THE NECESSITY OF REGULATING THE LEGAL STATUS OF ANIMALS, ESPECIALLY PETS, IN THE CIVIL CODE: OPINIONS AND ASSESSMENTS

Öz

In modern legal systems, the notion of classifying animals as ordinary objects is increasingly being abandoned. However, rules pertaining to objects continue to be applied to a large extent to animals that are not classified as objects. German, Austrian and Swiss law serve as examples of such legal systems. Turkish law, however, has yet to establish a legal framework that generally defines the status of animals under the Turkish Civil Code. This article argues that such a framework is necessary and proposes a general rule applicable to all private law relationships concerning of animals. It is clear that pets occupy a special place among animals in terms of their interaction with humans. Consequently, it is necessary to overcome the potential problems arising from their special status through regulations in the Turkish Civil Code. The study also includes opinions and assessments in this direction. Finally, it addresses the disadvantages arising from multiple heirs having rights over the deceased's pet and proposes solutions.

Anahtar Kelimeler

• Animal
• Domestic Animal (Pet)
• Animal Rights
• Civil Law
• Turkish Civil Code
• Collective Ownership
• Community of Heirs

HAYVANLARIN, ÖZELLİKLE DE EV HAYVANLARININ HUKUKİ STATÜSÜNÜN MEDENİ KANUN’LA DÜZENLENMESİ GEREKLİLİĞİ: GÖRÜŞ VE DEĞERLENDİRMELER

Öz

Günümüzde hukuk sistemlerinde, hayvanları sıradan eşya olarak nitelendirme anlayışı giderek terk edilmektedir. Bununla birlikte eşya olarak nitelendirilmeyen hayvanlara, büyük ölçüde eşyaya ilişkin kuralların uygulanmasına da devam edilmektedir. Alman, Avusturya ve İsviçre bu duruma örnek teşkil eder. Türk hukukunda ise henüz Türk Medeni Kanunu ile, hayvanların statüsünü genel olarak ortaya koyan bir düzenleme yapılmamıştır. Bu makalede böyle bir düzenlemeye ihtiyaç bulunduğu ifade edilmekte; bu maksatla konusu hayvanların hukuki statüsü olan, tüm özel hukuk ilişkilerinde uygulanacak genel hükme ilişkin öneride bulunulmaktadır. İnsanlarla ilişkileri açısından ev hayvanlarının, hayvanlar içinde özel bir yere sahip olduğu açıktır. Hâliyle onların bu özel durumundan doğacak olası sorunları da Türk Medeni Kanunu’nda yapılacak düzenlemelerle aşmak gerekmektedir. Çalışmada bu yönde de görüş ve değerlendirmelere yer verilmektedir. Son olarak, birden fazla mirasçının miras bırakanın ev hayvanı üzerinde hak sahibi olmasından doğan sakıncalar ele alınmakta ve çözüm önerilerinde bulunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hayvan
• Ev Hayvanı
• Hayvan Hakları
• Medeni Hukuk
• Türk Medeni Kanunu
• Birlikte Mülkiyet
• Miras Ortaklığı

Kaynakça

1. Akben, Dilara: “Alman Hukukunda ve Türk Hukukunda Hayvanlarının Korunmasının Karşılaştırılması”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 25, S. 2, 2023, s. 1047-1102.
2. Akçaal, Mehmet: Eşya Hukuku, 5. baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2025.
3. Aktaş Avci, Pınar: “Mirasçı Atama, Belirli Mal Bırakma, Vakıf Kurma”, iç. Medeni Hukuk-III, Miras Hukuku, ed. İkizler, M./Tüzüner, Ö., Adalet Yayınevi, Ankara 2025, s. 355-374.
4. Ambika, Swain: “Consideration of Animals as Legal Person”, Indian Journal of Integrated Research in Law, Vol. 3, Iss. 4, 2023, s. 252-264.
5. American Veterinary Medical Association (AVMA): 2025 AVMA Pet Ownership and Demographic Sourcebook, Schaumburg, Illinois, 2025.
6. Antalya, O. Gökhan: Eşya Hukuku, C. IV/1, 3. baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019, (Eşya).
7. Antalya, O. Gökhan: Miras Hukuku, C. III, 5. baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021, (Miras).
8. Arnet, Ruth: “Art. 641a N. 1-3”, in: CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Sachenrecht Art. 641-977 ZGB – Art. 1-61 SchlT ZGB, hrsg von Ruth Arnet, Ruth/Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra, 4. Aufl., Schulthess Verlag, Zürich 2023.

