Mahmut: “Embriyon Nakillerinde Oluşan Nesep (Soybağı) Sorunları”, II. Sağlık Hukuku Kurultayı 7-8 Kasım 2008 Ankara, Ankara Barosu Yayınları, Ankara 2009, s. 93-110.
61. Kamel, Remah Moustafa: “Assisted Reproductive Technology after the Birth of Louise Brown”, Journal of Reproduction & Infertility, C. 14, S. 3, 2013, s. 96-109.
62. Kara Kılıçarslan, Seda: “Yapay Döllenme Yoluyla Dünyaya Gelen Çocuğun Yasal Mirasçılığı”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 2, 2023, s. 389-412.
63. Karasaç, Eda Gülsüm: “Ceninin Yaşama Hakkı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 71, S. 3, 2022, s. 1051-1097.
64. Keskin, A. Dilşad: “Bölünmüş Annelik ve Ana Yönünden Soybağının Reddi”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 1, 2020, s. 1989-2016 (Bölünmüş Annelik).
65. Keskin, Dilşad: “Doğum Öncesi Gerçekleşen Zarar Verici Fiil Sebebiyle Tazminat: Ceninin Tazminat Talebi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 17, S. 1-2, 2013, s. 743-774 (Tazminat).
66. Keskin, Dilşad: “Tüp Bebek Tedavisinde Yanlış Embriyo Naklinin Soybağı Hukuku Bakımından Sonuçları”, (Ed.) Gökalp Alıca, Süheyla Suzan/Basa, Necdet, II. Uluslararası Kadın ve Hukuk Sempozyumu, Cilt-2, Türkiye Barolar Birliği Yayınları, Ankara 2019, s. 847-886 (Tüp Bebek).
67. Kılıçoğlu, Ahmet M.: Eşya Hukuku, 2. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2024 (Eşya).
68. Kılıçoğlu, Ahmet M.: Medeni Hukuk, Turhan Kitabevi, Ankara 2016 (Medeni).
69. Kırkbeşoğlu, Nagehan: Soybağı Alanında Biyoetik ve Hukuk Sorunları, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2006.
70. Kley, Andreas/Seferovic, Goran: “Art. 31 ZGB”, Kren Kostkiewicz, Jolanta/Wolf, Stephan/Amstutz, Marc/Fankhauser, Roland (Hrsg.), OFK – Orell Füssli Kommentar, ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch, 4. Auflage, Orell Füssli Verlag, Zürich 2021.
71. Knellwolf, Ester: Postmortaler Personlichkeitsschutz- Andenkessender Hinterbliebenen, Schulthess, Zürich 1991. Korkut, Levent: “Biyohukuk Bakış Açısıyla AİHM Kararlarında Ceninin Hukuki Statüsü”, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, S. 25, 2013, s. 86-89.
72. Kurt, Leyla Müjde: “Ceninin Malvarlığı Hakları”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 2, S. 1, 2011, s. 177-207. Mannsdorfer, Thomas M.: “Rights of Embryo and Fetus in Private Law”, Swiss Reports Presented at the XVIth International Congress of Comparative Law, Part II, Schulthess, Zürich 2002, s. 515-554.
73. Mega, Ertunç: Dondurulmuş İnsan Ceninlerinde Hak Paradigması, Doktora Tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2021.
74. Nomer, Haluk N.: “Suni Döllenme Dolayısıyla Ortaya Çıkabilecek Nesep Problemleri”, (Ed.) Barlas, Nami/Kendigelen, Abuzer/Sarı, Suat, Prof. Dr. M. Kemal Oğuzman’ın Anısına Armağan, Beta Yayıncılık, İstanbul 2020, s. 545-594.
75. Nomer, Hâluk Nami/Ergüne, Mehmet Serkan: Eşya Hukuku, 9. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2022.
76. Oğuzman, M. Kemal/Seliçi, Özer/Oktay-Özdemir, Saibe, Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel Kişiler), 21. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2022 (Kişiler).
77. Oğuzman, M. Kemal/Seliçi, Özer/Oktay- Özdemir, Saibe: Eşya Hukuku, 26. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2024 (Eşya). Oktay Özdemir, Saibe/Tek, Gülen Sinem: “Türk Hukukunda Tıp Bilimindeki Gelişmelerin Soybağına Etkileri”, Mustafa Dural’a Armağan, Filiz Kitabevi, İstanbul 2013, s. 909-931.
78. Ott, Walter/Grieder, Thomas: “Plädoyer für den postmortalen Persönlichkeitsschutz” AJP/PJA, 6/2021, s. 627-631.
79. Öcal Apaydın, Bahar/İnce Akman, Nurten: “Dondurularak Saklanmış Üreme Hücresinin veya Embriyonun Eşin Ölümünden Sonra Ana Rahmine Transferi (Postmortal Döllenme) Sonucunda Doğan Çocuğun Mirasçılığı”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 24, S. 2, 2020, s. 63-107.
