SOSYAL MEDYADA OBEZİTE HASTALARINA YÖNELİK NEFRET SÖYLEMİ VE NEFRET SÖYLEMİNDE BEDEN İMGESİ: YOUTUBE’DA KULLANICI YORUMLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Son dönemde küresel düzeyde gittikçe artış gösteren ve Türkiye’de de alarm vermeye başlayan obezite, sadece önemli bir halk sağlığı sorunu değil, aynı zamanda hastalık ve kilo temelli ötekileştirici dil kullanımına yol açan beden politikalarından izler taşımaktadır. Zira tarihsel ve sosyal perspektifle ideal beden imgesine dayanan bu durum, toplumsal normlar ve estetik yargılar doğrultusunda medya temsilleriyle kanıksanmaktadır. Ancak süreç içerisinde marjinalize edilen aşırı kilolu veya obeziteli bireyler, nefret söylemine maruz kalabilmekte, bilhassa sosyal medya üzerinden hakaret/aşağılama/düşmanlık içeren ifadelerle karşılaşabilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, sosyal medyada beden temelli nefret söylemlerinin üretimi, yayılımı ve bunların toplumsal normlar ile estetik ideal beklentileriyle nasıl ilişkilendiğini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda obeziteli bireylerin zayıflama yolculuğunu içeren bir temaya sahip olan “Ağır Yaşamlar” adlı programın YouTube kanalındaki Türkiye platformuna yapılan yorumlar, örneklem olarak seçilmiştir. Yöntem olarak Teun A. van Dijk’ın önerileri ışığında eleştirel söylem çözümlemesinin uygulandığı çalışmada, söylemlerin bağlamı, olumsuz yüklemelere, hakaret ve aşağılamalara, düşmanlık ve simgeleştirmelere dayanmakta; bu anlamda nefret söylemi bulgularına rastlanmaktadır. Elde edilen bu bulgularda söz konusu söylemlerin, normatif kalıplar üzerinden beden imgesi ve vücut şeması doğrultusunda somutlaştığı ve cinsiyet olguları etrafında çok katmanlı dinamikler çerçevesinde şekillendiği söylenebilir. Sosyal medyanın beden algısı üzerindeki etkilerini, bireysel ve toplumsal düzeyde anlama açısından önem teşkil eden bu çalışmanın, engellilere ve çeşitli hastalıklara yönelik nefret söylemi türü kapsamında obezite hastalarına ilişkin inançları ortaya koyma açısından literatüre özgün bir katkı sunacağı umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Medya
• Beden İdealleri
• Vücut Şeması
• Nefret Söylemi
• Obezite Hastalığı

HATE SPEECH AGAINST OBESE PATIENTS ON SOCIAL MEDIA AND BODY IMAGE IN HATE SPEECH: A STUDY ON YOUTUBE USER COMMENTS

Öz

Obesity, which has been steadily rising worldwide and has become a growing concern in Turkey, is not only a major public health challenge but also a phenomenon shaped by body politics, fostering disease- and weight-based othering in discourse. With a historical and social perspective, this situation, grounded in the ideal body image, is normalized through media representations in line with societal norms and aesthetic judgments. Over time, however, marginalized individuals with extreme overweight or obesity may be exposed to hate speech, particularly through social media, facing insulting remarks, disparagement, or hostility. In this context, the aim of the study is to examine the production and dissemination of body-based hate speech on social media and how it is related to societal norms and idealized body expectations. For this purpose, user comments posted on the Turkish platform of the YouTube channel of My 600-lb Life, a program centered on the weight-loss journeys of individuals with obesity, were selected as the sample. Guided by Teun A. van Dijk’s framework, a critical discourse analysis was applied, revealing that the discourse is characterized by context-dependent negative attributions, insults and disparagement, hostility, and symbolic representations, thereby evidencing the presence of hate speech. The findings suggest that these discourses materialize through normative patterns aligned with body image and body schema, shaped within the multi-layered dynamics of gender constructs. This study, which highlights the influence of social media on body perception at both individual and societal levels, is expected to make a unique contribution to the literature by revealing beliefs regarding patients with obesity within the broader category of hate speech directed at individuals with disabilities and various health conditions.

