MODERN SOSYOLOJİDE İŞLEVSELCİLİK - EYLEMCİLİK TEORİLERİ İKİLİĞİNİ AŞMA ÇABALARI
Öz
Toplumu oluşturan her unsurun özel bir işlevinin olduğunu ve bunların karşılıklı olarak birbirlerini etkilediğini kabul eden “işlevselcilik” ile insanın eylemde bulunan bir edimci olduğu görüşüyle bireye etkin bir rol yükleyen “eylemcilik teorileri” arasındaki ikilik, daha doğrusu “karşıtlık” çağdaş sosyolojide ciddi bir sorun olarak görülmektedir. Sosyolojik teorilerin, “işlevselcilik” ve “eylemselcilik” olarak iki temel paradigmaya ayrılması yapı-aktör, nesnelcilik-öznelcilik, yöntemsel bütüncülük-yöntemsel bireycilik karşıtlıklarını ortaya çıkarmaktadır.
Modern sosyolojideki teorik yaklaşımlarda klasik sosyolojideki ikiliklerin aşılması yönündeki çalışmalar önem kazanmaktadır. Bu nedenle bu makalede Pierre Bourdieu (1930-2002), Jürgen Habermas (1929-) ve Anthony Giddens (1938-)’in “işlevselcilik (functionalism) teorisi” ile “eylem (action)” teorisi arasındaki ikilemi aşmak üzere geliştirdikleri yeni yaklaşımları ve buna bağlı olarak James S. Coleman (1926-1995)’ın “akılcı seçim teorisi” (rational choice theory) analiz edilmektedir.
Ayrıca çağdaş sosyologların klasik sosyolojinin temel paradigmalarının modern toplumun karmaşık yapısının analizinde yetersiz kaldığını varsayarak, “mikro ve makro” düzeylerdeki toplumsal süreçlerin “aktör” ve “yapı” bireşimi içinde çağdaş kavram ve kuramlarla yeniden ele alınması gerektiği konusundaki düşünceleri incelenmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adams, Bert N. and R. A. Sydie, Contemporary Sociological Theory, Pine Forge Press, Thousand Oaks, 2002.
- Andersen, Heine, “Individualisme og kollektivisme samfundsvidenskabelige traditioner”, Grus, Alborg 1991 bind 35, s. 7-29.
- Bourdieu, Pierre, Pratik Nedenler. çev. H. Tufan, Kesit Yayınları, İstanbul 2006.
- Bourdieu, Pierre Toplumbilim Sorunları. (çev. Işık Ergüden), Kesit Yayıncılık, İstanbul 1997.
- Bourdieu, Pierre, Distinksjonen: En sosiologisk kritikk av drömmekraften, (Oversatt, Annick Prieur), Pax, Oslo 1995.
- Bourdieu, Pierre and Wacquant, Loic J. An Invitation to Reflexive Sociology, Chambridge 1992.
- Bourdieu, Pierre, “The forms of Capital”, Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. (Ed. J.G. Richardson), Westport 1986.
- Bourdieu, Pierre, Distinction. A Social Critique of the Judgement of Taste. Cambridge, 1984.
- Bourdieu, Pierre, “Structuralism and Theory of Sociological Knowledge”, Social Research: An International Quarterly, 1968, cilt, 35 sayı 4, s. 681:706.
- Brante, Thomas og Andersen Heine, Leksikon i Sociologi, Akademisk Forlag Kopenhag 2007.