TÜKETİCİ HUKUKUNA KONU OLAN SENETLERDE GEÇERSİZLİK DEF’İLERİ

Öz

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, tüketici sıfatına sahip kişilere ticari ve mesleki amaçlarla hareket eden kişilerle yaptığı tüketici işlemlerinde kıymetli evrak ile borçlanabilme imkânı sağlamaktadır. Bu doğrultuda, tüketicinin özel olarak korunmaya muhtaç bir süje olmasını gözeten kanun koyucu Türk Ticaret Kanunu hükümlerinden ayrı olarak tüketici hukukuna konu olan kıymetli evraklar için Tüketicin Korunması Hakkında Kanun ile özel hüküm getirmiştir. TKHK m. 4/5 uyarınca nama yazılı ve taksitli işlemler bakımından her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı düzenlenmeyen kıymetli evrakın geçersiz olacağı hususunun kıymetli evrak hukukunda def’i türleri bakımından öğreti ve uygulamadaki tartışmalar temelinde incelenmesi gereklidir. Bununla birlikte tüketici işlemlerine konu olan söz konusu senetlerin düzenlenmesinde bir aykırılık bulunmasa da, tüketicinin senetten doğan ileri sürebileceği diğer def’iler de Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca inceleme konusu yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Tüketici
• Tüketici İşlemi
• Kıymetli Evrak
• Tüketici Senedi
• Def’i

DEFENSES OF INVALIDITY IN BILLS SUBJECT TO CONSUMER LAW

Öz

Law No. 6502 on the Protection of Consumers allows consumers to borrow with negotiable instruments in consumer transactions with persons acting for commercial and professional purposes. Accordingly, the legislator, considering that the consumer is a subject in need of special protection, has introduced a special provision for negotiable instruments subject to consumer law with the Law on the Protection of Consumers, apart from the provisions of the Turkish Commercial Code. Pursuant to Article 4/5 of the TPL, it is necessary to examine the invalidity of negotiable instruments that are not issued separately for each installment payment for registered and installment transactions on the basis of the discussions in the doctrine and practice in terms of the types of defenses in the law of negotiable instruments. However, even if there is no contradiction in the issuance of the said promissory notes subject to consumer transactions, other defenses that the consumer may assert arising from the promissory note will also be subject to examination in accordance with the provisions of the Turkish Commercial Code.

Anahtar Kelimeler

• Consumer
• Consumer Transaction
• Negotiable Instrument
• Consumer Promissory Note
• Def’i.

Kaynakça

1. Adıgüzel, Burak: “Yargıtay Kararları Işığında Kambiyo Senetlerinde Bile Bile Borçlu Zararına Hareket”, Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, Cilt 4, Sayı 2, 2018, s. 129-148.
2. Akıncı, Şahin: Borçlar Hukuku Bilgisi, Genel Hükümler, Sayram Yayınları, Konya 2003.
3. Akipek Öcal, Şebnem/Kara, İlhan: Tüketici Hukuku Ders Kitabı, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
4. Aksu, Raziye: Aval Kurumu, 1. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2015.
5. Al Kılıç, Şengül: Tüketici İşlemleri Dolayısıyla Düzenlenen/Düzenlendiği İddia Edilen Kambiyo Senetlerinde Görevli Mahkeme Meselesi”, 7. Uluslararası Asos Congress Hukuk Sempozyumu Tam Metin Kitabı, s. 49-86.
6. Arkan, Sabih: “Tüketici Kredileri”, BATİDER, Cilt 18, Sayı 1-2, 1995, s. 35-42.
7. Arslan, İbrahim: Kambiyo Senetlerinde Geçersizlik Def’ileri, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 16, Sayı 1, 2008, s. 11-28.
8. Aslan, Yılmaz: Tüketici Hukuku, 6. Baskı, Ekin Yayınları, Bursa 2022.

