KORUYUCU AİLE SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİNDE YENİLİKÇİ BİR MODEL ÖNERİSİ: KORUYUCU AİLE KOORDİNASYON MERKEZİ

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 4, 1588 - 1609, 29.12.2025

Cezmi Ervüz

https://doi.org/10.16953/deusosbil.1745013

Öz

Koruyucu aile hizmetleri, aile ortamından uzak kalan çocukların gelişimsel, duygusal ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla sunulan temel alternatif bakım modellerinden biridir. Türkiye’de bu hizmet modelinin uygulanmasında koordinasyon eksikliği, parçalı yapı ve sürdürülebilirlik sorunları dikkat çekmektedir. 2025 yılının “Aile Yılı” ilan edilmesi ve 12. Kalkınma Planı (2024–2028) ile Türkiye Yüzyılı Vizyon Belgesi’nde aile temelli bakımın güçlendirilmesine yönelik hedeflerin yer alması, koruyucu aile hizmetlerinde niteliksel dönüşüm ihtiyacını bir kez daha gündeme taşımıştır. Bu çalışma, Türkiye’de koruyucu aile hizmetlerinin mevcut yapısını inceleyerek, sistemdeki dağınıklık, koordinasyon eksiklikleri ve standartlaşma sorunlarına çözüm üretmek amacıyla Koruyucu Aile Koordinasyon Merkezi (KAKM) modelini önermektedir. Modelin kuramsal temeli, Bowlby’nin bağlanma kuramı ile Bronfenbrenner’in ekolojik sistemler yaklaşımına dayandırılmıştır. Bu teorik çerçeve, çocuğun duygusal güvenliği ile sosyal çevresi arasındaki bütünsel etkileşimi merkeze almaktadır. Ayrıca model, uluslararası alanda, merkezileşmiş ve uzmanlaşmış koruyucu aile uygulamalarından esinlenerek geliştirilmiştir. Literatür, mevcut sistemde eşleştirmelerin çoğunlukla demografik ölçütlere dayandığını, çocuk görüşünün standart biçimde kayda alınmadığını ve izleme–süpervizyonun iller arasında farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Model önerisi başvuru ve eşleştirme, eğitim ve gelişim, izleme ve süpervizyon gibi birimlerle çok aktörlü, disiplinler arası ve veri temelli bir koordinasyon ağı sunmayı hedeflemektedir. Sonuç olarak önerilen model, çocukların yüksek yararını gözeten, aile temelli bakımın güçlendirilmesini önceleyen ve ulusal politikalarla uyumlu özgün bir kurumsal model olarak literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Koruyucu Aile , Çocuk Refahı , Sosyal Hizmet Modelleri , Koruyucu Aile Koordinasyon Merkezi , Yenilikçi Yaklaşımlar

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

AN INNOVATIVE MODEL PROPOSAL FOR STRENGTHENING THE FOSTER CARE SYSTEM: THE FOSTER CARE COORDINATION CENTER

Öz

Foster care services are one of the fundamental alternative care models designed to meet the developmental, emotional, and social needs of children who cannot remain with their biological families. In Turkey, however, the implementation of this model has been marked by challenges, including a lack of coordination, fragmented structures, and sustainability issues. The declaration of 2025 as the “Year of the Family,” together with the objectives outlined in the 12th Development Plan (2024–2028) and the Türkiye Century Vision Document, has once again emphasized the need for a qualitative transformation in foster care services. This study examines the current structure of foster care practices in Turkey. It proposes the Foster Care Coordination Center (KAKM) as a model to address fragmentation, coordination gaps, and issues related to standardization. The model is theoretically grounded in Bowlby’s Attachment Theory and Bronfenbrenner’s Ecological Systems Theory, both of which highlight the interplay between children’s emotional security and their broader social environments. Furthermore, it draws inspiration from international examples of centralized and specialized foster care systems. The literature indicates that foster care placements in Turkey are often based primarily on demographic criteria, and that children’s voices are not always systematically documented through standardized procedures. Those monitoring and supervision practices vary across provinces. The proposed model aims to establish a multi-actor, interdisciplinary, and data-driven coordination structure through units dedicated to application and matching, training and development, and monitoring and supervision. Ultimately, the model aspires to contribute to the literature as an original institutional framework aligned with national policies, prioritizing children’s best interests and strengthening family-based careamacı, yöntemi, metodu ve sonuçlarından kısaca bahsedilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Foster Care , Child Welfare , Social Work Models , Foster Care Coordination Center , Innovative Approaches

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval.

