SÜRDÜRÜLEBİLİR TEKSTİL TEDARİK ZİNCİRİ İÇİN HİBRİT BİR KARAR DESTEK SİSTEMİ: EN İYİ-EN KÖTÜ YÖNTEMİ, MARCOS VE HEDEF PROGRAMLAMA ENTEGRASYONU

Öz

Tekstil sektörü, küresel ticarette önemli bir yere sahip olmasının yanı sıra yoğun çevresel etkileri nedeniyle sürdürülebilir tedarik zinciri yönetiminde kritik zorluklarla karşı karşıyadır. Bu çalışma, tekstil sektöründe sürdürülebilir tedarikçi seçimi ve sipariş dağılımı için En İyi-En Kötü Yöntemi, MARCOS ve Hedef Programlama'yı entegre eden hibrit bir karar destek sistemi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Türkiye'deki bir tekstil işletmesinin beş tedarikçisi yedi kriter (performans, birim fiyat, teslimat süresi, kapasite, finansal stabilite, inovasyon, çevre puanı) üzerinden değerlendirilmiştir. En İyi-En Kötü Yöntemi ile belirlenen ağırlıklarda çevre puanı yüzde 32,33 ile en yüksek öneme sahip olmuştur. MARCOS yöntemiyle tedarikçisi 2,1974 skoruyla birinci sırada yer almıştır. Hedef Programlama modeliyle toplam 2.462.500 metre sipariş beş tedarikçi arasında tahsis edilmiştir. Toplam maliyet 10.494.370 TL olarak hesaplanmış ve bütçenin yüzde 70'i düzeyinde kalmıştır. Kriter ağırlığı, bütçe ve talep boyutlarında duyarlılık analizleri ile modelin sağlamlığı test edilmiştir. Tedarikçisi tüm senaryolarda birinci sırayı korumuştur. Çalışma, güncel çok kriterli karar verme yöntemlerinin tekstil sektöründe uygulanması, tedarikçi seçimi ile sipariş optimizasyonunun entegrasyonu ve kapsamlı duyarlılık analizleri ile literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir Tedarikçi Seçimi
• En İyi-En Kötü Yöntemi
• MARCOS
• Hedef Programlama
• Tekstil Sektörü

A HYBRID DECISION SUPPORT SYSTEM FOR A SUSTAINABLE TEXTILE SUPPLY CHAIN: BEST-WORST METHOD, MARCOS, AND GOAL PROGRAMMING INTEGRATION

Öz

The textile industry, while holding a significant position in global trade, faces critical challenges in sustainable supply chain management due to its intensive environmental impacts. This study aims to develop a hybrid decision support system that integrates the Best-Worst Method, MARCOS, and Goal Programming for sustainable supplier selection and order allocation in the textile industry. Five suppliers of a textile company in Türkiye were evaluated based on seven criteria (performance, unit price, delivery time, capacity, financial stability, innovation, and environmental score). Among the weights determined by the Best-Worst Method, the environmental score had the highest importance at 32.33%. According to the MARCOS method, the supplier ranked first with a score of 2.1974. Through the Goal Programming model, a total of 2,462,500 meters of orders were allocated among five suppliers. The total cost was calculated as 10,494,370 TL, remaining at 70% of the budget. The robustness of the model was tested through sensitivity analyses in terms of criterion weights, budget, and demand. The supplier maintained its first-place ranking across all scenarios. The study contributes to the literature by applying current multi-criteria decision-making methods in the textile industry, integrating supplier selection with order optimization, and providing comprehensive sensitivity analyses.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Supplier Selection
• Best-Worst Method
• MARCOS
• Goal Programming
• Textile Sector

Kaynakça

1. Akpınar, M. E. (2021). An application on the most suitable supplier selection with fuzzy TOPSIS and fuzzy VIKOR methods. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 627-640.
2. Altıntaş, F. F. (2022). Avrupa ülkelerinin enerji inovasyonu performanslarının analizi: MABAC ve MARCOS yöntemleri ile bir uygulama. İşletme Akademisi Dergisi, 3(2), 188–216.
3. Altuntaş, C., & Türker, D. (2012). Sürdürülebilir tedarik zincirleri: sürdürülebilirlik raporlarının içerik analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3), 39-64.
