Muhammed b. Kerrâm ile Mekhûl en-Nesefî’nin Kelâmî Görüşlerinin Karşılaştırılması
Öz
Muhammed b. Kerrâm (ö. 255/869), Kerrâmiyye adlı fırkayı kurmuş ve geniş bir taraftar kitlesi edinmiştir. Fakat görüşleri sebebiyle eleştirilere uğramıştır. İbn Kerrâm’ı ve Kerrâmiyye’yi eleştirenler arasında Ehl-i sünnet müntesipleri başta gelmektedir. Ebû Mutî‘ Mekhûl en-Nesefî (ö. 318/930) ise Hanefî âlimlerden biri olup fıkıh, kelâm ve tasavvuf gibi ilimlerle meşgul olmuştur. Fırak edebiyatına dair yazmış olduğu eser, günümüze kadar gelmiş ve özellikle Hanefî-Mâtürîdî fırak eserleri üzerinde etkili olmuştur. Mekhûl en-Nesefî’nin itikadî yönden hangi mezhebe bağlı olduğu hususunda farklı fikirler ileri sürülmüştür. Bu konu üzerindeki tartışmalar, akademik çevrelerde halen mevcudiyetini korumaktadır. Bununla beraber çoğunlukla Kerrâmiyye mezhebine mensup olduğu düşünülmüştür. Ancak İbn Kerrâm ile Mekhûl en-Nesefî’nin kelâmî görüşleri daha önce müstakil olarak incelenmemiştir. Bu nedenle bu makale her iki ismin kelâmî görüşlerinin karşılaştırılmasını konu edinmektedir. Makalenin amacı Mekhûl en-Nesefî’nin Kerrâmiyye mezhebine mensup olup olmadığı yönündeki tartışmaların aydınlatılmasına katkı sağlamaktır.
Anahtar Kelimeler
Muhammed b. Kerrâm, Kerrâmiyye, Ehl-i Sünnet, Kelam, Ebû Mutî' Mekhûl en-Nesefî
Etik Beyan
Bu çalışma hazırlanırken bilimsel ve etik kurallara uyulmuş, yararlanılan tüm kaynaklar kaynakçada belirtilmiş, çalışma maddi açıdan fonlanmamış ve çıkar çatışması yaşanmamıştır.
Kaynakça
- Alimoğlu Sürmeli, Zeynep. Ehl-i Sünnet’in Kerrâmiyye Eleştirisi. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017.
- Alimoğlu Sürmeli, Zeynep. “Sünnî Makâlât Eserlerinde Kerrâmiyye’nin Tasnifi Meselesi”. e-makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi 12/2 (Güz 2019), 403-440.
- Bağdâdî, Abdülkahir b. Tâhir b. Muhammed b. Abdullah. el-Fark beyne’l-fırak ve beyânü’l-fırkati’n-nâciye. Beyrut: Dârü’l-Âfâkı’l-Cedîde, 2. Basım, 1977.
- Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdülkahir b. Tâhir et-Temîmî. Kitâbü Usûli’d-dîn. İstanbul: Matbaatü’d-Devle, 1928. Birinci, Züleyha. “Ebû Mutî‘ en-Nesefî’nin Mezhebî Kimliği: Mürciî veya Kerrâmî Olduğuna Dair İddiaların Değerlendirilmesi”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 20 (Aralık 2021), 226-257.
- Coşkun, İbrahim. “Allah’ın Sıfatlarıyla İlgili Farklı Görüşlerin Genel Bir Çerçevesi”. Allah’ın Aşkınlığı Esâsu’t-takdîs fî ilmi’l-kelâm. çev. İbrahim Coşkun. 12-22. İstanbul: İz Yayıncılık, 3. Basım, 2014.
- Cüveynî, İmâmu’l-Harameyn. Kitâbü’l-İrşâd ilâ kavâtı‘i’l-edille fî usûli’l-i‘tikad. thk. Ahmed Abdürrahîm es-Sâyih - Tevfîk A. Vehbe. Kahire: Mektebetü’s-Sekafeti’d-Dîniyye, 2009.
- Demir, Abdullah. “Hanefîlerde Akaidden Kelâma Dönüşüm: Mâtürîdî Gelen-ekinin Tarihsel Teşekkül Süreci”. Din Felsefesi Açısından Mâtürîdî Gelen-ek-i Klasik ve Çağdaş Metinler Seçkisi. drl. Recep Alpyağıl. 93-115. İstanbul: İz Yayıncılık, 2016.
- Doğan, Hüseyin. “Mezhebî Taklit ve Taassubiyetin Dinî Nasları Anlama ve Yorumlamaya Etkisi -Eş‘arîler’in, Kerrâmiyye’ye Yönelik Eleştirilerinin Bir Analizi-”. İslam ve Yorum III Din, Bilim ve Medeniyet. haz. Fikret Karaman. Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınları, 2019, 1/497-518.
- Durguti, Abdylkader. “Muhammed b. Kerrâm ve Taraftarlarına Ait Eserlerin Genel Bir Tahlili”. e-Makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi. 12/1 (2019), 112-146.
- Eş‘arî, Ebü’l-Hasan Ali b. İsmail el-Eş‘arî. Makalâtü’l-İslâmiyyîn ve ihtilâfü’l-musallîn. nşr. Helmut Ritter. Wiesbaden: Franz Steiner, 1980.