Ergenlerin Riskli Sağlık Davranışlarının ve Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi

Öz

Giriş: Ergenlerin riskli sağlık davranış belirlenip, bu bilgiler doğrultusunda belirli bir planlama ve düzenleme ile potansiyel önlemler alınırsa, riskli davranışlar önlenir veya azaltılabilir.Amaç: Bu çalışma; lise öğrenimi gören ergenlerin riskli sağlık davranışlarının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır.Yöntem: Etik kurul izni ve kurumsal izinler alınarak 2013-2014 eğitim öğretim yılında, Muğla'nın Fethiye ilçesinde, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı dört lisede gerçekleştirilen bu çalışmanın evrenini 2117, örneklemini ise 940 öğrenci oluşturmuştur. Araştırma verilerinin toplanmasında “Sosyodemografik Veri Toplama Formu”, “Riskli Sağlık Davranışları Ölçeği” kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler ile ölçek ve alt boyutlar puan ortalamaları arasındaki karşılaştırmalarda nonparametrik testlerden Mann Whitney U ve Kruskal Wallis testi kullanılmıştır.Bulgular: Ergenlerin riskli sağlık davranışları ölçeği puan ortalaması 58.92±6.63 olarak bulunmuştur. Ergenlerin sağlık davranışlarına ilişkin en yüksek risk puan ortalamasını hijyen alt boyutundan (89.91±10.74) en düşük risk puan ortalamasını ise madde kullanımı (29.66±15.83) alt boyutundan aldıkları belirlenmiştir. Ergenlerin riskli sağlık davranışları üzerinde yaşın, cinsiyetin, öğrenim gördükleri sınıfın, gelir düzeyinin, anne ve baba eğitim durumunun ve kardeş sayısının etkili olduğu bulunmuştur (p<0.05). Ebeveyn eğitim düzeyi ve aile gelir düzeyi yüksek, son sınıf öğrencisi olan, erkek ergenlerin madde kullanımı, psikososyal alt boyut ve toplam riskli sağlık davranışları puan ortalamalarının yüksek olduğu ve riskli davranışlara daha fazla eğilimli oldukları görülmüştür. Kız ergenlerin erkeklere göre hijyen alt boyut puan ortalamaları daha yüksek bulunmuştur. Çalışmada gelir düzeyi yüksek olan ve kardeş sayısı fazla olan ergenlerin beslenme alt boyut puan ortalamasını daha yüksek olduğu ve riskli beslenme alışkanlıkları kazandığı belirlenmiştir.Sonuç: Araştırma okul sağlığı alanında çalışan hemşirelere ergenlerde sık karşılaşılan riskli sağlık davranışları ve etkileyen faktörlere yönelik veriler sağlamasından dolayı ve özellikle ergenlere yönelik sağlık hizmetlerin planlanmasında yol göstermesi açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Davranış, Ergen, Riskli Sağlık.

Determining the Risky Health Behaviors of Adolescents and the Factors That Affect Them

Öz

Background: Risky health behavior can be prevented or reduced if risky health behaviors of adolescents are identified and specific planning and regulation and potential protection measures are taken. Objective: This study was conducted to determine the risky health behaviors of adolescents and the factors that affect them. Method: After obtaining ethics committee and institutional permissions, the researchers carried out this study in four high schools affiliated with the Ministry of National Education in Fethiye, Mugla during the 2013-2014 academic year. A total of 2,117 students were the study population, and the study sample included 871 students. A socio-demographic data collection form and the Risky Health Behaviors Scale were used to collect data. Among nonparametric tests, Mann Whitney U and Kruskal Wallis tests were used to compare scale and subscale mean scores and independent variables. Results: The mean score of adolescents on risky health behaviors scale was found to be 58.92±6.63. The adolescents got the highest mean risk score on the hygiene subdimension (89.91±10.74) and the lowest mean score on the subdimension of substance abuse (29.66±15.83). This study found that age, gender, grade level, income level, parental education levels and number of siblings affected the risky health behaviors of adolescents (p<0.05). Final year male adolescents whose parents had higher education levels and income level had higher mean scores on the substance abuse and psychosocial subdimensions. Their total risky health behaviors mean scores were also higher, and they were more likely to engage in risky behaviors. Compared to the male adolescents, females’ mean scores on the hygiene subdimension were higher. This study determined that adolescents whose income level were higher and who had more siblings had higher mean scores on the nourishment subdimension and had acquired risky nourishment habits. Conclusion: Since this study provides data for common risky behaviors in adolescents and factors that affect them, it has importance as a guide for nurses working in the area of school health, especially for planning health services for adolescents.