4. Ara, M. A., Tamanna, M. S., Ali, M., Amin, A., & Shabur, M. A. (2025). A hybrid AHP and statistical validation approach for sustainable supplier selection in apparel industry. Discover Sustainability, 6(538), 1-20.
5. Ayçin, E., & Arsu, T. (2022). Sosyal gelişme endeksine göre ülkelerin değerlendirilmesi: MEREC ve MARCOS yöntemleri ile bir uygulama. İşletme Yönetimi ve Dijitalleşme, 2(2), 75-88.
6. Bahar, A. M. A. I., Kenaka, S. P., & Suprayogi. (2025). Supplier selection and order allocation based on multi-criteria decision-making using AHP, fuzzy TOPSIS, and multi-choice goal programming to improve local content (TKDN). Jurnal Teknik Industri, 25(1), 45-52.
7. Baroto, T., Utama, D. M., & Ibrahim, M. F. (2022). Green supplier selection and order allocation using AHP-SAW and goal programming. AIP Conference Proceedings, 2453(1), 020044.
8. Batuhan, T., Muti, A., Kaymaz, Ç. K., & Yılmaz, M. (2025). Kentsel dönüşüm projelerinden beklenen faydaların AHS-BWM yöntemi ile belirlenmesi. Planlama, 35(1), 155–170.

9. Bilgiç, S., Torğul, B., & Paksoy, T. (2021). Sürdürülebilir enerji yönetimi için BWM yöntemi ile yenilenebilir enerji kaynaklarının değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, (2), 95-110.
10. Chakraborty, S., Raut, R. D., Rofin, T. M., & Chakraborty, S. (2025). Solving supplier selection problem in a textile industry using an integrated grey-MABAC method. International Journal of Business Performance and Supply Chain Modelling, 15(3), 315-337.
11. Charnes, A., & Cooper, W. W. (1961). Management models and industrial applications of linear programming. New York: John Wiley & Sons.
12. Çalık, A. (2022). Bulanık AHP-Bulanık ARAS yöntemlerine dayalı dayanıklı tedarikçi seçimi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 275-296.
13. Dağdeviren, M., & Eren, T. (2001). Tedarikçi firma seçiminde analitik hiyerarşi prosesi ve 0-1 hedef programlama yöntemlerinin kullanılması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 16(1), 41-52.
14. Dayı, F., & Çilesiz, A. (2022). BİST'e kayıtlı tekstil, giyim eşyası ve deri sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin finansal performanslarının BWM tabanlı TOPSIS yöntemi ile değerlendirilmesi. Maliye ve Finans Yazıları, 11(1), 355-373.
15. Demir, G., & Bircan, H. (2020). Kriter ağırlıklandırma yöntemlerinden BWM ve FUCOM yöntemlerinin karşılaştırılması ve bir uygulama. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(2), 170-185.
16. Deste, M., & Sever, S. (2021). Kumaş tedarikçi seçim kriterlerinin sürdürülebilirlik çerçevesinde belirlenmesine yönelik tekstil sektöründe bir araştırma. Journal of Vocational and Social Sciences of Turkey, 6, 108-126.
17. Dinh, T. H., Nguyen, T. T. T., Do, T. T. T., Nguyen, T. V. T., Nguyen, H. L., & Do, V. T. (2024). Selection supplier for textile and garment enterprises in Vietnam using association rules. The Asian Journal of Shipping and Logistics, 40(4), 206-212.
18. Doğan, H. (2022). Dematel ve Copras yöntemleri ile tedarikçi seçimi: Hazır giyim sektöründe bir uygulama. Tekstil ve Mühendis, 29(127), 150-160.
19. Durmaz, E. D., Akagündüz, E., & Şahin, R. (2017). Tedarikçi seçim probleminde hedef programlama ve MOORA yöntemi: Uygulama çalışması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(3), 1021-1044.
20. Dwivedi, R., Prasad, K., Mandal, N., Singh, S., Vardhan, M., & Pamucar, D. (2021). Performance evaluation of an insurance company using an integrated Balanced Scorecard (BSC) and Best-Worst Method (BWM). Decision Making: Applications in Management and Engineering, 4(1), 33-52.
