BOZULMUŞ VEYA DEĞİŞTİRİLMİŞ GIDA VEYA İLAÇLARIN TİCARETİ SUÇU (TCK M. 186)

Öz

Kamu sağlığını korumaya yönelik en önemli cezai hükümlerden biri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 186’da düzenlenen “bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti” suçudur. Bu suç kapsamında insan hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş gıda ve ilaçların ticareti cezalandırılmaktadır. Bu çalışmada, bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti suçu ceza hukuku ve gıda hukuku bağlamında kapsamlı biçimde incelemektedir. Bu doğrultuda, öncelikle gıda güvenliği, güvenilir gıda, gıda güvencesi gibi temel kavramlar açıklanmakta, daha sonra bu suç tipinin unsurları, özel görünüş biçimleri, yaptırım ve muhakeme süreci ele alınmaktadır. Öğreti ve yargı kararları ışığında yapılan suç tipi incelemesinde çeşitli sorunlar ve tartışmalı alanlar tespit edilmiştir. Söz konusu sorun ve tartışmalara ilişkin olarak, TCK m. 186 hükmüne, satışa arz etme seçimlik hareketinin eklenmesi, bu suçun elverişlilik suçu olarak kabul edilmesi, bu suçun taksirli halinin düzenlenmesi, ceza alt sınırının arttırılması, tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri öngörülmesi başta olmak üzere çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti
• Gıda Güvenliği
• Gıda
• İlaç
• TCK m. 186.

THE OFFENCE OF TRADING IN DECAYED OR ALTERED FOOD OR MEDICINE (TPC ART. 186)

Öz

One of the most important penal provisions enacted to protect public health is Article 186 of the Turkish Penal Code (TPC) No. 5237, which regulates the offense of trading in decayed or altered food or medicine. Under this provision, the trade of foods and medicines that are decayed or altered in a way that endangers human life and health is subject to criminal punishment. This study offers a comprehensive examination of the offense of trading in decayed or altered food or medicine within the framework of criminal law and food law. In this respect, fundamental concepts such as food safety, safe food, and food security are first clarified. Subsequently, the constituent elements of the offense, its specific forms of appearance, the sanctioning regime, and the procedural aspects are analyzed. In light of scholarly opinions and judicial decisions, several issues and contentious points concerning the offense have been identified. Regarding these issues, various recommendations are proposed, including the addition of “offering for sale” as an alternative act in TPC art. 186, classifying this offense as an abstract endangerment offense, introducing a negligent form of the offense, increasing the minimum statutory penalty, and imposing security measures on legal entities.

Anahtar Kelimeler

• Trading of decayed or altered food or medicine
• Food Safety
• Food
• Medicine
• TPC art. 186.

Kaynakça

1. Akbulut, Berrin: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 9. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2022.
2. Altunkaş, Aysun: “Kişilerin Hayatını ve Sağlığını Tehlikeye Sokacak Biçimde İlaç Yapma veya Satma suçu (TCK m. 187)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan), Cilt 19, Sayı 2, 2013, s. 829-870.
3. Artuç, Mustafa: Pratik Türk Ceza Kanunu, Adalet Yayınevi, Ankara 2016.
4. Artuk, Mehmet Emin/Gökçen, Ahmet/Alşahin, M. Emin/Çakır, Kerim: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 12. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2018.
5. Aşkın, Uğur: “İlaç Üreticisinin Cezai Sorumluluğu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Cilt Sayı 57, 2024, s. 115-140.
6. Boz, Burak: “Onaylı Veteriner Sağlık Ürünlerini, Onaylı Bitki Koruma Ürünlerini ve Ziraî Mücadele Alet ve Makinelerini Taklit Etme Suçları”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 29, Sayı 1, 2023, s. 188-204.
7. Bulut, İlhan: “Elverişlilik Suçları”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 11, Sayı 2, 2025, s. 573-596.
8. Daragenli, Vesile Sonay: Tehlike Suçları, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 1998.