9. Ayan, Mehmet: Miras Hukuku, 9. baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.
10. Aydoğdu, Murat/Meral, Oğuzhan Ö.: “Sahipsiz Köpeklerin Popülasyonunun Kontrol Altına Alınması ve Buna İlişkin Hukuki Altyapının Oluşturulması”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan, C. 21, Özel S., 2019, s. 2129-2159.
11. Bahn, Theresa: “Das Tier im Familien- und Erbrecht”, Tier- und Artenschutz in Recht und Praxis, 2018/A, s. 63-78.
12. Belge Çetin, A. Merve: Vasiyet (Belirli Mal Bırakma), Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
13. Cumalıoğlu, Emre: “Medeni Hukukta Hayvan Hakları ve Hayvanlar Üzerindeki Hak”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, Özel S., 2017, s. 573-610.
14. Çabri, Sezer: Miras Hukuku, C. III, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2023.
15. Çelebi, Özgün: “Kişi ve Eşya Ayrımı Bağlamında Hayvanların Hukuki Statüsü”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 76, S. 2, 2018, s. 559-622.
16. Çilenti Konuralp, Ayşen/Konuralp, Orhan Emre: “Türk Hukukunda Hayvanların Korun(ma)ması”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 1, 2021, s. 77-92.
17. Demirboğa, D. Ali: “Temel Kavramlar”, iç. Medeni Hukuk-III, Miras Hukuku, ed. İkizler, M./Tüzüner, Ö., Adalet Yayınevi, Ankara 2025, s. 65-87.
18. Demirsatan, Barış: “Boşanmada Ev Hayvanlarının Hukuki Durumu”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XXIV, S. 3, 2020, s. 137-161.
19. Dural, Mustafa/Öz, Turgut: Türk Özel Hukuku, C. IV, Miras Hukuku, 21. bası, Filiz Kitabevi, İstanbul 2024.
20. Duru, Buse: “Hayvan Hakları Bakışıyla Boşanma: Yeni Bir Çözüm Yolu Olarak Hayvan Velayeti”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XXII, S. 1, 2025, s. 215-258.
21. Eason, L. Morgan: “A Bone to Pick: Applying a Best Interest of the Family Standard in Pet Custody Disputes”, South Dakota Law Review, C. 62, S. 1, 2017, s. 79-104.
22. Eren, Fikret: Mülkiyet Hukuku, 8. baskı, Legem Yayınevi, Ankara 2024.
23. Eren, Fikret/Yücer Aktürk, İpek: Türk Miras Hukuku, 6. baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
24. Ertaş, Şeref: Çevre Hukuku ve Hayvan Hakları Hukuku, İleri Yayınları, İzmir 2012.
25. Genç Arıdemir, Arzu: “Hayvanların Hukuki Konumlarının İyileştirilmesi Amacıyla İsviçre Medeni Kanun’u ve Borçlar Kanunu’nda Yapılan Değişikliklere Genel Bir Bakış”, Prof. Dr. Hüseyin Hatemi’ye Armağan, C. I, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2009, s. 327-348.
26. Gantner, Reto: “Die Zuteilung von Haustieren im Scheidungsverfahren”, Die Praxis des Familienrechts, 2001, s. 20-36.
27. Greifswald, Christian Fahl: “Das Tier als Mensch wie Du und Ich”, Juristische Arbeitsblätter, 51. Jahrgang, Heft 3, 2019, s. 161-165.
28. Graham-Siegenthaler, Barbara: “Art. 641a N. 1-48, Art. 651a N. 1-50”, in: Berner Kommentar, Kommentar zum schweizerischen Privatrecht, Zivilgesetzbuch, Das Sachenrecht, Das Eigentum-Allgemeine Bestimmungen-Art. 641-654a ZGB, hrsg von Regina E. Aebi-Müller, Christoph Müller, Stämpfli Verlag, Bern 2022.