80. Öncü, Azim: “Çocuğun Kişiliği ve Ehliyeti”, (Ed.) Korkut, Ömer/Baş, Seda, Çocuk Hukuku Genel Esaslar ve Güncel Meseleler, Adalet Yayınevi, Ankara 2024, s. 141-185.
81. Özbilen, Arif Barış: İnsan Kökenli Biyolojik Maddelere İlişkin Hukuki İşlemler, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2011.
82. Özcan Büyüktanır, Burcu G.: “Ceninin Bedensel Bütünlüğünün İhlalinde Maddi Zararının Tazmini”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 1, 2018, s. 275-302.
83. Özdemir, Hayrunnisa/Ruhi, Ahmet Cemal: Çocuk Hukuku (Ders Kitabı), 6. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2024.
84. Özdemir, Hayrunnisa: “Henüz Var Olmayan Kişilerin ve Ceninin Art Mirasçı Olarak Atanması”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 1, 2013, s. 107-125 (Cenin).
85. Özdemir, Hayrünnisa: “Yapay Döllenme ve Soybağı”, Mustafa Dural’a Armağan, Filiz Kitabevi, İstanbul 2013, s. 875-898 (Yapay Döllenme).
86. Özsunay, Ergun: “Uluslararası Belgelerde ve Bazı Ulusal Hukuk Düzenlerinde Embriyo ve Cenin’in Hukuksal Durumu ve Korunması”, Medeni Hukuk Hocalarına Saygı Günleri, Medeni Hukukta Güncel Sorunlar ve Önemli Gelişmeler Sempozyumu, 26-27 Haziran 2008, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2011, s. 129-148 (Embriyo).
87. Özsunay, Ergun: Gerçek Kişilerin Hukuki Durumu, 4. Baskı, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1979 (Gerçek Kişiler).
88. Öztan, Bilge: Kişiler Hukuku, Gerçek Kişiler, 11. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2021 (Kişiler).
89. Öztan, Bilge: Miras Hukuku, 13. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2023 (Miras).
90. Parlak Börü, Şafak: “Aile Hukukunda Zor Bir Dönemeç: Karşılaştırmalı Hukuk Bakış Açısıyla Taşıyıcı Anneliğe İlişkin Güncel Gelişmeler”, Public and Private International Law Bulletin, C. 39, S. 1, 2019, s. 63-110.
91. Petek, Hasan: Kişilik Değerlerinin Ölümden Sonra Korunması, Ankara 2015.
92. Pinborg, Anja/Wennerholm, Ulla-Britt/Bergh, Christina: “Long-term outcomes for children conceived by assisted reproductive technology”, Fertility and Sterility, C. 120, S. 3, 2023, s. 449-456.
93. Rey, Heinz: Die Grundlagen des Sachenrechts und das Eigentum, Grundriss des Schweizerischen Sachenrechts, C. 1, 3. Baskı, Stämpfli Verlag, Bern 2007.
94. Schmid, Jörg/Hürlimann-Kaup, Bettina: Sachenrecht, 3. Baskı, Schulthess, Zürich 2009.
95. Schünemann, Hermann: Die Rechte am menschlichen Körper, Peter Lang, Frankfurt 1985.
96. Serozan, Rona/Engin, B. İlkay/Atamer, Yeşim M.: Serozan Medeni Hukuk, 9. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2022.
97. Serozan, Rona/Engin, Baki İlkay: Miras Hukuku ve Tamamı Çözümlü Pratik Çalışmalar, 9. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
98. Serozan, Rona: “Doğum Öncesi (Prenatal) ve Ölüm Sonrası (Postmortal) Kişiliğin Korunması”, Prof. Dr. Tuğrul ANSAY’a Armağan, Turhan Kitabevi, Ankara 2006, s. 313-324 (Prenatal).
99. Serozan, Rona: “Kişilik Hakkının Korunmasıyla İlgili Bazı Düşünceler”, İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 11, S. 14, 1977, s. 93-112 (Ölüm Sonrası).
100. Serozan, Rona: Çocuk Hukuku, 2. Basıdan Tıpkı Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2017 (Çocuk).
101. Sert Sütçü, Selin: “Doğum Öncesi Çocuğun Korunması Konusunda Çözüm Önerileri”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 17, S. 190, Haziran 2022, s. 75-81 (Çocuk).
102. Sert, Selin: “Yapay Döllenme ve Taşıyıcı Anneliğe İlişkin Hukuksal Düzenlemeler”, Legal Hukuk Dergisi, Özel Sayı, Akademik Yaşamının 55. Yılı Onuruna Rona Aybay’a Armağan (2. Cilt), Legal Yayıncılık, İstanbul 2014, s. 2013-2029.