21. Ecer, F. (2024). A state-of-the-art review of the BWM method and future research agenda. Technological and Economic Development of Economy, 30(4), 1165–1204.
22. Eğilmez, Ö., Koca, G., & Akcan, H. Z. (2024). Elektronik beyanname sisteminin SWOT, AHP ve MARCOS yöntemleri kullanılarak analizi: Bilecik ili örneği. Muhasebe Piyasası ve Sosyal Politikalar Araştırmaları Dergisi, 6(2), 144-163.
23. Erdinç, P., Buduneli, Z., Gerşil, Ç., Erton, C., Paldrak, M., & Staiou, E. (2024). Analytic hierarchy process (AHP) and goal programming approach for a real-life supplier selection problem. In Industrial Engineering in the Industry 4.0 Era (pp. 688-703). Springer, Cham.
24. Farzin, M., Ebrahimian, A., & Jalilzadeh, M. (2025). A multi-objective optimization modeling approach using goal programming for designing a multi-period blood supply chain network under supply and demand uncertainty, incorporating social considerations. International Journal of Production Research, 1(1), 1-20.
25. Genç, V., Özdağoğlu, A., & Keleş, M. K. (2022). Otomobil motor yağı alternatiflerinin FUCOM, MAIRCA, MABAC ve BWM yöntemleri ile değerlendirilmesi. Journal of Transportation and Logistics, 7(1), 55-82.
26. Güler, A. (2024). Türkiye'de satışa sunulan elektrikli araçların BWM ve LOPCOW yöntemleriyle ağırlıklandırılması ve kriterlerin sıralanması. Ordu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 14(1), 106-120.
27. Gunawan, I., Trihastuti, D., Kumar, A., & Tan, K. H. (2023). Integrating DANP and binary goal programming for joint decision-making of packaging postponement and supplier selection. Annals of Operations Research, 346, 981–1010.
28. Gupta, S., Gupta, N., Kamal, M., & Chatterjee, P. (2025). Optimizing vendor selection in food supply chains: a goal programming approach using interval type-2 trapezoidal fuzzy numbers. International Journal of System Assurance Engineering and Management, 16, 1607–1631.
29. Ha, N. N. P., Nguyen, D. D., & Le, S. T. Q. (2025). Sustainable supplier selection in the apparel industry: An integrated AHP-TOPSIS model for multi-criteria decision analysis. Research Journal of Textile and Apparel, 29(4), 822-841.
30. Haseli, G., Sheikh, R., Wang, J., Tomaskova, H., & Tirkolaee, E. B. (2021). A novel approach for group decision making based on the best–worst method (G-BWM): Application to supply chain management. Mathematics, 9(16), 1881.
31. Huang, F. (2022). Low-carbon supplier selection using fuzzy AHP and goal programming approach. Discrete Dynamics in Nature and Society, 2022, 3115490.
32. Jadidi, O., Cavalieri, S., & Zolfaghari, S. (2015). An improved multi-choice goal programming approach for supplier selection problems. Applied Mathematical Modelling, 39(14), 4213-4222.
33. Jadidi, O., Zolfaghari, S., & Cavalieri, S. (2014). A new normalized goal programming model for multi-objective problems: A case of supplier selection and order allocation. International Journal of Production Economics, 148, 158-165.
34. Kara, İ., & Ecer, F. (2016). AHP-VIKOR entegre yöntemi ile tedarikçi seçimi: Tekstil sektörü uygulaması. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(2), 255-272.
35. Khan, S., Haleem, A., & Khan, M. I. (2020). Assessment of risk in the management of Halal supply chain using fuzzy BWM method. Journal of Islamic Marketing, 12(6), 57-73.
36. Koca, G., & Bingöl, M. S. (2022). Hayat-dışı sigorta şirketlerinin performanslarının CRITIC tabanlı MARCOS yöntemi ile değerlendirilmesi. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(1), 70-83.
37. Koca, G., & Urmak Akçakaya, E. D. (2021). Giyilebilir teknolojik ürünlerin tasarımında etkili olan faktörlerin Best-Worst Metodu (BWM) ile değerlendirilmesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 8(1), 136-150.
