ETNİK TEMSİLDEN SİYASİ KATILIMA: KUZEY MAKEDONYA’DA TÜRK PARTİLERİNİN SİYASAL SÜREÇLERİ VE ETKİ DİNAMİKLERİ

Öz

Bu çalışma, Kuzey Makedonya’daki Türk partilerinin siyasal süreçlerini ve etki dinamiklerini analiz etmektedir. Türk toplumunun, Yugoslavya Krallığı döneminde başlayan örgütlenme faaliyetleri, komünist rejim altında sekteye uğramasının ardından, çok partili sisteme geçilmesiyle birlikte yeniden canlanmıştır. Türkler, kendilerini temsil edebilmek, haklarını savunabilmek ve varlıklarını sürdürebilmek adına siyasal örgütlenmelere giderek partiler kurmuşlardır. Kurulan Türk partileri, iç politikada temsil ettikleri etnik topluluğu merkeze alan bir siyasal duruş sergilerlerken, uluslararası düzeyde ise Kuzey Makedonya’nın genel çıkarları doğrultusunda konumlanmakta, özellikle Türkiye Cumhuriyeti ile siyasal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesinde köprü görevi görmektedirler. “Kuzey Makedonya’daki Türk partilerinin varlığı ve faaliyetleri, ülkedeki siyasi yapıyı ve Türk toplumunun konumunu nasıl etkilemektedir?” sorusuna cevap aranan bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırma kapsamında resmî belgeler, meclis tutanakları ve parti bildirileri incelenirken, mevcut siyasal yapının işleyişi ve yaşanan gelişmeler üzerine literatür taraması yapılmıştır. Elde edilen bulgular, ülkedeki siyasal sistemin yapısal dinamikleri doğrultusunda, Türk partilerinin etki seviyesinin sınırlı kaldığını, bu durumun paralel olarak Türk nüfusun siyasal temsiliyet konumuna da yansıdığı yönündedir. Dış politikada Türkiye ile ilişkilerin güçlenmesinde önemli rol oynansa da iç politikada etki potansiyelinin düşük kalması, ülkedeki Türk toplumunun gelecekteki siyasal rolü ve kamusal alandaki varlığının sürdürülebilirliğine ilişkin çeşitli senaryoları da gündeme getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Azınlıklar
• Diaspora Diplomasisi
• Etnik siyaset
• Etnik parti
• Kuzey Makedonya Türkleri

FROM ETHNIC REPRESENTATION TO POLITICAL PARTICIPATION: POLITICAL PROCESSES AND INFLUENCE DYNAMICS OF TURKISH PARTIES IN NORTH MACEDONIA

Öz

This study analyses the political processes and influence dynamics of the Turkish parties in North Macedonia. The Turkish community’s organizational efforts, started under the Kingdom of Yugoslavia, were halted during the communist era but resumed with the multi-party system. To ensure representation, defend their rights, and sustain their presence, Turks have formed political parties that focus on their community domestically, while aligning with North Macedonia’s interests internationally-especially by acting as a bridge in relations with the Republic of Turkey. This study addresses the question, “How do the existence and activities of Turkish parties affect the political structure of North Macedonia and the position of the Turkish community?” and employs document analysis as a qualitative research method. While examining official documents, parliamentary records, and party statements, a literature review was conducted on the functioning of the existing political structure and recent developments. Findings suggest that in line with the structural dynamics of the political system in the country, the level of influence of Turkish parties remains limited, and this situation is reflected in the political representation of the Turkish population in parallel. Despite their key role in strengthening ties with Turkey in foreign policy, their low potential for influence in domestic politics raises questions about the Turkish community’s future political role and the sustainability of its presence in the public sphere.

Anahtar Kelimeler

• Minorities
• Diaspora diplomacy
• Ethnic politics
• Ethnic party
• Turks of North Macedonia.

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri ve Resmî Yayınlar: Drjavna İzborna Komisiya Na Republika Makedoniya (DİKRM): C-329/39866, C-329/39870, 12-2344/1, C-33-6171, C-329/42125, C-74/43510.
2. Kraljevina Jugoslavija Opšta Državna Statistika. (1932). Definitivni Rezultati Popisa Stanovišta Od Januara 1921. Sarayevo: Državna Štamparija.
3. Kraljevina Jugoslavija, Opšta Državna Statistika. (1938). Definitivni Rezultati Popisa Stanovišta Od 31 Marta 1931 Godine. Beograd: Državna Štamparija.
4. Parlamentaren İnstitut. (2014). Aktite Na Prvoto Zasedanie Na Asnom. Skopye: Parlamentaren İnstitut Na Sobranieto Na Republika Makedoniya.
5. Slujben Vesnik Na Socijalistiçka Republika Makedoniya. (1990.04.13).
6. Ustav Na Republika Makedoniya So Amandmanite Na Ustavot (2011). Skopye: JP Slujben Vesnik Na Republika Makedoniya.
7. Telif Eserler: Abdula, F. (2017, Kasım 19). Türk Hareket Partisine Türk kökenli Milletvekili İbrahim genel başkan seçildi. Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turk-hareket-partisine-turk-kokenli- milletvekili-ibrahim-genel-baskan-secildi/971239
8. Abdula, F. (2021, Mayıs 3). Üsküp’te 'Kuzey Makedonya Türkleri Sayım Değerlendirme Çalıştayı' düzenlendi. Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uskup-te-kuzey-makedonya-turkleri-sayim- degerlendirme-calistayi-duzenlendi/2166423#