9. Aydoğdu, Murat/Kahveci, Nalan: Tüketici Hukuku, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2025.
10. Bahtiyar, Mehmet/Hamamcıoğlu, Esra: “Tüketicinin Kıymetli Evrak ile Borçlanması ve Sonuçları”, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı 1, 2015, s. 67-92.
11. Bahtiyar, Mehmet: “Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun Kıymetli Evraka İlişkin Düzenlemeleri”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 11, Sayı 2, 2015, s. 194-209 (Tüketicinin Korunması).
12. Bal, Yakup: “Tacirin Tüketici Sorunu”, Tüketici Adalet Akademisi Dergisi, Cilt 13, Sayı 50, 2022, s. 365-384.
13. Battal, Ahmet: “Kıymetli Evrakla Borç Altına Giren Tüketicinin Korunması”, BATİDER, Cilt 19, Sayı 3, 1998, s. 100-112.
14. Bozer, Ali/Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, 6. Bası, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 2017.
15. Bozkurt, Tamer: Ticari İşletme Hukuku, Legem Yayıncılık, Ankara 2018.
16. Boztosun, Ayşe: “Avalde Def’iler”, Terazi Dergisi, Cilt 2, Sayı 11, 2007, s. 53-70.
17. Can, Mertol: “Yargı Kararları Işığında Tüketici Hukukunun Kambiyo Senetleri Tatbikatını Etkileyen Hükümlerine İlişkin Kısa Bir Değerlendirme”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 5, Sayı 2, 2020, s. 4109-4122.
18. Çabri, Sezer: 6502 Sayılı Kanun’a Göre Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2021.
19. Çamoğlu, Ersin: “Kambiyo Senetlerinde Borçlunun Def’ileri (Savunmaları)”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, Cilt 35, Sayı 3, s. 5-35.
20. Çelik, Aytekin: “Tüketici İşlemlerinde Ticari Amaç Unsurunun Ticari İş Açısından Değerlendirilmesi”, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 11, Sayı 2, 2023, s. 777-805 (Ticari Amaç).
21. Çelik, Aytekin: “Tüketicilerin Ödemelerine İlişkin Olarak Emre veya Hamiline Yazılı Kambiyo Senedi Düzenlenmesinden Kaynaklanan Sorunlar”, Terazi Hukuk Dergisi, Cilt 0, Sayı 209, 2024, s. 44-60 (Tüketici Ödemeleri).
22. Çıtır, Eren: Ticari İş-Tüketici İşlemi İlişkisi, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 20, Sayı 3, 2013, s. 37-52.
23. Doğan, Özgür: “Tüketici Senetleri”, Ankara Barosu Dergisi, Cilt 76, Sayı 2, 2018, s. 111-141.
24. Eren, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 27. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2022.
25. Gümüş, Mustafa Alper: 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2014.
26. İlbasmış Hızlısoy, Özlem: “Tüketici Hukukunda Kambiyo Senetleriyle Bağlantılı Meseleler”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 20, Sayı 1, 2025, s. 49-86.
27. Karıksız, Muhammet Can: “Teminat Amacıyla Düzenlenen Kambiyo Senetleri ve Soyutluk İlkesi”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 26, Sayı 2, s. 675-722.
28. Kendigelen, Abuzer/Kırca, İsmail: Kıymetli Evrak Hukuku,1. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2019.
29. Kendigelen, Abuzer: Çek Hukuku, 5. Bası, On İki Levha Yayınları, Ankara 2019.
30. Kınacıoğlu, Naci: Kıymetli Evrak Hukuku, 5. Baskı, Nobel Yayınları, Ankara 1999.
31. Özdamar, Mehmet/Göktürk, Kürşat/Can, Mehmet Çelebi ve Kaşak, Esra: Kıymetli Evrak Hukuku, 6. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2025.
32. Öztan, Fırat: Kıymetli Evrak Hukuku, 9. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2004.
33. Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Özekes, Muhammet: Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, 4. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2016.
34. Poroy, Reha/Tekinalp, Ünal: Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, 16. Baskı, Yetkin Yayınları, İstanbul 2005.
35. Reisoğlu, Safa: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 25. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2014.
36. Tutumlu, Mehmet Akif: “Tüketici Senetlerine (Bonolarına) Dayalı Davalarda (İtirazın İptali, Alacak, Menfi Tespit) Davalarında Görevli Mahkeme Sorunu”, Terazi Hukuk Dergisi, Cilt 16, Sayı 179, s. 1396-1400.
37. Tüzemen Atik, Ebru: “Ticari İş ve Tüketici İşlemi Kavramlarının Ticari Davaya ve Dava Şartı Arabuluculuğa Etkileri”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 30, Sayı 3, 2022, s. 1515-1560 (Ticari İş).
38. Tüzemen Atik, Ebru: “6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Düzenlemelerinin Avale Etkisi”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt, Sayı 1, 2021, s. 1-33 (Aval).
39. Uzunallı Eroğlu, Sevilay: “Tüketicinin Korunması Hakkından Kanunun Kıymetli Evrak Hukukuna Etkileri”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 6, Sayı 1, 2004, s. 113-176.
40. Ülgen, Hüseyin/Helvacı, Mehmet/Kendigelen, Abuzer/Kaya, Arslan/Nomer Ertan, Füsun: Ticari işletme Hukuku, 4. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2015 (Ticari İşletme).
41. Ülgen, Hüseyin/Helvacı, Mehmet/Kaya, Arslan/Nomer Ertan, Füsun: Kıymetli Evrak Hukuku, 11. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2019 (Kıymetli Evrak).
42. Yeşiltepe, Salih Önder: “6502 Sayılı TKHK m. 4/5 Çerçevesinde Kıymetli Evrakın Tüketici Yönünden Geçersizliği Meselesi, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 20, Sayı 2, s. 111-141.
43. Yıldırım, Abdulkerim/Aytuğar, Bilge: “Tüketici İşlemlerinde Kıymetli Evrak Düzenlenmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 24, Sayı 2, 2020, s. 31-62.