38. Koca, G., Eğilmez, Ö., & Bulut, C. (2025). Yaşlı bireylerde e-sağlık hizmetlerinin kullanım engelleri ve çözüm stratejileri: AHP-MARCOS uygulaması. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 9(1), 37-48.
39. Maden, A. (2025). Low-carbon supplier selection using a scenario-based integrated FCM-EDAS approach: A textile company case study. International Journal of Fuzzy Systems, 27, 1-19.
40. Meral, İ. G. (2023). BRICS-T ülkelerinin inovasyon performanslarının MEREC-MARCOS yöntemi ile değerlendirilmesi. Ege Akademik Bakış, 25(2), 550-571.
41. Mızrak Özfırat, P., & Öğüt, C. (2008). Application of analytic hierarchy process and goal programming in supplier selection problem. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 10(1), 39-48.
42. Najibzadeh, Z., Maleki, H. R., & Niroomand, S. (2024). An extended goal programming approach with piecewise penalty functions for uncertain supplier-material selection problem in cardboard box manufacturing systems. Scientific Reports, 14, 20714.
43. Naranjo, I., de la Torre, R., & Boza, A. (2025). Sustainable decision-making in SMEs of the textile industry: Integrating methodologies, practices, and barriers. Business Strategy and the Environment, 34(6), 6385-6441.
44. Nebati, E. E. (2024). Kumaş tedariğinde tedarikçi seçimi: Tekstil sektöründe bir uygulama. Journal of Business Analytics, 4(1), 56-78.
45. Özcan, E. C., & Özyörük, B. (2017). Elektrikli ısıtıcı elemanları üretiminde hedef programlama yaklaşımı ile tedarikçi seçimi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 10(3), 273-280.
46. Özçelik, F., & Avcı Öztürk, B. (2014). A research on barriers to sustainable supply chain management and sustainable supplier selection criteria. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(2), 259-279.
47. Özdağoğlu, A., Keleş, M. K., & Işıldak, B. (2020). Isparta Süleyman Demirel Havalimanını kullanan havayolu firmaları performanslarının BWM, MAIRCA ve MABAC ile değerlendirilmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (29), 175-194.
48. Özdağoğlu, A., Keleş, M. K., & Işıldak, B. (2021). Dünyanın en işlek havalimanlarının PIPRECIA-E, SMART ve MARCOS yöntemleri ile değerlendirilmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (58), 333-352.
49. Özder, E. H., & Eren, T. (2016). Çok ölçütlü karar verme yöntemi ve hedef programlama teknikleri ile tedarikçi seçimi. Scientia Iranica, 4(3), 196-207.
50. Özgüner, Z., & Cantaşdemir, E. V. (2021). Çevik tedarik zinciri yönetimindeki operasyonların entropi tabanlı TOPSIS yöntemi ile değerlendirilmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(14), 114-135.
51. Öztürkçü, N., & Özcan, S. (2024). Bütünleşik ANP, MARCOS, WASPAS ve MAIRCA yöntemleri kullanılarak proje lojistiği operasyonlarında üçüncü parti lojistik hizmet sağlayıcı seçimi. Düzce Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 14(27), 98-125.
52. Pakpahan, F. A., Isnaini, M. M., Halim, A. H., & Lo, S. C. (2025). Solving sustainable supplier selection problems based on FAHP and FTOPSIS for textile industry. In Proceedings of the 7th Asia Pacific Conference on Manufacturing Systems and 6th International Manufacturing Engineering Conference (pp. 203-214). Springer.
53. Pamučar, D., Ecer, F., Ćirović, G., & Arlasheedi, M. A. (2020). Application of improved best worst method (BWM) in real-world problems. Mathematics, 8(8), 1342.
54. Pamucar, D., Ulutaş, A., Topal, A., Karamaşa, Ç., & Ecer, F. (2024). Fermatean fuzzy framework based on preference selection index and combined compromise solution methods for green supplier selection in textile industry. International Journal of Systems Science: Operations & Logistics, 11(1), 1-21.
55. Pandey, P., Shah, B. J., & Gajjar, H. (2017). A fuzzy goal programming approach for selecting sustainable suppliers. Benchmarking: An International Journal, 24(5), 1138-1165.
