GERÇEK MEKÂNDAN FİLM PLATOSUNA: PERA PALAS’TA GECE YARISI DİZİSİ ÖRNEĞİ

Öz

Tarihi yapıların film ve dizilerde mekân olarak kullanılması, kültürel mirasın tanıtımında etkili bir araç olmanın yanı sıra, bu yapıların popüler kültürde yeniden görünürlük kazanmasına da katkı sağlamaktadır. Bazı yapılar, yer aldıkları yapımlarla özdeşleşerek geniş kitlelerce bilinir hale gelirken aynı zamanda kentlerin kültürel kimliğinin tanıtımında da rol oynamaktadır. Ancak geçmiş dönemleri konu alan yapımlarda, mevcut tarihi mekânların çekim koşullarını karşılamadığı veya korunma gerekçesiyle kullanılamadığı durumlarda film platosu ihtiyacı doğmaktadır. Bu bağlamda İstanbul’un simgesel yapılarından biri olan Pera Palas Oteli’nin, Netflix yapımı Pera Palas’ta Gece Yarısı dizisinde mekân olarak tercih edilmesi dikkat çekici bir örnektir. Dizi seti olarak gerçek Pera Palas Oteli’nin yanı sıra Kocaeli’nde bulunan Seka Film Platosu’nda inşa edilen yapay bir Pera Palas Oteli kullanılmıştır. Bu çalışmada, plato mekânı ile 1919 yılındaki özgün mekân, eski fotoğraflar, restitüsyon çizimleri ve arşiv belgeleri üzerinden karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, yapının ve çevresinin atmosferinin genel olarak doğru yansıtıldığını ancak bazı mimari detaylarda eksiklikler ve yorum farklılıkları bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu nedenle tarihi yapı odaklı yapımlarda çekim sürecine koruma bilinci yüksek araştırmacı mimarların dâhil edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tarihi Mekân
• Dizi-Film
• Film Platosu
• Dijital Restitüsyon
• Film Endüstrisi

FROM REAL LOCATION TO FILM STUDIOS: THE CASE OF “MIDNIGHT AT PERA PALACE”

Öz

The use of historical monuments and structures as locations in movies and tv series is not only an effective way of promoting cultural heritage, but also contributing to these buildings regaining visibility in popular culture. Some structures become known by being identified with the productions they feature in, and also playing a role in contributing to the cultural identity of cities. However, in productions about past eras, the need for a set arises when these historical locations either do not meet the requirements or cannot be used because of the preservation reasons. In this context, the choice of Pera Palace Hotel, one of symbolic structures of Istanbul, for the Netflix production Midnight at Pera Palace as location, is a remarkable example. Aside from the original Pera Palace Hotel, a replica of the Pera Palace Hotel constructed at the Seka Film Studios in Kocaeli used as the set for the series. In this study, the set location and the original structure from 1919 were analyzed comparatively using old photographs, restitution drawings and archive documents. The findings reveal that the atmosphere of the structure and its surroundings was generally reflected accurately, but there were deficiencies and interpretive differences in some architectural details. For this reason, including research architects with a high level of conservation awareness is recommended.

Anahtar Kelimeler

• Historical Place
• TV Series-Film
• Film Studios
• Digital Restitution
• Film Industry

