Yapay Zekâ Destekli Dinî Bilgileri Değerlendirme Ölçeği: İmam Hatip Lisesi Öğrencilerine Yönelik Ölçek Geliştirme Çalışması

Öz

Bu araştırma, İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin yapay zekâ destekli dinî bilgileri değerlendirme düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen bir ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasını sunmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul’un Sarıyer ilçesindeki İmam Hatip Liselerinde öğrenim gören 346 öğrenciden oluşturmaktadır. Açımlayıcı faktör analizi 189 öğrenci, doğrulayıcı faktör analizi ise 157 öğrenciden oluşan bağımsız örneklem grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda üç faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Ölçek 19 maddeden oluşmakta ve toplam varyansın %65,726’sını açıklamaktadır. Doğrulayıcı faktör analizi bulguları, önerilen üç faktörlü modelin veri ile iyi–mükemmel düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur (CFI=0,979; TLI=0,976; RMSEA=0,072; SRMR=0,050). Cronbach alfa katsayıları, ölçeğin yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca madde ayırt ediciliği analizleri, tüm maddelerin alt ve üst grupları anlamlı düzeyde ayırt ettiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, geliştirilen ölçek İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin yapay zekâ destekli dinî bilgileri eleştirel ve sorumlu biçimde değerlendirme yetkinliklerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Yapay Zekâ
• Ölçek Geliştirme
• İmam Hatip Lisesi
• Dijital Din Okuryazarlığı

Artificial Intelligence–Supported Religious Knowledge Evaluation Scale: A Scale Development Study for Imam Hatip High School Students

Öz

This study presents a validity and reliability investigation of a scale developed to measure high school students' competency in evaluating AI-supported religious information. The population of the study comprises students enrolled in Imam Hatip High Schools located in the Sarıyer district of Istanbul, with the research conducted on a sample of 346 students. Exploratory factor analysis was performed on an independent sample of 189 students, while confirmatory factor analysis was administered to a separate independent group of 157 students. The analyses resulted in a three-factor structure. The scale comprises 19 items and explains 65.726% of the total variance. CFA results indicated that the proposed three-factor model demonstrated good to excellent fit with the data (CFI=0.979; TLI=0.976; RMSEA=0.072; SRMR=0.050). Cronbach's alpha coefficients indicated that the scale possesses a high degree of reliability. Furthermore, item discrimination analyses revealed that all items significantly differentiated between lower and upper groups. In conclusion, the developed scale is a valid and reliable instrument for measuring high school students' competency to evaluate AI-supported religious information in a critical and responsible manner.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Artificial Intelligence
• Scale Development
• Imam Hatip High School
• igital Religious Literacy

Kaynakça

1. Aybey, Salih. “Gençlik Dönemi Problemleri Karşısında Din Eğitimi”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/3 (Aralık 2022), 932-963. https://doi.org/10.17859/pauifd.1187261
2. Aylar, Faruk - Evci, Nagihan. “Derleme: Ölçek Geliştirme Çalışmalarında Doğrulayıcı Faktör Analizinin Kullanımı”. The Journal of Social Sciences 4/10 (Ağustos 2024), 389-412. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.3386
3. Baghestani, Ahmad vd. “Bayesian Critical Values for Lawshe’s Content Validity Ratio”. Measurement and Evaluation in Counseling and Development 52 (Aralık 2017), 1-5. https://doi.org/10.1080/07481756.2017.1308227
4. Comrey, Andrew Laurence - Lee, Howard Bing. A First Course in Factor Analysis, 2nd Ed. Hillsdale, NJ, US: Lawrence Erlbaum Associates, Inc, 1992.
5. Çakmak, Ahmet vd. “Din Eğitimi Biliminin Temel Konularında Chatgpt Yapay Zekâ Uygulama Verilerinin Güvenirliliği”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/3 (Aralık 2024), 325-357. https://doi.org/10.33415/daad.1590460
6. Çoşkun, Ahmet. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlamında Dinî Okuryazarlık”. BABUR Research 4/1 ( Haziran 2025), 1-21. https://dergipark.org.tr/en/pub/babur/article/1715181
7. Gündüz, Muhammed Muhdi. “Gelişim Özellikleri Doğrultusunda Gençliğin Din Eğitimi”. Şarkiyat 12/4 (Aralık 2020), 1092-1117. https://doi.org/10.26791/sarkiat.737971
8. Hair, Joseph F. vd. Multivariate Data Analysis. Boston: Cengage Learning EMEA, 2019.

9. İçilensu, Altuğ Sami. “Yapay Zekâ Çağında Yapay Zekâ Okuryazarlılığı Eğitiminin Gerekliliği”. TURAN-SAM 17/68 (2025), 404-413. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1391148
10. Karacan, Sümeyra Bilecik - Çiçek, Şeyma. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Yapay Zekâ Okuryazarlık Düzeyleri ile Yapay Zekâya Yönelik Tutumları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/3 (31 Aralık 2024), 259-292. https://doi.org/10.33415/daad.1577561
11. Kızılgeçit, Muhammed vd. “Yapay Zekâ Sohbet Robotu ChatGPT ile İnanç-İnançsızlık, Doğal Afet ve Ölüm Konuları Üzerine Nitel Bir Araştırma: Din ve Maneviyatin Psikolojik Sağlığa Etkileri”. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9/1 (Nisan 2023), 137-172. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1275061
12. Kline, Rex B. Principles and Practice of Structural Equation Modeling, 4th Ed. New York, NY, US: The Guilford Press, 2016.
13. Koç, Ahmet - Türkol, Yeliz Akkaya. “Yapay Zekânın Dinî Alanlarda Kullanımına Yönelik Tutum Ölçeği”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 64 (28 Ağustos 2025), 52-70. https://doi.org/10.29288/ilted.1611769
14. Koçoğlu, Bülent - Göküş, Şeref. “İmam-Hatip Lisesi Meslek Derslerinin Öğretiminde Dijital Araçların Rolü”. İlahiyat Akademi 21 (Haziran 2025), 233-260. https://doi.org/10.52886/ilak.1638781
15. Kurata, Lehlohonolo vd. “Teaching Religious Studies with Artificial Intelligence: A Qualitative Analysis of Lesotho Secondary Schools Teachers Perceptions”. International Journal of Educational Research Open 8/1 (2025), 1-29. https://doi.org/10.1016/j.ijedro.2025.100417
16. Şimşek, Muhammed Emin. “Dijital Din Eğitimi”. İlahiyat Akademi 19 (Haziran 2024), 249-283. https://doi.org/10.52886/ilak.1435052
17. Tuncer, Rabia Zamur. “Sosyal Bilimlerde Toplumsal Kanaat, Eğilim ve Beklentiyi Çözümleyici Bir Teknik Olarak Ölçek Geliştirme”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 26/2 (15 Haziran 2024), 646-675. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1393972
18. Ünal, Sevim. “İbadetlerle İlgili Fetvalar ve Yapay Zekâ Uygulamaları: Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/3 (Aralık 2024), 161-192. https://doi.org/10.33415/daad.1580752
19. Yakut, İdris. “Yapay Zekâya Yönelik Tutum ve Dindarlık İlişkisi”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 7/1 (15 Haziran 2024), 37-59. https://doi.org/10.52637/kiid.1426977