9. Demircan, Tunç: Türk Ceza Kanunu’nda Gıda Suçları (Madde 185-186), Seçkin Yayınevi, Ankara 2020.
10. Demirtaş, Soner: Tehlike Suçları, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
11. Döner, İsa: “İlaç Sahtekarlığı Suçları (TCK m. 186–TCK m. 187)”, (ed.) Şen, Murat/Başözen, Ahmet, İlaç Hukuku, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi I. Sağlık Hukuku Sempozyumu, 08-09 Mayıs, Kayseri 2009.
12. Erem, Faruk: Türk Ceza Kanunu Şerhi Özel Hükümler, C. II, Ankara 1993.
13. Erol, Haydar: En Son Değişiklikleriyle Açıklamalı ve İçtihatlı Türk Ceza Kanunu, Ankara 2023.
14. Ersoy, Uğur: “Ceza Hukukunun Gri Alanı: Tehlike Suçları”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Cilt 1, Sayı 41, 2020, s. 27-64.
15. Gökçegöz, Sena: “Küreselleşme Sürecinde Güvenliğin Değişen Anlamı ile Bir Güvenlik Sorunu Olarak Gıda Güvencesi ve Güvenliği”, Güvenlik Bilimleri Dergisi, Cilt 13, Sayı 2, 2024, s. 301-334.
16. Gözübüyük, Abdullah Pulat: Alman, Fransız, İsviçre ve İtalyan Ceza Kanunlarıyle Mukayeseli Türk Ceza Kanunu Gözübüyük Şerhi, Cilt III, 5. Bası, Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul 1988.
17. Hafızoğulları, Zeki/Özen, Muharrem: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler Topluma Karşı Suçlar, 4. Baskı, Ankara 2022.
18. Hakeri, Hakan: İlaç Hukuku, 2. Baskı, Astana Yayınları, Ankara 2018.
19. İçel, Kayıhan: İçel Ceza Hukuku Genel Hükümler, Beta, İstanbul 2023.
20. Kan, Çağrı: “Genetiği Değiştirilmiş Organizma Kullanılarak Üretilen Gıdaların İnsan Sağlığına Etkilerinin Ceza Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, 2024, s. 455-503.
21. Karabal, Ahu: “Gıda Mevzuatı ve Gıda Güvenliği”, International Journal of Social and Humanities Sciences, Cilt 3, Sayı 1, 2019, s. 179-198.
22. Keskin-Kiziroğlu, Serap: “Bozulmuş veya Değiştirilmiş Gıda ve İlaçların Ticareti”, (ed.) Bayraktar, Köksal vd.: Özel Ceza Hukuku, C. V, Genel Tehlike Yaratan, Çevreye Karşı ve Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2019 (Gıda ve İlaçların Ticareti).
23. Keskin-Kiziroğlu, Serap: “Türk Hukukunda Gıda Suçları ve Kabahatleri”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Duygun Yarsuvat’a Armağan, Cilt 9, Sayı 2, 2012, s. 135-156 (Gıda Suçları).
24. Kızıltepe, Saadet: İlaç Üretiminden ve Kullanımından Doğan Tazminat ve Ceza Sorumluluğu, Adalet Yayınevi, Ankara 2024.
25. Koç, Gökçe/Uzmay, Ayşe: “Gıda Güvencesi ve Gıda Güvenliği: Kavramsal Çerçeve, Gelişmeler ve Türkiye”, Tarım Ekonomisi Dergisi, Cilt 21, Sayı 1-2, 2015, s. 39-48.
26. Koca, Mahmut: “İlaç Kullanımından Doğan Zararlardan Cezai Sorumluluk”, (ed.) Şen, Murat/Başözen, Ahmet: İlaç Hukuku, Erciyes Üniversitesi I. Sağlık Hukuku Sempozyumu, 08-09 Mayıs Kayseri 2009.
27. Koca, Mahmut/Üzülmez, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2025.