Kaynakça

1. Açar, A. (2024). Anıt eserlerin dönem özelliklerinin aktarılması bağlamında dijital restitüsyon önerisi: Süleymaniye Camisi ana kubbe örneği. [Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Adil, F. (1990). Avare Gençlik & Gardenbar Geceleri (s. 163-164). Sel Yayıncılık.
3. Akçura, G. (2022, 3 Mart). Garden Bar. Manifold. https://manifold.press/garden-bar
4. Akpolat, M. S. (1991). Fransız Kökenli Levanten Mimar Alexandre Vallaury [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Aktürk, İ. (2012, 16 Nisan). Kapalıçarşı’da James Bond kazası. Hürriyet. https://www.hurriyet.com.tr/video/kapalicarsi-da-james-bond-kazasi-36061013
6. Atış, B., & Kaya, M. (2024). Film ve dizi sektörünün destinasyon aracı olarak şehir turizmine katkısı: midyat örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, 14(3), 355-375.
7. Ay, F., Efe Güney, M., & Ecemiş Kılıç, S. (2022). Cumhuriyet’in önemli bir sanayi yatırımı olarak Kocaeli SEKA örneği ve gelecek için öneriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 329-380. https://doi.org/10.16953/deusosbil.929880
8. Ayan, Z. (t.y.). Tarihî bir otelin tarihi. Cumhuriyet.