9. Ačkoska, V. (2011). The Political Conditions in DF Macedonia (1944-45) and the Problem of the Unification of the Macedonian People. Macedonian Historical Review, (2), 267-284.
10. Aktürk, Ş., & Lika, I. (2022). The puzzle of Turkish minority representation, nationhood cleavage, and politics of recognition in Bulgaria, Greece, and North Macedonia. Mediterranean Politics, 27 (1), 1-28.
11. Aliju, D. (2022, Mart 31). Kuzey Makedonya'daki Türkler nüfus sayımının sonuçlarına itiraz etti. Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kuzey-makedonyadaki-turkler-nufus- sayiminin-sonuclarina-itiraz-etti/2551352
12. Altay, E., & Akkaya, A. (2022). Kuzey Makedonya’da Türkçe Eğitimi. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 7 (1), 147-167. https://doi.org/10.32321/cutad.1098063
13. Atanasov, Z., Dimitrievski, D., & Krsteska, A. (2022). Izborni Sistem Na Republika Severna Makedoniya: Kako Da Se Obezbedi Ramnopravna İ Fer Zastepenost Vo Sobranieto. Skopye: Natsionalen Demokratski İnstitut.
14. Brubaker, R. (1996). Nationalism Reframed: Nationhood and the National Question in the New Europe. Cambridge: Cambridge University Press.
15. Bouchereau, F. P. (2008). Histoire de la langue macédonienne. Revue des Études Slaves, 79 (1-2), 145-161. https://doi.org/10.3406/slave.2008.7131
16. Boutherin, T. (2016). Les partis ethniques dans les Balkans occidentaux. Politique étrangère, (4), 167-176. https://doi.org/10.3917/pe.164.0167.
17. Bozkurt, G. S. (2010). Tito Sonrası Dönemde Eski Yugoslavya Bölgesindeki Türkler ve Müslümanlar. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 10 (2), 51-95.
18. Castellan, G. (2003). Un Pays Inconnu : La Macédoine. Crozon: Armeline.
19. Castellan, G. (2018). Histoire Des Balkans XIVe-XXe siècle. Paris: Fayard.
20. Chandra, K. (2004). Why Ethnic Parties Succeed: Patronage and Ethnic Head Counts in India. New York: Cambridge University Press.
21. Çavuşoğlu, H. (2006). Yugoslavya-Makedonya’dan Türkiye’ye 1952-67 Kitlesel Göçü ve Bursa’daki Göçmen Kesimi. Karadeniz Araştırmaları, 10 (10), 107-147.
22. Çavuşoğlu, H. (2007). Yugoslavya-Makedonya Topraklarından Türkiye’ye Göçler ve Nedenleri. Bilig Dergisi, (41), 123-154.
23. Dehnert, S. (2010). Elections and Conflict in Macedonia Country Analysis. Berlin: Friedrich-Ebert-Stiftung.
24. Derman, O. (2018). Evladı Fatihan'ın Torunları : Makedonya’daki Türkler. Ankara: Kalkan.
25. Doğru, H. (2002). Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de Fetih ve İskân Siyaseti. Türkler Ansiklopedisi, 9, 165-176.
26. Emin, E. (2021). Kuzey Makedonya’nın Nüfus Sayımı Sınavı. İNSAMER, 1-7.
27. Emin, N. (2014). Makedonya Siyasetini Anlama Kılavuzu. Ankara: SETA.
28. Engüllü, A. (2011, Şubat 5). TDB’nin tarihinden bir yaprak. Avni Engüllü Blogspot: http://avniengullu.blogspot.com/2011/02/tdbnin-tarihinden-bir-yaprak.html
29. Garde, P. (2000). Vie et mort de la Yougoslavie. Paris: Fayard.
30. Gonzalez, J. J. (2011). Diaspora Diplomacy: Philippine Migration and its Soft Power Influences. Maitland: Mill City Press.
31. Gunther, R., & Diamond, L. (2003). Species of Political Parties: A New Typology. Party Politics, 9 (2), 167-199.
32. Hristova, L. (2011). Politiçkite İdentiteti Vo Republika Makedoniya. Skopye: Universitet Kiril İ Metodi.
33. Horowitz, D. L. (1985). Ethnic Groups in Conflict. Berkeley: University of California Press.