Anahtar Kelimeler

• Social Media
• Body Ideals
• Body Schema
• Hate Speech
• Morbid Obesity

Kaynakça

1. Ağır Yaşamlar (t.y.). TLC Türkiye resmi YouTube kanalı [YouTube kanalı].
2. Alkiviadou, N. (2018). Hate speech on social media networks: Towards a regulatory framework?” Information & Communications Technology Law, 28(1): 19-35. https://doi.org/10.1080/13600834.2018.1494417
3. Andreyeva, T., Puhl, R. M. ve Brownell, K. D. (2008). Changes in perceived weight discrimination among americans, 1995–1996 through 2004–2006. Obesity, 16(5), 1129–1134. https://doi.org/10.1038/oby.2008.35
4. Avcılar, E. G. (2022). Sosyal medyada kadın bedeninin idealize edilmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 2(2): 445–464.
5. Ayas, S. A. (2025). Obezite ayrımcılığı ve obeziteyi önlemeye yönelik işyeri uygulamaları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(1): 331-346. https://doi.org/10.33206/mjss.1443929
6. Aydın, T., Erçelik, Z. E., Gönen, B., Aydın, D. & Günşen, U. (2020). Üniversite öğrencilerinin obezite ön Yargılarının Belirlenmesi. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(2), 67-7
7. Ata, R. N. & Thompson, J. K. (2010). Weight bias in the media: A review of recent research. Obesity Facts, 3, 41–46.
8. Binark, M. & Bayraktutan, G. (2013). Ayın karanlık yüzü: Yeni medya ve etik. Kalkedon.

9. Baş, T. & Akturan, U. (2013). Nitel araştırma yöntemleri nvivo ile nitel veri analizi, örnekleme, analiz, yorum. (2. Baskı). Seçkin.
10. Bordo, S. (2003). Unbearable weight: Feminism, western culture, and thebody. University of California Press.
11. Bozay, B. (2019). Medyada nefret söylemi ve ayrımcı dil: Hürriyet ve Yeni Şafak Gazeteleri örneği [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
12. Brewis A. A. (2011). Obesity, cultural and biocultural perspectives. Rutgers University Press,
13. Brochu, P. M. & Esses, V. M. (2011). What’s in a name? The effects of the labels “fat” Versus “overweight” on weight bias. Journal of Applied Social Psychology, 41(8): 1981–2008. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2011.00786.x
14. Brownell, K. D. (2005). Introduction: The social, scientific, and human context of prejudice and discrimination based on weight. In K. D. Brownell, R. M. Puhl, M. B. Schwartz & L. Rudd (Eds), Weight bias: Nature, consequences, and remedies. (ss. 1-14). Guilford Press.
15. Brun, A., McCarthy, M., McKenzie, K., & McGloin, A. (2014). Weight stigma and narrative resistence evident in online discussions of obesity. Appetite, 72(1), 73–81.
16. Burch, L. (2020). Towards a conceptual and experiential understanding of disablist hate speech: Acceptance, harm, and resistance. In M. Sherry, T. Olsen, J. Solstad Vedeler & J. Eriksen (Eds.), Disability hate speech. (ss. 67-87). Routledge.
17. Bülbül, K., Türkkan, T. & Arpa Zemzemoğlu, T. E. (2025). Kadınlarda sosyal etkinin yeme bozukluklarıyla ilişkisi: Beden memnuniyetinin aracılık rolü. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi, 9(1), 27–35.
18. Büyüktanır, B., Yakar Ö. & Altınel Girgin, A. B. (2025). Hate speech framework in social media: A comprehensive review from past to present. Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University 40(1): 685-711.
19. Chaney, J. [Jae Bae Official]. (2024). Fat people aren’t the problem—society is. YouTube Shorts, December https://www.youtube.com/shorts/zPMdnpg7IF0
20. Chovanec, J. (2023). Negotiating hate and conflict in online comments: Evidence from the NETLANG corpus. In I. Ermida (Ed.), Hate speech in social media. (ss. 341-369). Palgrave Macmillan.