56. Ramos, B., Silva, J., Vila-Chã, A., Azevedo, H., Ramos, J., & Ferreira, A. C. (2024). Influence of demand on supplier selection using the analytic hierarchy process: A case study validation in the textile industry. Business Systems Research, 15(1), 178-200.
57. Rezaei, J. (2015). Best-worst multi-criteria decision-making method. Omega, 53, 49-57.
58. Rezaei, J. (2016). Best-worst multi-criteria decision-making method: Some properties and a linear model. Omega, 64, 126-130.
59. Rostami, O., Tavakoli, M., Tajally, A. R., & GhanavatiNejad, M. (2023). A goal programming-based fuzzy best–worst method for the viable supplier selection problem: a case study. Soft Computing, 27, 2827–2852.
60. Sadatian, S. A., Sadatian, S. D., Asiaei, M., & Davoodi, S. A. R. (2022). Providing a model for evaluating and selecting suppliers of three-phase self-sustaining cables using the interactive approach of analytical hierarchical process and goal programming. OPSEARCH, 59, 1649–1666.
61. Saputro, T. E., Khusna, Z. H. A. M., & Dewi, S. K. (2023). Sustainable supplier selection and order allocation using integrating AHP-TOPSIS and goal programming. Jurnal Teknik Industri, 24(2), 141-156.
62. Sarıçam, C., & Yılmaz, S. M. (2021). An integrated framework for supplier selection and performance evaluation for apparel retail industry. The Journal of The Textile Institute, 92(17-18), 2837-2855.
63. Şenyiğit, E., & Ünal, Z. (2019). BWM-MOPA yöntemi ile en iyi RFID sisteminin belirlenmesi. European Journal of Science and Technology, (Special Issue), 9-14.
64. Sezgin, A., Aytekin, S., & Sakarya, Ş. (2024). Finansal performansın ölçülmesinde Piotroski F-Skoru bileşenleri ve ÇKKV yöntemlerinin bağlantısı: MEREC tabanlı MARCOS uygulaması. Ege Akademik Bakış, 9(2), 367-395.
65. Shahrokhi, M., Sobhani, Z., & Bernard, A. (2021). Supplier selection by using the goal programming approach. In Advances in Production Management Systems. Artificial Intelligence for Sustainable and Resilient Production Systems (pp. 435-444). Springer, Cham.
66. Sithi, S. S., Ara, M. A., Dhrubo, A. T., Rony, A. H., & Shabur, M. A. (2025). Sustainable supplier selection in the textile industry using triple bottom line and SWARA-TOPSIS approaches. Discover Sustainability, 6(344), 1-20.
67. Stević, Ž., Pamučar, D., Puška, A., & Chatterjee, P. (2020). Sustainable supplier selection in healthcare industries using a new MCDM method: Measurement of alternatives and ranking according to COmpromise solution (MARCOS). Computers & Industrial Engineering, 140, 106231.
68. Tong, L., Wang, J., & Yi, J. (2022). Sustainable textile and apparel enterprise supplier selection research. Asian Journal of Research, 8(S1), 1-12.
69. Tüzemen, A., & Aslan, E. (Ed.). (2021). Karar vericinin el kitabı. Seçkin Yayıncılık.
70. Ulutaş, A., Topal, A., Pamučar, D., Stević, Ž., Karabašević, D., & Popović, G. (2022). A new integrated multi-criteria decision-making model for sustainable supplier selection based on a novel grey WISP and grey BWM methods. Sustainability, 14(24), 16921.
71. Ünal, Z., Güven, S., & İpekçi Çetin, E. (2019). Otel işletmelerinin tedarikçi seçiminde bulanık AHP ile ağırlıklandırılmış hedef programlama uygulaması. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 188-204.
72. Yıldırım Söylemez, E., Kayabaşı, A., & Demirağ, F. (2025). Prioritization and relational analysis of green supplier evaluation criteria in the textile industry. Journal of Enterprise Information Management, 38(3), 849-871.
73. Zhou, L., Cui, H., Mi, X., Zhang, J., & Kang, B. (2022). A novel conflict management considering the optimal discounting weights using the BWM method in Dempster-Shafer evidence theory. Information Sciences, 612, 536-552.