9. Aydıngün, Ş. G. (2016). Yarımburgaz mağarası’nda son durum. Arkeoloji ve Sanat, 152, 217-230.
10. Batur, A. (1994). “Pera Palas Oteli-Mimari”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi: Cilt:6 (s. 240-241). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayını.
11. Bayrakçı, Z. (2014). Sinema ve kent arakesitinde bir kenti okumak: Berlin örneği [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Açık Bilim, Sanat Arşivi. https://acikerisim.msgsu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.14124/1912/351935.pdf?sequence=1&isAllowed=y
12. Beykoz Kundura (t.y.). Hakkımızda. https://beykozkundura.com/hakkimizda/
13. Bıyık, M. E., & Kabadayı, A. (2025). Mimari karmaşıklığa sahip cami yapıların üç boyutlu belgelenmesinde yersel lazer tarama uygulaması. Türkiye Lidar Dergisi, 7(1), 24-32. https://doi.org/10.51946/melid.1703665
14. Busby, G., Brunt, P., & Lund, J. (2003). In Agatha Christie Country: Resident perceptions of special interest tourism. Tourism, 51 (3): 287-300.
15. Büte, E. B., & Yıldız, E. (2022, 5 Mart). Nisan Dağ ve Emre Şahin ile Pera Palas’ta Gece Yarısı üzerine söyleşi: ‘Detayların Gücü’. Altyazı. https://altyazi.net/soylesiler/nisan-dag-ve-emre-sahin-ile-pera-palasta-gece-yarisi-uzerine-soylesi/
16. Brennan, L. (2018). How netflix expanded to 190 countries in 7 years. Harvard Business Review. https://hbr.org/2018/10/how-netflix-expanded-to-190-countries-in-7-years
17. Cinecitta (t.y.). Studios and services. https://cinecitta.com/en/studios/
18. Connell, J. (2012). Film tourism–evolution, progress and prospects. Tourism Management, 33(5), 1007-1029. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.02.008
19. Cui, X., & Song, Z. (2024). Cultural heritage tourism at film-related tourism sites: staged and existential authenticity at Hengdian World Studios. Journal of Heritage Tourism, 19(4), 559–576. https://doi.org/10.1080/1743873X.2024.2346505
20. Çakar Çelik, Ö. (2019). Film turizmi ve Sığacık’a (İzmir) etkileri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31, 432-460. https://doi.org/10.14520/adyusbd.490712
21. Çilli, Ö. (2009) Tanzimat sonrası osmanlı otel mimarisi ve Pera Palas [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Dayı, S. (2019). Özel efekt bağlamında chroma key uygulaması ve 3d sahne modellemesi: Filinta dizisi ile Avatar filmi arasındaki teknoloji farkları [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Deleon, J. (1990, 22 Mart). Pera Palas Hotel.
24. Eski Harita İstanbul (1918). Necip Bey Haritaları. https://eskiharita.istanbul/
25. Frolova, E., Zielinski, S., & Kiatkawsin, K. (2025). Do historical TV series boost intention to visit a country and its cultural sites? The case of historical Korean dramas. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 30(5), 594-608.
26. Fury at sacred site damage (2000, 13 Eylül). BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/923415.stm
27. Georgopoulos, A. (2014). 3D virtual reconstruction of archaeological monuments. Mediterranean Archaeology & Archaeometry, 14(4), 155.
28. Girgin, M. (2017, 31 Mart). Avrupa’nın ve Türkiye’nin birinci, dünyanın ise Hollywood’dan sonra en büyük ikinci film platosu olma özelliğini taşıyan İzmit Seka Film Platosu, tarihi film ve dizi çekimlerine ev sahipliği yapıyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/tarihi-filmlerin-gozdesi-seka-film-platosu/784796
29. Google (2022). [Pera Palace Hotel]. Erişim tarihi: 2022, 18 Aralık https://maps.app.goo.gl/1CqfyCNaaFE1yYgx6
30. Gülersoy, Ç. (1994). “Pera Palas”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi: Cilt:6 (s. 239-240). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayını.
31. Güven, A., & Şimşek, G. (2018). Yerel yönetimlerin sosyo ekonomik gelişimi ve tanıtımı açısından film platolarının önemi: Midwood örneği. Sayıştay Dergisi, 108, 123-148.
32. Halaç, H. H., & Sağlam Doruk, B. (2020). Kentlerin hatalı sunumunun sinemada okunması: Ek Tha Tiger filmi üzerinden bir değerlendirme. International Social Science Studies Journal, 6(67), 3320-3329. http://dx.doi.org/10.26449/sssj.2557
33. Hengdian World Studios (t.y.). About Hengdian. https://www.hengdianworld.com/en/