21. Chou, W. S., Prestin, A. & Kunath, S. (2014). Obesity in social media: A mixed methods analysis. Transl Behav Med., 4(3): 314-323. https://doi.org/10.1007/s13142-014-0256-1
22. Conrad, P. (2007). The medicalization of society. The Johns Hopkins University Press.
23. Crandall, C. S. (1994). Prejudice against fat people: Ideology and self-interest. Journal of Personality and Social Psychology. 66, 882–894.
24. Çayır, K. (2012). Gruplararası ilişkiler bağlamında ayrımcılık. İçinde K. Çayır & M. Ayan Ceyhan (der.), Ayrımcılık çok boyutlu yaklaşımlar (ss. 5- 17). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
25. Çelik, H. & Ekşi, H. (2013). Söylem analizi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 27(27): 99-117.
26. Çomu, T. & Binark, M. (2013). Yeni medya ortamlarında nefret söylemi. İçinde M. Çınar (Ed.), Medyada nefret söylemi kavramlar, mecralar, tartışmalar. (ss. 199-219). Hrant Dink Vakfı Yayınları.
27. De Beauvoir, S. (1949). The second sex. H. M. Parshley (çev.). Vintage Books.
28. Demirtaş Madran, H. A. (2012). Sosyal kimlik ve ayrımcılık. İçinde K. Çayır & M. Ayan Ceyhan (Eds.), Ayrımcılık çok boyutlu yaklaşımlar. (ss. 73- 87). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
29. Diers, M., et al. (2020). Veränderte unbewusste körperwahrnehmung nachgewiesen. International Journal of Eating Disorders.
30. Doğanay, Ü. (2018). Ayrımcılık, söylem ve medya. İçinde Ü. Doğanay (der.), Ayrımcılığın yüzleri. (ss. 16-39). Kapasite Geliştirme Derneği.
31. Dorsch, J. & Hogrefe, A. (2022). Körperbild und körperschema. [Online text]. Inselkinder Verlag.
32. Durso, L. E., ve Latner, J. D. (2008). Understanding self-directed stigma: Development of the weight bias internalization scale. Obesity, 16, S80-S86. https://doi.org/10.1038/oby.2008.448
33. ElSherief, M., Kulkarni, V., Nguyen, D., Yang Wang, W. & Belding, E. (2018). Hate lingo: A target-based linguistic analysis of hate speech in social media. Proceedings of the Twelfth International AAAI Conference on Web and Social Media (ICWSM 2018), 42-51.
34. Esin, İ. (2022). Farklı beden kitle indekslerine sahip bireylerin içselleştirilmiş kilo önyargısı ile olumsuz beden konuşmaları arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
35. Fan, L., Yu, H. & Yin Z. (2020). Stigmatization in social media: Documenting and analyzing hate speech for COVID-19 on Twitter. Proc Assoc Inf Sci Technol, 157(1):e313.https://doi.org/10.1002/pra2.313
36. Fardouly, J., Diedrichs, P. C., Vartanian, L. R. & Halliwell, E. (2015). Social comparisons on social media: The impact of Facebook on young women's bodyimage concerns and mood. Body Image, 13, 38-45. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2014.12.002
37. Fátima, B. D. (Ed.). (2023). Hate speech on social media: A global approach. LabCom Books.
38. Flint, S. W., & Snook, J. (2014). Obesity and discrimination: the next ‘big issue’? International Journal of Discrimination and the Law, 14(3), 183-193.
39. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison. A. Sheridan (Translated). Pantheon Books.
40. Gailey, J. A. (2018). The hyper(in)visible fat woman: Weight and gender discourse in contemporary society. Palgrave Macmillan.