103. Sinem Tek, Gülen: “Türk Hukukunda Kadının Vücudu Üzerindeki Tasarruf Hakkını Sınırlayan Düzenlemeler”, Sağlık Hukuku Makaleleri II, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul 2012, s. 103-130.
104. Sirmen, A. Lâle: Eşya Hukuku, 12. Baskı, Legem Yayınevi, Ankara 2025.
105. Slabbert, M. N.: “The Fetus and Embryo: Legal Status and Personhood”, Journal of South African Law, S. 2, 1997, s. 234-255.
106. Söğüt, İpek Sevda: “Yasal Belirsizlik: Embriyonik Kök Hücre Çalışmaları”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 134, 2018, s. 37-70.
107. Starck, Christian: “Embryonic Stem Cell Research According to German and European Law”, German Law Journal, C. 7, S. 7, 2006, s. 625-656.
108. Sutter-Somm, Thomas: Schweizerisches Privatrecht, Band 5, Sachenrecht, 1. Teilband: Eigentum und Besitz, 2. Baskı, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel 2014.
109. Şahin Caner, Ayşenur: “Kişi Kavramı ve Gerçek Kişiler”, (Ed.) İkizler, Metin/Tüzüner, Özlem, Medeni Hukuk-I, Başlangıç Hükümleri-Kişiler Hukuku, 4. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2024.
110. Şensöz Malkoç, Ebru: “Milletlerarası Özel Hukukta Embriyo”, 4. Milletlerarası Hukukçular Toplantısı, Milletlerarası Özel Hukuk Perspektifiyle Biohukuk, Toplantı Sunumları ve Tartışmalar, 6-8 Eylül 2012, Bektaş Köy, Ayvacık/Çanakkale, İstanbul Medipol Üniversitesi Biohukuk Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2013, s. 125-158.
111. Şirin, Tolga: Türkiye’de Anayasa Şikâyeti (Bireysel Başvuru), İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve Almanya Uygulaması ile Mukayeseli Bir İnceleme, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2013.
112. Taşkın, Zeynep Damla: “Evli Olmayan Kişilere Üremeye Yardımcı Tedavi Yöntemlerinden Yararlanma Hakkı Tanınmamasının Hukuki Gerekçeleri Üzerine Bir Değerlendirme,” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 73, S.2, 2024, s. 1449-1481.
113. Turan Başara, Gamze: “Kişiliğin Korunması Kapsamında Ölümden Sonra Hatıranın Korunması Teorisi”, Ar. Gör. Ceren DAMAR ŞENEL Armağanı, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 1, 2020, s. 341-390 (Hatıra).
114. Turan Başara, Gamze: “Miras Hukuku Bakımından Ceninin Durumunun Değerlendirilmesi”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 1, S. 2, 2016, s. 389-410 (Cenin).
115. Turgut, Cemile: Yapay Döllenme Taşıyıcı Annelik ve Soybağına İlişkin Hukuki Sorunlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2016.
116. Uyumaz, Alper/Avcı, Yasemin: “Türk Hukuku’nda Gebeliğin Sonlandırılması”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1, 2016, s. 579-638.
117. Ünal, Mehmet/Başpınar, Veysel: Şeklî Eşya Hukuku, 13. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara 2023.
118. Wildisen, Christoph: “Art. 544 ZGB”, Arnet, Ruth/Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra (Hrsg.), CHK – Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Erbrecht Art. 457-640 ZGB, 4. Auflage, Schulthess, Zürich 2023. Wolf, Stephan/Wiegand, Wolfgang: “Vor Art. 641ff. ZGB”, Geiser, Thomas/Wolf, Stephan (Hrsg.), Basler Kommentar Zivilgesetzbuch II, 7. Baskı, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel 2023.
119. Yıldırım, Hülya Deniz: “Üremeye Yardımcı Tedavide Üçüncü Kişiden Üreme Hücresi Alınması, Yaklaşımlar ve Hukuksal Sorunlar”, Adli Tıp Dergisi, C. 31, S. 3, 2017, s. 143-154.
120. Yılmaz, Çiğdem Mine: ““Mephisto” Kararı Çerçevesinde Postmortal Dönemde Kişilik Hakkının Korunması”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 20, S. 41, 2021, s. 877-897.
121. Zevkliler, Aydın/Acabey, M. Beşir/Gökyayla, K. Emre: Zevkliler Medeni Hukuk, Giriş, Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku, Aile Hukuku, 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 1999.
122. Zevkliler, Aydın: “Tedavi Amaçlı Müdahalelerle Kişilik Hakkına Saldırının Sonuçları (1982-1983 Öğretim Yılı Açılış Dersi Metni)”, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 1, S. 1, 1983, s. 1-37.
123. Zeytin, Zafer: “Üreme Tıbbı, Soybağı ve Hukuki Sonuçları”, Tıp Hukuku Dergisi, C. 4, S. 8, 2015, s. 211-232.