Anahtar Kelimeler

• Behaviors, Adolescents, Risky Health.

Kaynakça

1. Akanni, O. O., Koleoso, O. N., Olashore, A. A., Adayonfo, E. O., Osundina, A. F., & Ayilara, O. O. (2017). Gender and other risk factors associated with risky behaviours among Nigerian adolescents. Journal of Adolescence, 57, 13-17.
2. Akçan-Parlaz, E., Tekgül, N., Karademirci, E., & Öngel, K. (2012). Ergenlik dönemi: fiziksel büyüme, psikolojik ve sosyal gelişim süreci. Turkish Family Physician, 3(4), 10-16.
3. Alikaşifoğlu, M., & Bilimdalı, A. (2008). Ergenlerde Davranışsal Sorunlar. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri, Adolesan Sağlığı II, Sempozyum Dizisi, 63, 55-59
4. Aras, Ş., Günay, T., Özan, S., & Orçın, E. (2007). İzmir ilinde lise öğrencilerinin riskli davranışları. Anatolian Journal of Psychiatry, 8(2), 186-96.
5. Belcher, B. R., Berrigan, D., Dodd, K. W., Emken, B. A., Chou, C. P., & Spuijt-Metz, D. (2010). Physical activity in US youth: Effect of race/ethnicity, age, gender, & weight status. Medicine and Science in Sports and Exercise, 42(12), 2211- 21
6. Brady, S. S., Song, A. V., & Halpern-Felsher, B. L. (2008). Adolescents report both positive and negative consequences of experimentation with cigarette use. Preventive Medicine, 46(6), 585-590.
7. Cail, J., & LaBrie, J. W. (2010). Disparity between the perceived alcohol-related attitudes of parents and peers increases alcohol risk in college students. Addictive Behaviors, 35(2), 135-139.
8. Chen, E. (2004). Why socioeconomic status affects the health of children: a psychosocial perspective. Current Directions in Psychological Science, 13(3), 112-115.