41. Gallagher, S. (2005). How the body shapes the mind. Oxford University Press.
42. Gilman, S. L. (2008). Fat: A cultural history obesity. Polity Press.
43. Glaser, H. C., Jansma, S. R. & Scholten, H. (2024). A diary study investigating the differential impacts of Instagram content on youths’ body image. Humanities and Social Sciences Communications, 11, 458. https://doi.org/10.1057/s41599-024-02960-3
44. Goffman, E. (2014). Damga örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar. Heretik Yayıncılık.
45. Göregenli, M. (2012). Temel kavramlar: Önyargı, kalıp yargı ve ayrımcılık. İçinde K. Çayır & M. Ayan Ceyhan (der.), Ayrımcılık çok boyutlu yaklaşımlar (ss. 17-29). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
46. Güldalı, O., & Atasü-Topcuoğlu, R. (2025). Sivil toplum perspektifinden göçmen ve sığınmacılara yönelik ayrımcılık ve sosyal dışlanma: Nitel bir araştırmadan yansıyanlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27 (2), 914-941. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1644919
47. Güllüoğlu, Ö. (2012). ‘Söylen(mey)enin’ analizi: Bellona markasına yönelik tüketici algısı üzerine bir söylem çözümlemesi. İçinde Ö. Güllüoğlu (Ed.), İletişim bilimlerinde araştırma yöntemleri yazılı metin çözümleme (225-277). Ütopya.
48. Hamid, B. A. (2018). The power to destruct: Online fat shaming bullying in social media. In T. K. Hua (Ed.), Stop cyberbullying. (ss. 35-50). University Kebangsaan Malaysia.
49. Hilbert, A. (2024). Social and psychosocial consequences of obesity: Weight-related stigmatization and discrimination.” In S. Herpertz, M. D. Zwaan & S. Zipfel (Eds.), Handbook of eating disorders and obesity. (ss. 465-471). Springer.
50. Himes, S. M. & Thompson, J. K. (2007). Fat stigmatization in television shows and movies: A content analysis. Obesity, 15, 712–718. https://doi.org/10.1038/oby.2007.635
51. Hussin, M., Frazier, S. & Thompson, J. K. (2011). Fat stigmatization on YouTube: A content analysis. Body Image, 8(1): 90-92. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2010.10.003
52. Kara, N. (2022). Obezitede imaja bağlı ayrımcılık ve sosyal Hizmet. [Yüksek lisans tezi], İstanbul Aydın Üniversitesi.
53. Karadeniz, B. (2020). Yeni medyada nefret söylemi: Twitter uygulamasında nefret söylemi analizi. [Yüksek lisans tezi], Selçuk Üniversitesi.
54. Kayhan, A. (2018). Toplumsal eşitsizlikler ve ayrımcılık” İçinde I. Demirakın, S. Savran & E. Kaptan (çev.), Uluslararası Ayrımcılık Konferansı (ss. 131- 138). Eşit Haklar İçin İzleme Derneği.
55. Keen, E. & Georgescu, M. (2016). Bookmarks - A manual for combating hate speech online through human rights education (Revised Edition). Council of Europe Publishing.
56. Korkmaz, B. (2023). Beden algısı kapsamında sosyal medyada linç kültürü üzerine bir araştırma. [Yüksek lisans tezi], İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi.
57. Köseoğlu, A. (Ed.). (2023). Dijital çağda alternatif medya bağlamında YouTube platformu. İçinde Dijital çağda medya (ss. 9-31). Eğitim Yayınevi.
58. Köker, E. & Doğanay, Ü. (2010). Irkçı değilim ama... yazılı basında ırkçı-ayrımcı söylemler. İHOP.
59. Kurt, G. (2019). Yeni medyada nefret söylemi: YouTube’da Suriyeli mültecilere karşı üretilen nefret söylemi üzerine bir araştırma. The Journal of International Lingual, Social and Educational Sciences, 5(1): 1-20. https://doi.org/10.34137/jilses.490129
60. Kurt, N. (2022). Covid-19 pandemisi sürecinde hastalığa yakalanan bireyler ve temaslılarına yönelik damgalama. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 215-237.
61. Mondal, M., Silva, L. A. & Benevenuto, F. (2017). A measurement study of hate speech in social media. In Proceedings of HT’17, 85-94 https://doi.org/http://dx.doi.org/10.1145/3078714.3078723
62. Neuman, W. L. (2020). Toplumsal araştırma yöntemleri nicel ve nitel yaklaşımlar cilt-1. (Sekizinci Edisyon). Ö. Akkaya (Çev.). Siyasal Kitabevi.