Kaynakça

• Administration for Children and Families [ACF]. (2024). CCWIS technical bulletins. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.acf.gov/cb/laws-policies/technical-bulletins
• Administration for Children and Families [ACF]. (2024, June 30). Foster care. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.acf.gov/cb/focus- areas/foster-care
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı [ASHB]. (2012, 14 Haziran). Koruyucu Aile Yönetmeliği. Resmî Gazete, 28383. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/20120614-5.htm
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022a). 2022 yılı idare faaliyet raporu. https://www.aile.gov.tr/media/142243/ashb_faaliyet_raporu_22092023.pdf
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022b). Koruyucu aile istatistikleri ve uygulama raporu. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yayınları. https://www.aile.gov.tr
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). Türkiye Çocuk Hakları Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023–2028). https://www.aile.gov.tr/media/qzqjowxi/cocuk-haklari-strateji-belgesi-ve- eylem-plani-2023-2028.pdf
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024). Kurumsal İstatistikler. https://www.aile.gov.tr/media/87499/kurumsal-istatistikler.pdf
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025a). Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü bültenleri. https://www.aile.tr/chgm/yayinlar/bultenler/
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025b). 2024 yılı faaliyet raporu. https://www.aile.gov.tr/media/197323/faaliyet-raporu-2024_son_28-02- 2025.pdf
• Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2012). Koruyucu Aile Yönetmeliği. Resmî Gazete, 28232. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121214- 2.htm
• Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2020). Koruyucu aile temelli çocuk koruma sistemi çalıştayı raporu. https://aile.gov.tr/media/80648/koruyucu- aile-calistay-raporu.pdf
• Akçay, S., & Alpoğlu, İ. E. (2020). Sosyal Hizmet Uzmanlarının İşsizlik Deneyimleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31 (1), 47-69. https://doi.org/10.33417/tsh.681837
• Ataç, İ. (2022). Sosyal politika uygulaması olarak Türkiye’de koruyucu aile sistemi: Karşılaştırmalı bir analiz [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
• Bilgiz Akbayır, S. (2025). Türkiye’de “Koruyucu Aile” İçerikli Lisansüstü Tez Çalışmalarının İncelenmesi: Bibliyometrik Bir Araştırma. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(Aile Özel Sayısı Cilt-2), 367-396. DOI:10.21560/spcd.vi. 1608516
• Birleşmiş Milletler. (1989, 20 Kasım). Çocuk Hakları Sözleşmesi (A/RES/44/25). BirleşmişMilletler.https://www.un.org/en/development/desa/population/mi gration/generalassembly/docs/globalcompact/A_RES_44_25.pdf .
• Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books.
• Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
• Bufdir. (2022). Norwegian Directorate for Children, Youth and Family Affairs. Annual report. https://www.bufdir.no
• Bufdir. (2025). Child Welfare Services (Norwegian Child Welfare Services Overview). https://www.bufdir.no/en/child-welfare-services/
• Bundesministerium der Justiz. (1990/2021). Acht es Buch Sozialgesetzbuch – Kinder- und Jugendhilfe (SGB VIII). BGBl. I S. 1163. https://www.gesetze- im-internet.de/sgb_8/
• Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend [BMFSFJ]. (2020). Pflegekinderhilfe in Deutschland: Bericht 2020. BMFSFJ. https://www.bmfsfj.de/resource/blob/158726/
• Cameron, C., & Moss, P. (Eds.). (2011). Social pedagogy and working with children and young people: Where care and education meet. Jessica Kingsley Publishers.
• Certel, N. (2016). Koruyucu aile derneklerine üye olan koruyucu ailelerin bu modele ilişkin deneyim ve değerlendirmeleri [Yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Kocaeli Üniversitesi.
• Certel, N. (2019). Koruyucu aile derneklerine üye olan koruyucu ailelerin bu modele ilişkin deneyim ve değerlendirmeler. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30 (1), 147– 165. https://doi.org/10.33417/tsh.516772
• Chodura, S., Lohaus, A., Symanzik, T., Heinrichs, N., & Konrad, K. (2021). Foster parents’ parenting and the social-emotional development and adaptive functioning of children in foster care: A PRISMA-guided literature review and meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 24 (2), 326–347. https://doi.org/10.1007/s10567-020-00336-y
• Courtney, M. E., & Iwaniec, D. (2009). Residential care of children: Comparative perspectives. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195309188.001.0001
• Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On ikinci kalkınma planı (2024–2028). https://www.sbb.gov.tr/wp- content/uploads/2023/10/On_Ikinci_Kalkinma_Plani_2024-2028.pdf
• Dal, V., & Akbaş, E. (2020). Koruyucu aile hizmetlerinin yürütülmesinde sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları. Turkish Journal of Social Research, 24 (3), 523–546.
• Delgado, P., & Pinto, V. S. (2011). Criteria for the selection of foster families and monitoring of placements: comparative study of the application of the Casey Foster Applicant Inventory-Applicant Version (CFAI-A). Children and Youth Services Review, 33 (6), 1031–1038. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2011.01.005
• Demirci, S., & Ersoy, Ö. (2023). Koruyucu aile birinci kademe eğitimine katılan ailelerin deneyimleri. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14 (2), 155–178. https://ankad.org/index.php/ankad/article/download/155/296/571
• Department for Education. (2015). The Children Act 1989 Guidance and Regulations: Volume 2 – Care Planning, Placement and Case Review. UK Government.
• Department for Education. (2018). Fostering better outcomes: The government’s response to the Education Select Committee report into fostering. UK Government.
• Dozier, M., Lindhiem, O., & Ackerman, J. (2005). Attachment and biobehavioral catch-up: Addressing the needs of infants and toddlers exposed to inadequate or problematic caregiving. Current Opinion in Psychology, 18 (2), 7–13.
• Dozier, M., Zeanah, C.H., Wallin, A.R., & Shauffer, C. (2012). Institutional care for young children: Review of literature and policy implications. Social Issues and Policy Review, 6 (1), 1-25.
• Dölek, E. A., Danış, M. Z., & Kutlu, İ. (2024). Sosyal hizmet bağlamında koruyucu aile sistemine ilişkin bibliyometrik bir analiz. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24 (65), 795-818.
• Erbay, E., & Çalış, N. (2021). Türkiye’de koruyucu aile hizmetlerine yönelik uzman görüşleri. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(40), 439- 462. https://doi.org/10.46928/iticusbe.793311
• Ertürk, A. (2020). Koruyucu ailelerin gözünden koruyucu aile uygulamaları: Gebze örneği [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü]. Üsküdar Üniversitesi.
• Erükçü Akbaş, G., & Öztürk, B. (2022). Koruyucu aile hizmetleri ve uygulamaları. Hedef Yayıncılık.
• Erükçü Akbaş, G., & Öztürk, B. (2022). Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nde koruyucu aile sistemi: Fırsatlar ve güçlükler. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 6 (1), 83-99. https://doi.org/10.55109/tushad.1084697
• Ervüz, C., & Türk, A. (2025). Çocuk hakları perspektifinden koruyucu aile sisteminin değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25 (Aile Özel Sayısı 2), 449–480. https://doi.org/10.21560/spcd.v2025i88554.1624518
• Eurochild. (2021). Growing up in lockdown: Europe’s children in the age of COVID- 19. Eurochild. https://eurochild.org/publications
• Hermenau, K., Goessmann, K., Rygaard, N. P., Landolt, M. A., & Hecker, T. (2016). Fostering Child Development by Improving Care Quality: A Systematic Review of the Effectiveness of Structural Interventions and Caregiver Trainings in Institutional Care. Trauma, Violence, & Abuse, 18 (5), 544- 561. https://doi.org/10.1177/1524838016641918 (Original work published 2017)
• Hız, Ö. (2018). Türkiye’de çocuk refahı kapsamında koruyucu aile hizmeti: Denizli ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• İzci, L., Sarı, K. S., & Uyanık, M. N. (2021). Aile Odaklı Hizmet Model Olarak Koruyucu Aile Uygulaması. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Politikaları Serisi, 1 (3), 1-44.
• Jeugdzorg Nederland. (2019). Annual review: The state of youth care in the Netherlands. https://www.jeugdzorgnederland.nl
• Karataş, K. (2007). Türkiye’de çocuk koruma sistemi ve koruyucu aile uygulamaları üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 18 (2), 7–20.
• Karataş, K., Acar, H. Cankurtaran Öntaş, Ö., Baykara Acar, Y. & Gökçearslan, E. (2004) Türkiye’de çocuğun korunması: Osmanlıdan günümüze çocuk refahına yönelik düzenlemeler. Toplum ve Sosyal Hizmet, 15 (1), 15-25.
• Karatay A. (2017). Türkiye' de koruyucu aile: kökenleri, gelişimi ve bugünü. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 389-420.
• Kindler, H., Helming, E., Meysen, T., & Jurczyk, K. (Hrsg.). (2011). Handbuch Pflegekinderhilfe. München: Deutsches Jugendinstitut / Deutsches Institut für Jugendhilfe und Familienrecht.