9. Croisant, S. A. P., Haque Laz, T., Rahman, M., & Berenson, A. B. (2013). Gender differences in risk behaviors among high school youth. Global Advances İn Health And Medicine, 2(5), 16-22.
10. Cetinkaya, S. K. (2013). Üniversite öğrencilerinin şiddet eğilimlerinin ve toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının incelenmesi. Nesne-Psikoloji Dergisi, (2), 21-43.
11. Çimen, S. (2003). 15–18 Yaş Grubu Gençlerde “Riskli Sağlık Davranışları Ölçeği”nin Geliştirilmesi.Hemşirelik Anabilim Dalı Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye
12. Danzo, S., Connell, A. M., & Stormshak, E. A. (2017). Associations between alcohol-use and depression symptoms in adolescence: Examining gender differences and pathways over time. Journal of Adolescence, 56, 64-74.
13. Eneçcan, F. N., Şahin, E. M., Erdal, M., Aktürk, Z., & Kara, M. (2011). Edirne şehir merkezindeki lise öğrencilerinde riskli sağlık davranışlarının değerlendirilmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin, 10(6), 687-700.
14. Geckil, E., & Dündar, Ö. (2011). Turkish adolescent health risk behaviors and self- esteem. Social Behavior and Personality: An İnternational Journal, 39(2), 219-227.
15. Hanna, E. Z., Yi, H. Y., Dufour, M. C., & Whitmore, C. C. (2001). The relationship of early- onset regular smoking to alcohol use, depression, illicit drug use, and other risky behaviors during early adolescence: results from the youth supplement to the third national health and nutrition examination survey. Journal of Substance Abuse, 13(3), 265-282.
16. Jackson, C. A., Henderson, M., Frank, J. W., & Haw, S. J. (2012). An overview of prevention of multiple risk behaviour in adolescence and young adulthood. Journal of Public Health, 34(suppl 1), i31-i40.
17. Kalkım, A., & Toraman, A. U. (2014). Göçmen ve Göçmen Olmayan Ergenlerin Riskli Sağlık Davranışlarının Belirlenmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin, 13(4), 289-294.
18. Kaya, F., Bilgin, H., & Singer, M. I. (2012). Contributing factors to aggressive behaviors in high school students in Turkey. The Journal of School Nursing, 28(1), 56-69.
19. Kipping, R. R., Campbell, R. M., MacArthur, G. J., Gunnell, D. J., & Hickman, M. (2012). Multiple risk behaviour in adolescence. Journal of Public Health, 34(suppl 1), i1-i2.
20. Luk, J. W., Worley, M. J., Winiger, E., Trim, R. S., Hopfer, C. J., Hewitt, J. K., ... & Wall, T. L. (2016). Risky driving and sexual behaviors as developmental outcomes of co-occurring substance use and antisocial behavior. Drug and Alcohol Dependence, 169, 19-25.
21. Mahalik, J. R., Levine Coley, R., McPherran Lombardi, C., Doyle Lynch, A., Markowitz, A. J., & Jaffee, S. R. (2013). Changes in health risk behaviors for males and females from early adolescence through early adulthood. Health Psychology, 32(6), 685-94
22. Mahdavian, M., & Zolala, F. (2017). Determinants of Risky Behaviors in Youth: A Gender- Based Study. International Journal of High Risk Behaviors and Addiction, 6(1), e23604
23. Nandi, A., Glymour, M. M., & Subramanian, S. V. (2014). Association among socioeconomic status, health behaviors, and allcause mortality in the United States. Epidemiology, 25(2), 170-177.
24. Olson, J. S., Hummer, R. A., & Harris, K. M. (2017). Gender and health behavior clustering among US young adults. Biodemography and Social Biology, 63(1), 3-20.
25. Peltzer, K., & Pengpid, S. (2014). Oral and hand hygiene behaviour and risk factors among in-school adolescents in four Southeast Asian countries. International Journal of Environmental Research and Public Health, 11(3), 2780-2792.
26. Pengpid, S., & Peltzer, K. (2011). Hygiene behaviour and associated factors among in-school adolescents in nine African countries. International journal of Behavioral Medicine, 18(2), 150-159.
27. Ramsoomar, L., & Morojele, N. K. (2012). Trends in alcohol prevalence, age of initiation and association with alcohol-related harm among South African youth: implications for policy. SAMJ: South African Medical Journal, 102(7), 609-612
28. Sawyer, S. M., Afifi, R. A., Bearinger, L. H., Blakemore, S. J., Dick, B., Ezeh, A. C., & Patton, G. C. (2012). Adolescence: a foundation for future health. The Lancet, 379(9826), 1630-1640.
29. Schuler, M. S., Vasilenko, S. A., & Lanza, S. T. (2015). Age-varying associations between substance use behaviors and depressive symptoms during adolescence and young adulthood. Drug and Alcohol Dependence, 157, 75-82.
30. Tran, D., Phongsavan, P., Bauman, A. E., Havea, D., & Galea, G. (2006). Hygiene behaviour of adolescents in the Pacific: associations with socio-demographic, health behaviour and school environment. Asia Pacific Journal of Public Health, 18(2), 3-11.
31. Tümer, A, Şahin, S. (2011). Ergenlerin Riskli Sağlık Davranışları. Sağlık ve Toplum 21(1):32- 38. Türkiye İstatistik Kurumu (2015). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2015. Sayı: 24562.