29. Graham-Siegenthaler, Barbara: “Art. 651a N. 1-6”, in: CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Sachenrecht Art. 641-977 ZGB – Art. 1-61 SchlT ZGB, hrsg von Ruth Arnet, Ruth/Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra, 4. Aufl., Schulthess Verlag, Zürich 2023.
30. Gürpınar, Damla: “Sokak Hayvanlarının Dramlarına Bir Çözüm Olarak Hayvanların Sahiplenilmesi”, iç. Hayvanlar ve Hukuk, ed. Batı, M./İnci, Zekiye Ö., Yetkin Yayınları, Ankara 2023, s. 263-304.
31. Hammer-Feldges, Marianne/Murphy, Anna: “Das Haustier bei Auflösung des gemeinsamen Haushaltes”, Festschrift für Thomas Geiser zum 65. Geburtstag, Dike Verlag, 2017, s. 311-325.
32. İmre, Zahit/Erman, Hasan: Miras Hukuku, 17. baskı, Der Yayınları, İstanbul 2024.
33. İnan, A. Naim/Ertaş, Şeref/Albaş, Hakan: Miras Hukuku, 12. bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
34. Kayaalp, Abdullah E.: “Hayvanın Hukuki Konumu ve Hayvan Hakkının Tanımlanması”, Prof. Dr. O. Gökhan Antalya’ya Meslekte 50. Yıl Armağanı, C. III, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2025, s. 2249-2281.
35. Kocayusufpaşaoğlu, Necip: Miras Hukuku, 4. tıpkı bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2024.
36. Koçhisarlıoğlu, Cengiz/Söğütlü Erişgin, Özlem: “Hayvanın Hukuki Konumu”, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, C. 8, Özel S., 2013, s. 1691-1723.
37. Köksal, Mehmet: “‘Hayvan’ Kavramının Hukuktaki Olan ve Olması Gereken Yeri”, iç. Hayvanlar ve Hukuk, ed. Batı, M/İnci, Z. Ö., Yetkin Yayınları, Ankara 2023, s. 95-112.
38. Köybaşı, Serkan: “Yeni Bir Anayasal Hak Öznesi Olarak Hayvan”, Anayasa Hukuku Dergisi, C. 7, S. 13, 2018, s. 103-156.
39. Kunz, Peter V.: “Jubiläum für «Grundsatzartikel Tiere»”, Zeitschrift für juristische Weiterbildung und Praxis, S. 121, 2023, s. 121-133.
40. Kymlicka, Will: “Social Membership: Animal Law beyond the Property/Personhood Impasse”, The Dalhousie Law Journal, Vol. 40, Iss. 1, 2017, s. 123-155.
41. Mangisch, Jonas: “Art. 651a N. 1-5”, in: OFK- Orell Füssli Kommentar, ZGB Kommentar, Schweizerisches Zivilgesetzbuch, hrsg von Kostkiewicz, Jolanta Kren/Wolf, Stephan/Amstutz, Marc/Fankhauser, Roland, 4. Aufl., Orell Füssli Verlag, Zürich 2021.
42. Nart, Serdar: “Ev ve Süs Hayvanlarının Konuttan Tahliye Edilmesi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 22, S. 1, 2020, s. 123-170, (Ev ve Süs Hayvanları).
43. Nart, Serdar: “Karşılaştırmalı Hukukta Hayvanların Hukuki Niteliği”, iç. Hayvanlar ve Hukuk, ed. Batı, M./İnci, Zekiye Ö., Yetkin Yayınları, Ankara 2023, s. 361-394, (Karşılaştırmalı Hukukta Hayvanlar).
44. Nomer, H. Nami/Ergüne, M. Serkan: Eşya Hukuku, 10. bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2023.
45. Obergfell, Eva I.: “Tiere als Mitgeschöpfe im Zivilrecht”, Rechtwissenschaft, Heft 3, 2016, s. 388-415.
46. Oğuzman, M. Kemal/Seliçi, Özer/Oktay-Özdemir, Saibe: Eşya Hukuku, 26. bası, Filiz Kitabevi, İstanbul 2024.
47. Ozanemre Yayla, H. Tolunay: “Ön Vasiyet (Mirasçı Lehine Vasiyet) Kavramı”, Ön Vasiyetin Unsurları ve Özellikleri, Ankara Barosu Dergisi, C. 75, S. 2, 2017, s. 99-144.