34. Historic Hotels Then and Now (t.y.). Pera Palace Hotel İstanbul. https://www.historichotelsthenandnow.com/perapalaceistanbul.html Erişim Tarihi: 29.10.2022
35. Hudson S., & Ritchie J R B. (2006). Promoting destinations via film tourism: an empirical identification of supporting marketing activities. Journal of Travel Research, 44(4), 387-396. https://doi.org/10.1177/0047287506286720
36. ICOMOS Türkiye (2013). Mimari Mirası Koruma Bildirgesi. Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi. https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0784192001542192602.pdf
37. Kaldırım, S. (2018, 21 Mart). Hollywood film stüdyoları. En Son Haber. https://www.ensonhaber.com/seyahat/hollywood-film-studyolari
38. Karaduman, S. & Çetinkaya, E. (2020). “Atiye” dizisi bağlamında internet dizi izleyicisi alımlama analizi̇. Journal of International Social Research, 13(73), 956–969.
39. Karasakal, H. B. (2023) Hologram teknolojisi üzerinden dijital restitüsyon ve dijital rekonstrüksiyon uygulaması: Ankara St. Klement Klisesi örneği. [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
40. Kim H., & Richardson S.L. (2003). Motion picture impacts on destination images. Annals of Tourism Research, 30(1), 216-237.
41. Koçer, S., & Gürer, M. (2021). Film etkili turizm kapsamında tv dizilerinde destinasyon tanıtımı üzerine örnek olay incelemesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(40), 121-137. https://doi.org/10.46928/iticusbe.762505
42. Levantine Heritage (t.y.). Beyoglu. http://www.levantineheritage.com/beyoglu.htm
43. Man gets 6 years for damaging Machu Picchu (2005, 12 Kasım). NBC News. https://www.nbcnews.com/id/wbna10010006#.Va4yPigqWTM
44. Matini, M. R., Einifar, A., Kitamoto, A., & Ono, K. (2009, 11–15 Ekim). Digital 3D reconstruction based on analytic interpretation of relics: Case study of Bam Citadel. 22nd CIPA Symposium, Kyoto, Japonya.
45. Nayıfoğlu, M. H. (2025, 14 Eylül). Mardin’de, ‘Uzak Şehir’ bereketi! 9 ayda 3 milyon turist. Milliyet. https://www.milliyet.com.tr/magazin/mardinde-uzak-sehir-bereketi-9-ayda-3-milyon-turist-7445483
46. Netflix Türkiye. (2022a, 23 Mart). Pera Palas'ta Gece Yarısı | Nasıl hayata geçti? | Netflix [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=uZe1VwpGl7w&ab_channel=NetflixT%C3%BCrkiye
47. Netflix Türkiye. (2022b, 14 Nisan). Pera Palas'ta Gece Yarısı dünyası nasıl kuruldu? | Netflix [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=FITBpd8quQI&ab_channel=NetflixT%C3%BCrkiye
48. Ognibene, P. J. (2011). Cinecittà: Italy’s Dream Factory. Italian America, 16(1), 18–20.
49. Özbağ, D. (2010). Ulusal dijital kültür mirasının korunması ve arşivlenmesine yönelik kavramsal bir model önerisi [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
50. Özdemir, N. (2019). “Leblebi Tozu” filmi üzerine kültür turizmi ve ekonomisi bağlamında bir değerlendirme. Kültür Araştırmaları Dergisi, 1(3), 362-370.
51. Özdoğan, M. (2021). “İstanbul Yarımburgaz Mağarasının kültür tarihi içindeki yeri”, Anadolu Medeniyetleri Müzesi 100 Yaşında: Cilt 1. (s 47-56). Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayını.
52. Özen Karahasan, Z. (2025). Kişisel Fotoğraf Arşivi.
53. Özgüner, Ö. (Yapımcı) & Şahin, E., Dağ, N. (Yönetmenler). (2022). Pera Palas'ta Gece Yarısı [Video]. https://www.netflix.com
54. Özkan, E. (2009). Kentsel dönüşümde kültür endüstrileri: İstanbul'da film endüstrisinin kentsel dönüşüm yaratma potansiyellerinin belirlenmesi. [Doktora tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
55. Öztop, E. (2015). Televizyon dizilerinde kurgusal mekân: dönem dizisi Seksenler'de kurgusal mekân tasarımının analizi. [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
56. Pera Palace Hotel (t.y.a). Yolu Pera Palace Hotel’den geçenler. https://perapalace.com/yolu-pera-palace-hotelden-gecenler/
57. Pera Palace Hotel (t.y.b). İstanbul’un incisi Pera Palace Hotel’i yakından tanımak isteyenler için film önerileri. https://perapalace.com/istanbulun-incisi-pera-palace-hoteli-yakindan-tanimak-isteyenler-icin-film-onerileri/
58. Pera Palace Hotel (t.y.c). İstanbul Michelin yıldızlı restoranlar. https://perapalace.com/istanbul-michelin-yildizli-restoranlar/
59. Pera Palace Hotel (t.y.d). Agatha Christie Odası. https://perapalace.com/odalar/agatha-christie-odasi/