• Koruyucu Aile Yönetmeliği [KAY] (2012, 14 Aralık). Koruyucu Aile Yönetmeliği. Resmî Gazete, (28497). http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121214-2.htm
• Kök, H. (2025). Koruyucu Ailelik Modelinin Türkiye’de Geliştirilmesi: Uluslararası Perspektifler ve Model Önerisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25 (Aile Özel Sayısı Cilt-2), 559-587. DOI:10.21560/spcd.vi.1647979
• Leathers, S. J. (2006). Placement disruption and negative placement outcomes among adolescents in long-term foster care: A longitudinal study. Child Abuse & Neglect, 30 (3), 307–324. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2005.09.003
• Meysen, T., & Bovenschen, I. (2021). Adoption from care in Germany: Inconclusive policy and poorly coordinated practice. In T. Burns, M. Maclean, & K. Ward (Eds.), Adoption from care: International perspectives on children’s rights, family preservation and state intervention (pp. 121–138). Bristol University Press. https://doi.org/10.56687/9781447351054-011
• Murray, M. M., Southerland, D., Farmer, E. M. Z., & Ballentine, K. (2010). Enhancing and adapting treatment foster care: Lessons learned in trying to change practice. Journal of Child and Family Studies, 19 (4), 393–403. https://doi.org/10.1007/s10826-009-9310-x
• Ofsted. (2015). Fostering in England 1 April 2013 to 31 March 2014. Manchester: Ofsted
• Ofsted. (2025). Social Care Common Inspection Framework (SCCIF): Independent Fostering Agencies. https://www.gov.uk/government/publications/social- care-common-inspection-framework-sccif-independent-fostering- agencies/social-care-common-inspection-framework-sccif-independent- fostering-agencies?
• Özbesler, C. (2009). Koruyucu aile hizmetlerinde değerlendirme süreci. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 16 (16), 86-94.
• Özler-Ervüz, F. (2022). Türkiye’de korunma ihtiyacı olan çocuklara yönelik kuruluş bakım hizmetleri. İçinde F. Yaman & C. Ervüz (Edt.), Çocuk koruma sistemleri: Ulusal ve uluslararası boyutlarıyla (ss. 205–221). Nobel Yayınları.
• Payne, M. (2021). Modern social work theory (5th ed.). Red Globe Press.
• Pecora, P. J., Kessler, R. C., Williams, J., O’Brien, K., Downs, A. C., English, D., White, J., Hiripi, E., Roller White, C., Wiggins, T., & Holmes, K. (2005). Improving family foster care: Findings from the Northwest Foster Care Alumni Study. Casey Family Programs
• Pecora, P. J., White, C. R., Jackson, L. J., & Wiggins, T. (2010). Mental health of current and former recipients of foster care: A review of recent studies in the USA. Child & Family Social Work, 14 (2), 132–146. https://doi.org/10.1111/j.1365-2206.2009.00618.x
• Pincus, A., & Minahan, A. (1973). Social work practice: Model and method. F. E. Peacock.
• Price, J. M., Roesch, S., & Walsh, N. E. (2012). Effectiveness of the KEEP foster parent intervention during an implementation trial. Children and Youth Services Review, 34 (12), 2487–2494. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2012.09.010
• Roy P., Rutter M. & Pickles A. (2000). Institutional care: Risk from family background or pattern of rearing? Journal of Child Psychology and Psychiatry, 41, 139–149.
• Şahin Kaya, Z. (2019). Uzmanların gözünden Türkiye’de koruyucu aile programı üzerine bir değerlendirme [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Topuz, S., & Öz, M. (2014). Türkiye’de sosyal hizmet uzmanlarının istihdam durumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 25 (1), 149–158.
• Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024). Koruyucu aile istatistikleri 2024. https://data.tuik.gov.tr
• U.S. Department of Health and Human Services. (2021). Adoption Assistance and Child Welfare Act of 1980. https://www.congress.gov/bill/96th- congress/house-bill/3434
• UNICEF. (2019). The state of the world’s children: Children, food and nutrition. United Nations Publications.
• United Nations. (1989). Convention on the rights of the child. United Nations. https://www.ohchr.org/en/professional-interest/convention-rights-child
• United Nations. (2010). Guidelines for Alternative Care of Children. United Nations General Assembly. https://digitallibrary.un.org/record/673583
• Üstüner, S., Erol, N., & Şimşek, Z. (2005). Koruyucu aile bakımı altındaki çocukların davranış ve duygusal sorunları. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 12 (3), 130–140.
• Wolf, K., & Meysen, T. (2011). Was tut sich im Pflegekinderwesen und in der Pflegekinderhilfe? Forum Erziehungshilfen, 17 (4), 196–202.
• Yolcuoğlu, D. İ. G. (2009). Türkiye’de çocuk koruma sisteminin genel olarak değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18 (18), 43–58. https://doi.org/10.21560/spcd.15089