EV İÇİ BAKIM EMEĞİNİN KADINLARIN İŞGÜCÜNE KATILIMI ÜZERİNE ETKİSİ

Öz

Dünyanın birçok yerinde işgücüne katılımdaki cinsiyet farkı genel olarak patriyarkal düzen içerisinde toplumsal beklentiler, cinsiyet normları ve cinsiyet kalıplarıyla bağlantılıdır. Toplumsal düzen içerisinde ‘ekmeği kazanan erkek modeli’ kapsamında erkekler aile geçimini sağlamak ile ilişkilendirilirken kadınlar ise ev içi bakım ile özdeştirilmektedir. Bu nedenle kadınların genel olarak istihdamdan ziyade aileye öncelik vermesi beklenmektedir. Bu durum doğrudan veya dolaylı olarak kadınların işgücüne katılım ve istihdam oranlarının düşmesine neden olmaktadır. Bu noktadan hareketle çalışmanın amacı ev içi bakım emeğinin kadınların işgücüne katılımı üzerindeki etkisini incelemektir. Dünya genelinde erkeklerin işgücüne katılımı kadınların işgücüne katılımından belirgin şekilde daha yüksektir. Kadın aleyhine bu farklılık önemli ölçüde bakım sorumlulukları ile ilişkilidir. Kadınların ev içi bakım emeği kapitalist düzen içerisinde patriyarkal bir sömürü haline gelmiştir. Çalışma kapsamında Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından hazırlanan “Bakım Sorumluluklarının Kadınların İşgücüne Katılımı Üzerindeki Etkisi” başlıklı rapordan faydalanılmıştır. Rapor kapsamında bakım sorumlulukları doğrultusunda kadınların işgücüne katılımını etkileyen sosyo- demografik özellikler ‘yaş, eğitim düzeyi ve coğrafi konum’ değişkenleri ile açıklanmakta; küresel ve bölgesel tahminlere ilişkin genel bir görünüm sunmaktadır. Ayrıca bakım ekonomisi kapsamında erken çocukluk bakımı ve eğitimine yönelik kamu yatırımlarının, kadınların işgücüne katılımını desteklemede ve işgücü piyasasında cinsiyet eşitliğini teşvik etmedeki rolü tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bakım emeği
• Görünmeyen emek
• Ücretsiz emek
• Kadın
• İşgücüne katılım
• Bakım ekonomisi

THE EFFECT OF HOME CARE LABOUR ON WOMEN’S LABOUR FORCE PARTICIPATION

Öz

In many parts of the world, the gender gap in labour force participation is generally linked to social expectations, gender norms and gender stereotypes within the patriarchal order. Within the social order, men are associated with providing for the family within the scope of the ‘male breadwinner model’, while women are identified with domestic care. For this reason, women are generally expected to prioritize family over employment. This situation directly or indirectly causes a decrease in women’s labour force participation and employment rates. Starting from this point, the aim of the study is to examine the effect of domestic care labour on women’s labour force participation. Men’s labour force participation is significantly higher than women’s labour force participation around the world. This difference to the detriment of women is significantly associated with care responsibilities. Women’s domestic care labour has become a patriarchal exploitation within the capitalist order. Within the scope of the study, the report titled “The Impact of Care Responsibilities on Women’s Labour Force Participation” prepared by the International Labour Organization (ILO) was utilized. Within the scope of the report, socio-demographic characteristics affecting women’s labour force participation in line with care responsibilities are explained with the variables of ‘age, education level and geographical location’; it provides an overview of global and regional forecasts. It also discusses the role of public investments in early childhood care and education in the care economy in supporting women’s participation in the workforce and promoting gender equality in the labour market.

Anahtar Kelimeler

• Care labour
• Invisible labour
• Unpaid labour
• Women
• Labour force participation
• Care economy

Kaynakça

1. Acar-Savran, G. (2008). İkinci Basıma Önsöz. G. Acar-Savran ve N. Tura Demiryontan (Yay. Haz.), Kadının Görünmeyen Emeği içinde (s.9-16). İstanbul: Yordam Kitap.
2. Akkaş, İ. (2024). Cinsiyet ve toplumsal cinsiyet kavramları çerçevesinde ortaya çıkan toplumsal cinsiyet ayrımcılığı. EKEV Akademi Dergisi, (ICOAEF Özel Sayı), 97-118.
3. Arkan, N. & Murat, G. (2021). Çalışma hayatında kadınlara yönelik sosyal koruma. Sosyal Güvenlik Dergisi, 11(1), 175-194. https://doi.org/10.32331/sgd.952575
4. Beauvoir, S. (1993), Kadın “İkinci Cins I” Genç Kızlık Çağı, (Çev. B. Onaran), İstanbul: Payel Yayınları.
5. Bhasin, K. (2014). Toplumsal Cinsiyet “Bize Yüklenen Roller”, İstanbul: Kadav Kolektif.
6. Bora, A. (2012). Toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık. Ayrımcılık Çok Boyutlu Yaklaşımlar, 175(187), 50-70.
7. Business & Human Rights Resource Centre (2022). Dominican republic:trade unions propose balancing the responsibilities of work and family life in the reform of the labour code. https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/dominican-republic-trade-unions-propose-balancing-the-responsibilities-of-work-and-family-life-in-the-reform-of-the-labour-code/. (Erişim Tarihi:25.05.2025).
8. Cangöz, N. (2024). Bakım ekonomisi. MÜLKİYESÖZLÜK. https://sozluk.mulkiye.org.tr/vt/terimler_list.php?f=(baslik~equals~Bak%C4%B1m%20Ekonomisi). (Erişim Tarihi:23.07.2025).