60. Pera Palace Hotel (t.y.e). Osmanlı Dönemi’nde İstanbul’da Yapılmış En Güzel Yapılar. https://perapalace.com/osmanli-doneminde-istanbulda-yapilmis-en-guzel-yapilar/
61. Pera Palas’ın Tarihi ve Konukları (1991, 14 Nisan). Güneş Gazetesi.
62. Reynolds, L. H. (2016). Heritage on film: the impact on historic sites of drama filming for television and cinema. Journal of Architectural Conservation, 22(1), 48-63.
63. Riley, R., & van Doren, C. S. (1992). Movies as tourism promotion: A pull factor in a push location. Tourism Management, 13(3): 267-74.
64. Riley, R., Baker, D., & van Doren, C. S. (1998). Movie induced tourism. Annals of Tourism Research, 25(4): 919-35.
65. Salt Araştırma (t.y.). Pera Palas Hotel, Tepebaşı, İstanbul. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/111253
66. Sevin, S. (2022, 11 Nisan). Tarihi Pera Palas’a büyük ilgi. TRT Haber. https://www.trthaber.com/foto-galeri/tarihi-pera-palasa-buyuk-ilgi/45456/sayfa-1.html
67. Sinema Akademi (t.y.). Dizi setleri nasıl hazırlanır? https://sinemaakademi.com.tr/kamera-onu-oyunculuk/dizi-setleri-nasil-hazirlanir
68. Stec, P., & Jagielska-Burduk, A. (2023). Digital restitution of cultural goods: In search of a working model. International Journal for the Semiotics of Law, 36, 2207–2218. https://doi.org/10.1007/s11196-023-09973-2
69. Stein, S. (2022, 7 Şubat). Lidar is one of the iPhone and iPad Pro's coolest tricks: Here's what else it can do. CNET. https://www.cnet.com/how-to/future-of-lidar-cool-now-going-to-be-cooler-apple-iphone-12-and-ipad-pro/
70. Südor, S. (2021). Dijital sanatlarda 3D model oluşturma tekniklerinin kullanımı. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 10(88), 1757-1779.
71. Şahbaz, R.P., & Kılıçlar, A. (2009). Filmlerin ve televizyon dizilerinin destinasyon imajına etkileri. İşletme Araştırmaları Dergisi, 1(1), 31-52.
72. Şahinalp, M. S., Çiftçi, B., & Günal, V. (2024). Dizi turizmi bağlamında Karagül televizyon dizisinin Eski Halfeti’yi ziyaret eden turistlerin ziyaret kararları üzerine etkisi. Kesit Akademi Dergisi, 9, 271-284.
73. Şınık, Ü. (1982, 31 Mart). Müşterilerin otellerden bekledikleri geliş amaçlarına göre değişiyor. Milliyet.
74. Tezcan, S. (2011). Kentler arası rekabet, kentsel pazarlama ve markalaşmanın planlama açısından değerlendirilmesi İzmir örneği [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Kurumsal Akademik Açık Arşivi. https://acikerisim.deu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12397/7907
75. Tezcan, S. & Altınörs Çırak, A., (2022). Tarihi alanların filmler aracılığıyla sunumu: sinemasal bir kent Ait Ben Haddou örneği. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(2), 1056-1077. https://doi.org/10.21547/jss.1005217
76. Tooke, N., & Baker, M. (1996). Seeing is believing: The effect of film on visitor numbers to screened locations. Tourism Management, 17(2), 87-94.
77. Töre, T. (2010). Sanal gerçeklik ve mimari koruma (anlatım ve sunum bağlamında bir değerlendirme). [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
78. Uğur, A., & Özsoy, A. (2020). 2000 sonrası Avrupa sinemasında kültürel temsillerin yansımaları. Nosyon: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, 6, 99-123.
79. UNESCO (2003). UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu.
80. UNESCO (2008). UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu. https://www.unesco.org.tr/Pages/126/123/UNESCO-Somut-Olmayan-K%C3%BClt%C3%BCrel-Miras-Listeleri
81. Ünal, Ş. (2003). Sinematik şehirler, Kapadokya/Asmalı Konak örneği [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Polen-İTÜ Akademik Açık Arşiv. https://polen.itu.edu.tr:8443/server/api/core/bitstreams/ff70ebf3-8c4d-4dba-b4b9-9ee56c298cb6/content
82. Yağmurlu, A. (2020). Dünya mirası ve kamu diplomasisi: Göbekli Tepe örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 49, 46-64.
83. Yıldız, G. (2025). Beykoz Kundura’nın dönüşen mekânsal kimliği: kamusallık, erişilebilirlik ve endüstriyel mirasın yeni Biçimleri. Mimarist, 25(83), 73-78.
84. Zinderen, İ. E. (2012). Türk sinemasında özel efekt uygulamaları [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. Atatürk Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://www.atauni.edu.tr/yuklemeler/5931c7db4ebd162db11b4bb0854aef02.pdf