48. Özen İnci, Zekiye: “Güncel Gelişmeler Işığında Türkiye’de Hayvanların Ceza Hukuku Bakımından Korunması”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 1, 2019, s. 1-24.
49. Öztan, Bilge: Miras Hukuku, 13. bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
50. Pardo, Michelle C.: “Legal Personhood for Animals: Has Science Made Its Case?”, Animals, Vol. 13, Iss. 14, 2023, 2339.
51. Serdar, İlknur: Ev “Hayvanları Üzerindeki Paylı Mülkiyetin Kazaî (Yargısal) Paylaşım Yoluyla Sona Ermesi”, Yargıtay Kararları Işığında Güncel Medeni Hukuk Problemleri Sempozyumu Bildirileri, İstanbul Kasım 2018, ed. Tuzcuoğlu, T./Cihan, A. H., On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2019, s. 587-613.
52. Serozan, Rona/Engin, B. İlkay: Miras Hukuku, 9. baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
53. Simmons, Schyler P.: “What is the Next Step for Companion Pets in The Legal System? The Answer May Lie with The Historical Development of The Legal Rights for Minors”, Texas A&M Law Review, Vol.1, Iss. 1, 2013, s. 253-285.
54. Sirmen, A. Lâle: Eşya Hukuku, 10. baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2022.
55. Sungurbey, İsmet: Hayvan Hakları, Bir İnsanlık Kitabı, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul 1992.
56. Tatar, Dilara Buket: “Hayvanların Korunmasına Dair Görüşlere Eleştirel Bir Bakış”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XX, S. 3, 2016, s. 297-329.
57. Tavşancıl Kalafatoğlu, Deniz: “Türkiye’de Hayvan Hakları”, İstanbul Barosu Dergisi, C. 93, S. 6, 2019, s. 73-104.
58. Tuncer Kazancı, İdil: “Hayvanların Hukuki Niteliği Çerçevesinde Ev Hayvanlarının Haczedilemezliği”, iç. Hayvanlar ve Hukuk, ed. Batı, M./İnci, Zekiye Ö., Yetkin Yayınları, Ankara 2023, s. 487-510.
59. Tüzüner, Özlem: “Miras Hukukunun Konusu, Tarihçesi, Kaynakları ve Özellikleri”, iç. Medeni Hukuk-III, Miras Hukuku, ed. İkizler, M./ Tüzüner, Ö., Adalet Yayınevi, Ankara 2025, s. 39-63.
60. Uyumaz, Alper: “Bir Hukuk Sorunsalı Olarak Güncel Gelişmeler Işığında Türkiye’de Hayvan Hakları”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 20, S. 3, 2016, s. 133-184.
61. Üstün, Çağatay/Kuzgun, İmge: “Hayvan Hakları İçin Yeni Bir Umut ‘İnsan Olmayan Kişi’ Kavramı”, Fasikül Hukuk Dergisi, C. 5, S. 47, 2013, s. 13-21.
62. Wolf, Stephan: “Art. 641a N. 1-7”, in: OFK- Orell Füssli Kommentar, ZGB Kommentar, Schweizerisches Zivilgesetzbuch, hrsg von Kostkiewicz, Jolanta Kren/Wolf, Stephan/Amstutz, Marc/Fankhauser, Roland, 4. Aufl., Orell Füssli Verlag, Zürich 2021.
63. Yazıcı, A. N. Merve: Miras Ortaklığının Paylaşmadan Önceki Durumu, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2018.
64. Yazıcı Çakmak, A. N. Merve: “Miras Ortaklığı”, iç. Medeni Hukuk-III, Miras Hukuku, ed. İkizler, M./Tüzüner, Ö., Adalet Yayınevi, Ankara 2025, s. 611-631.
65. Yıldırım, M. Fadıl: Türk Miras Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara 2025.
66. Yılmaz, Halil: “Hayvan Haklarına Bakış”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 62, 2006, s. 212-229.