34. İdrizi, M. (2018). “Cemiyet” Hareketinin Kuruluşu ve Siyasi Faaliyetlerine İlişkin Bazı Arşiv Kaynakları Değerlendirilmesi. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 3 (1), 171-185. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.415875
35. Koca, S. (2017). Balkan Türklerinin Yakın Dönem Kahramanları "Yücelciler". Akademik Bakış Dergisi, (60), 76-90.
36. Kodal, T. (2014). Makedonya’nın Bağımsızlığı’nı Kazanması Ve Türkiye. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14 (29), 377-396.
37. Lijphart, A. (1977). Democracy in Plural Societies: A Comparative Exploration. New Haven: Yale University Press.
38. Nalçacıoğlu, M., Resuloğulları, E., Çopur, E., & (2024). Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Faaliyet Raporu. Ankara: TİKA Yayınları.
39. NRBM. (2023, Aralık 31). Direktni İnvestitsii - Sostoybi. https://www.nbrm.mk/direktni_investicii_sostojbi.nspx
40. Oran, B. (1993). Balkan Türkleri Üzerine İncelemeler (Bulgaristan, Makedonya, Kosova). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 48 (1), 121-147.
41. Pankovski, M., Mihajlovski, N., & Naskova, İ. (2021). Priraçnik Za Lokalni İzbori ve Republika Severna Makedoniya 2021 Godina. Skopye: Fondatsia Konrad Adenauer.
42. Purde, F. (2016). 2001 Yılından Günümüze Makedonya Türkleri. Rusya Araştırmaları Enstitüsü.
43. Saraç, E. (2003). 2003 Kurultay Raporu. Üsküp: Forum.
44. Shain, Y., & Barth, A. (2003). Diasporas and international relations theory. International Organization, 57 (3), 449-479.
45. Stankov, D. (2024). Statistical Yearbook of the Republic of North Macedonia. Skopje: State Statistical Office of the Republic of North Macedonia.
46. Tezcan, G. (2025). Konsosyonel Demokrasi ve Küçük Azınlıkların Temsili: Kuzey Makedonya Örneği. Gazi Akademik Bakış, 18 (36), 389-410. https://doi.org/10.19060/gav.1720500
47. Türk Milli Birlik Hareketi. (2010). Statut İ Programa . Gostivar.
48. Türksoylu, E. (2020). Yugoslavya Türklüğünün Direniş Mücadelesi (1945-1948) Yücel Teşkilatı. Ankara: Astana Yayınları.
49. TDP. (2021, Temmuz 4). Status Na Partiyata. https://tdp.org.mk/hakkimizda?partiid=22
50. THP. (2019). Parti Proğramı. https://thp.mk
51. Time Balkan. (2024, Kasım 22). TDP Genel Başkanı İlyas: Osmanlı-İslam eserinin müzeye dönüştürülmesini şiddetle kınıyorum. https://timebalkan.com/tdp- genel-baskani-ilyas-osmanli-islam-eserinin-muzeye-donusturulmesini- siddetle-kiniyorum/
52. TMBH. (2014). Foto Galeri. https://tmbh.org.mk/category/фото-галерија/
53. Toumarkine, A. (2003). La politique turque dans les Balkans. Volonté d'intégration, risque de marginalisation. Le Courrier des pays de l'Est, (1039), 40-51. https://doi.org/10.3917/cpe.039.0040.
54. Uzan, K. (2023). Kuzey Makedonya Siyasetini Belirleyen Etmenler ve Ülke Siyasetinde Türklerin Temsiliyeti. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, 3 (2), 262-279. https://doi.org/10.59902/yazit.1350787
55. Van Cott, D. L. (2005). From movements to parties in Latin America: The evolution of ethnic parties. Cambridge: Cambridge University Press.
56. Yeni Balkan. (2018, Kasım 28). Adnan Kahil THP’den İhraç Edildi. https://www.yenibalkan.com/haber/adnan-kahil-thp-den-ihrac-edildi- 15427.html
57. Yeni Balkan. (2024, Ekim 13). Türkçe, Konçe Belediyesi’nde ikinci resmi dil oldu. https://www.yenibalkan.com/haber/turkce-konce-belediyesi-nde-ikinci- resmi-dil-oldu-31565.html
58. Yılmaz, M. (2023). Kiliseye Çevrilen Mimari Yapılar. Ankara: YTB Yayınları.
59. Zeyniloviç, S. (2005). Makedonya Demokratik Süreçlerinde Türkler. Üsküp: Birlik Yayınları.