28. Kublay, Gülümser/Topuksak, Bilge/Kalanlar, Şevket: “Tüketici Hakları ve Halk Sağlığı Açısından Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar”, (ed.) Babaoğul, Müberra/Şener, Arzu: Tüketici Yazıları (II), Hacettepe Üniversitesi TÜPADEM, Ankara 2010.
29. Maden, Mehmet: “Gıda Ceza Hukukunun Bazı Temel Kavramları ve Genel Yapısı Üzerine Mukayeseli Bir İnceleme”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Cilt 7, Sayı 1, 2019, s. 67-102.
30. Malkoç, İsmail: Açıklamalı Türk Ceza Kanunu (Madde 150-241), 3. Cilt, Ankara 2013.
31. Özbek, Veli Özer: “Zehirli Madde Katma ve Bozulmuş veya Değiştirilmiş Gıdaların Ticareti Suçları (TCK m. 185 ve m. 186)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan), Cilt 21, Sayı Özel Sayı, 2019, s. 95-119.
32. Özbek, Veli Özer/Doğan, Koray/Meraklı, Serkan/Bacaksız, Pınar/Başbüyük, İsa: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 15. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2025.
33. Özen, Mustafa: Gıda hukuku, Adalet Yayınevi, Ankara 2015 (Gıda Hukuku).
34. Özen, Mustafa: “Kamu Sağlığına Karşı İşlenen Suçlar (TCK m. 185, 186, 187)”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 66, Sayı 2 2008, s. 163-189 (Kamu Sağlığı).
35. Özgenç, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 21. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2025.
36. Parlar, Ali/Hatipoğlu, Muzaffer: Türk Ceza Kanunu Yorumu, 3. Cilt, Seçkin Yayınevi, Ankara 2008.
37. Şahbaz, İbrahim: Türk Ceza Kanunu: Açıklamalı ve İçtihatlı, 2. Cilt (Madde 150-345), Yetkin Yayınları, Ankara 2016.
38. Savaş, Vural/Mollamahmutoğlu, Sadık: Türk Ceza Kanununun Yorumu, III. Cilt (Madde 325-453), Seçkin Yayınevi, Ankara 1998.
39. Sırıken, Fatih/Sırıken, Belgin/Demirci, Buket: “Bir Derleme: Gıda Sahtekarlığı”, Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, Cilt 6, Sayı 1, 2021, s. 48-60.
40. Ünal, Osman Gazi: Türk Ceza Hukukunda Tehlike Suçları, Seçkin Yayınevi, Ankara 2023.
41. Yalvaç, Gürsel: İçtihatlı Türk Ceza Kanunu, Adalet Yayınevi, Ankara 2008.
42. Yaşar, Osman: Gıda Maddelerine İlişkin Suçlar ve Gıda Mevzuatı, Adil Yayınevi, Ankara 1995.
43. Yaşar, Osman/Gökcan, Hasan Tahsin/Artuç, Mustafa: Yorumlu-Uygulamalı Türk Ceza Kanunu 4. Cilt, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2014.
44. Yavuz, Cevdet/Acar, Faruk/Özen, Burak: Borçlar Hukuku Dersleri (Özel Hükümler), 19. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul 2024.
45. Yenerer-Çakmut, Özlem: “Taklit-Sahte İlaç Kavramı ve Türk Ceza Yasası’nda İlaç Sektörünü İlgilendiren Suçlar (TCK m. 186-187)”, İlaç Hukuku ve Etik Anlayışı Sempozyum No: 2, Marmara Üniversitesi, Cilt Sayı, 01.06.2007, s. 126-150.
46. Yerdelen, Erdal: “Mütemadi (Kesintisiz) Suç”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Cilt 5, Sayı 18, 2014, s. 113-152.
47. Yurtcan, Erdener/İrtiş, Begüm: Türk Ceza Kanunu Şerhi, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.