63. Okumuşoğlu, S. (2016). The stigmatization of obesity by university students who will be future counsellors, educators and psychologists. Journal of Psychology Research, 6(9): 509-516. http://dx.doi.org/10.17265/2159-5542/2016.09.003
64. Okur, A. (2020). Güzellik algısı üzerinden sosyal medyada linç kavramı: Armine Harutyunyan örneği. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 5(10): 119-140.
65. Paker, M. (2012). Psikolojik açıdan önyargı ve ayrımcılık. İçinde K. Çayır & M. Ayan Ceyhan (der.), Ayrımcılık çok boyutlu yaklaşımlar. (ss. 41- 53). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
66. Paz M. A., Montero-Diaz, J. & Moreno-Delgado, A. (2020). Hate speech: A systematize review. SAGE Open, 10(4), 1-12. https://doi.org/10.1177/2158244020973022
67. Puhl, R. & Brownell, K. D. (2001). Bias, discrimination, and obesity. Obesity Research, 9(12): 788–805. https://doi.org/10.1038/oby.2001.108
68. Pearl, R. L. (2018). Weight bias and stigma: Public health implications and structural solutions. Social Issues And Policy Review, 12(1): 146-182. https://doi.org/10.1111/sipr.12043
69. Pool, R. (2001). Fat: Fighting the obesity epidemic. Oxford University Press.
70. Puhl, R. M. & Heuer, C. A. (2009). The stigma of obesity: A review and update. Obesity, 17(5): 941-964. https://doi.org/10.1038/oby.2008.636
71. Puhl, R. M. ve King K. M. (2013). Weight discrimination and bullying. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 27(2): 117-127. https://doi.org/10.1016/j.beem.2012.12.002
72. Puluhulawa, M. R. & Husain, R. (2021). Body shaming through social media as a digital crime in the era of disruption. Jambura Law Review. 3(1), 112-123. https://doi.org/10.33756/jlr.v3i1.7200
73. Rajib, A., Thein, K. H. H., Ghazi, H. F. & Hasan, T. N. (2019). The prevalence of obesity stigmatization among private university students in shah alam, Malaysia. Global Journal of Public Health Medicine, 1(1), 21-27. https://doi.org/10.37557/gjphm.v1i1.5
74. Ruscher, J. B. (2024). Hate speech (Elements in Applied Social Psychology) S. Clayton (Ed.), Cambridge University Press.
75. Schwartz, M. B. & Brownell, K. D. (2004). Obesity and body image. Body Image, 1(1): 43-56. https://doi.org/10.1016/s1740-1445(03)00007-x
76. Schwoebel, J. & Coslett, H. B. (2005). Evidence for multiple, distinct representations of the human body. Journal of Cognitive Neuroscience, 17(4): 543–553. https://doi.org/10.1162/0898929053467587
77. Sherry, M., Olsen T., Solstad Vedeler, J. & Eriksen, J. (Eds.). (2020). Introduction. In Disability hate speech. (ss. 1-19):Routledge.
78. Sönmez, H. N. (2025). Sosyal medyadakı̇ nefret söylemlerı̇: X platformunda Beşı̇ktaş spor kulübüne yapılan nefret söylemlerı̇ne yönelı̇k bı̇r araştırma. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları Dergisi, 3(11): 61-73.
79. Stevens, S. D., Herbozo, S., Morell, H. E. R., Schaefer, L. M. ve Thompson, J. K. (2016). Adult and childhood weight influence body image and depression through weight stigmatization. Journal of Health Psychology. Advane online publication. https://doi.org/10.1177/13591053156247
80. Sutin, A. R., Stephan, Y. ve Terracciano, A. (2015). Weight discrimination and risk of mortality. Psychological Science, 26, 1-9. https://doi.org/10.1177/0956797615601103
81. Spahlholz, J., Baer, N., König, H.-H., Riedel-Heller, S.G & Luck-Sikorski, C. (2016) Obesity and discrimination – a systematic review and meta-analysis of observational studies. Obesity Reviews, 17: 43–55. https://doi.org/10.1111/obr.12343
82. Tao, X. & Fisher C. B. (2022). Exposure to social media racial discrimination and mental health among adolescents of color. Journal of Youth and Adolescence, 51(1): 30–44. https://doi.org/10.1007/s10964-021-01514-z
83. Tankut, Ü. (2021). Değişen beden algıları ve yeme bozukluklarında sosyal medya etkisi. İçinde A. Erbay & V. Yücel (Eds.), Sosyal medya ve psikoloji (ss. 105-135). Akademisyen Kitabevi.
84. Taylan, A. (2015). Nitel ve nicel araştırmalarda evren ve örneklem seçimi ve sorunlar. İçinde B. Yıldırım (Ed.), İletişim araştırmalarında yöntemler uygulama ve örneklerle. (47-85). Literatürk.
85. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2025). Türkiye’de sağlıklı beslenme ve hareketli hayat programı obeziteyle mücadele ve fiziksel aktivite eylem planı 2025-2028. T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları.
86. Tomiyama, A. J., Epel, E. S., McClatchey, T. M., Poelke, G., Kemeny, M. E., McCoy, S. K. & Daubenmier, J. (2014). Associations of weight stigma with cortisol and oxidative stress independent of adiposity. Health Psychology, 33(8): 862–867. https://doi.org/10.1037/hea0000107
87. Türkiye Psikiyatri Derneği. (2024, 24 Nisan). Yeme bozuklukları ve sosyal medya: Riskler ve koruyucu önlemler [Basın açıklaması]. https://www.psikiyatri.org.tr/haberler/2394-yeme-bozukluklari-ve-sosyal-medya
88. Udupa, S., Gagliardone, I. & Hervik, P. (Eds.). (2021). Introduction Hate cultures in the digital age: The global conjuncture of extreme apeech. In Digital hate, (ss.1-23). Indiana University Press.
89. Umuroğlu, G. İ. (2017). Medyada Ermenilere yönelik nefret söyleminin sosyal psikolojik açıdan değerlendirilmesi. [Yüksek lisans tezi], Ege Üniversitesi.
90. U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2022). Adult BMI categories. Erişim adresi: https://www.cdc.gov/bmi/adult/bmi/index.html
91. Üçok, A. (2003). Şizofreni hastası neden damgalanır? Klinik Psikiyatri, 1, 3-8.
92. Van Dijk, T. A. (1998). Opinions and ideologies in the press. In A. Bell & P. Garrett (Eds.), Approaches to media discourse. (ss. 21-63). Blackwell
93. Van Dijk, T. A. (2010). Söylem ve iktidar. İçinde A. Çavdar & A. B. Yıldırım (Eds.), Nefret suçları ve nefret söylemi (ss. 9-45). Hrant Dink Vakfı Yayınları.
94. Van Dijk, T. A. (2015). Critical discourse analysis. In Editors D. Schiffrin, D. Tannen & H. E. Hamilton (Eds.), The Handbook of Discourse Analysis (2. Baskı), (ss. 466-486). Blakwell Publishing.
95. Hrant Dink Vakfı. (2018). Medyada nefret Söylemi ve ayrımcı söylem 2017 raporu. HDV Yayınları.
96. Vocks, S. & Legenbauer, T. (2018). Körperbildtherapie bei anorexia und bulimia nervosa. Hogrefe Verlag.
97. Weber, A. (2009). Nefret söylemi el kitabı. M. Çulhaoğlu (çev.). Avrupa Konseyi Yayınları.
98. World Health Organization. (2022). World mental health report: Transforming Mental Health for All, 78–82. WHO.
99. Yegen, C. (2013). Yazılı basında HIV/AIDS ile yaşayan bireylere yönelik nefret söylemi. [Yüksek lisans tezi], Gazi Üniversitesi.
100. Yoo J. H. & Kim, J. (2012). Obesity in the new media: A content analysis of obesity videos on YouTube. Health Communication, 27(1): 86-97. https://doi.org/10.1080/10410236.2011.569003
101. Zinderen, A., Zinderen, İ. E. & Okumuş, M. (2017). Hastalığın televizyon şovuna dönüştürülmesi “Ağır Yaşamlar” ve “Ağır Yaşamlar Şimdi Ne Yapıyorlar?” programları üzerine bir inceleme.” Atatürk İletişim Dergisi, 13, 53-71.