9. Çoban, S. (2023). Bakım rejimleri ve Türkiye’de bakım emeği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(2), 455-465. https://doi.org/10.32600/huefd.1228210.
10. Dalla Costa, M. & James, S. (1975). The Power of Women and the Subversion of the Community. Bristol: Falling Wall Press.
11. Dančíková, Z. (2024). Slovak Republic. Leave Network. https://www.leavenetwork.org/fileadmin/user_upload/k_leavenetwork/annual_reviews/2024/Slovakia.pdf. (Erişim Tarihi:25.05.2025).
12. Deshpande, A. & Kabeer, N. (2024). Norms that matter: Exploring the distribution of women’s work between ıncome generation, expenditure-saving and unpaid domestic responsibilities in India. World Development, 174(106).
13. Dinçer, Y. (2021). Görünmeyen emek. Feminist Bellek. https://feministbellek.org/gorunmeyen-emek/#:~:text=G%C3%B6r%C3%BCnmeyen%20emek%20kapsam%C4%B1ndaki%20i%C5%9Fler%3B%20temizlik,%E2%80%9Cbak%C4%B1m%20eme%C4%9Fi%E2%80%9Dnden%20olu%C5%9Fur. (Erişim Tarihi:20.06.2025).
14. Favero, M. (2020). Learning how to reduce poverty and enhance food security by protecting children in Zambia. Socialprotection.Org.
15. Federici, S. (2022). Ücret Patriyarkası* Marx, Toplumsal Cinsiyet ve Feminizm Notları. İstanbul: Sel Yayıncılık.
16. Folbre, N. (2018). Developing care: recent research on the care economy and economic development. International Development Research Centre.
17. ILO (2007). Expanding women's employment opportunities: İnformal economy workers and the need for childcare. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_protect/%40protrav/%40travail/documents/publication/wcms_145652.pdf. (Erişim Tarihi: 22.06.2025).
18. ILO (2016). Labour force. https://www.ilo.org/resource/labour-force. (Erişim Tarihi:21.06.2025).
19. ILO (2018). Care work and care jobs for the future of decent work. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40dcomm/%40publ/documents/publication/wcms_633135.pdf. (Erişim Tarihi: 20.06.2025).
20. ILO (2020). What is the care economy?. https://www.ilo.org/topics-and-sectors/care-economy. (Erişim Tarihi:13.07.2025).
21. ILO (2022). Care at work: ınvesting in care leave and services for a more gender equal world of work. https://www.ilo.org/publications/major-publications/care-work-investing-care-leave-and-services-more-gender-equal-world-work. (Erişim Tarihi:25.05.2025).
22. ILO (2023). The benefits of ınvesting in transformative childcare policy packages towards gender equality and social justice. https://www.ilo.org/resource/brief/benefits-investing-transformative-childcare-policy-packages-towards-gender. (Erişim Tarihi:24.06.2025).
23. ILO (2024a). The impact of care responsibilities on women’s labour force participation. https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-10/GEDI-STAT%20brief_formatted_28.10.24_final.pdf. (Erişim Tarihi:04.04.2025).
24. ILO (2024b). Care at work: Investing in care leave and services for a more gender equal world of work. companion regional report for the middle east and North Africa. https://www.ilo.org/publications/care-work-investing-care-leave-and-services-more-gender-equal-world-work-0. (Erişim Tarihi:21.06.2025).
25. ILO (2024c). World social protection report 2024-26: Universal social protection for climate action and a just transition. https://www.ilo.org/publications/flagship-reports/world-social-protection-report-2024-26-universal-social-protection-climate. (Erişim Tarihi:22.06.2025).
26. ILO (2024d). Gender, equality and ınclusion for a just transition in climate action. https://www.ilo.org/publications/gender-equality-and-inclusion-just-transition-climate-action. (Erişim Tarihi:22.06.2025).
27. ILO (2024e). Quarterly social security policy monitor - ıssue 18. https://www.ilo.org/publications/quarterly-social-security-policy-monitor-issue-18. (Erişim Tarihi:23.06.2025).
28. ILO (2024f). Resolution concerning decent work and the care economy, ILC.112/Resolution V. Geneva. https://www.ilo.org/resource/record-decisions/resolution-concerning-decent-work-and-care-economy. (Erişim Tarihi:24.06.2025).
29. ILO (2025a). World employment and social outlook trends 2025. https://www.ilo.org/sites/default/files/2025-01/WESO25_Trends_EN_WEB5.pdf. (Erişim Tarihi:21.06.2025).
30. ILO (2025b). Strengthening childcare services in Bangladesh: Building a skilled and certified workforce. https://www.ilo.org/resource/news/strengthening-childcare-services-bangladesh-building-skilled-and-certified#:~:text=Supported%20by%20ILO%2C%20the%20Government,upskilling%20workers%2C%20including%20decent%20working. (Erişim Tarihi:22.06.2025).
31. ILO & UN WOMEN (2021). Bakım ekonomisine kamu yatırımları kılavuzu bakım açıkları, yatırım maliyetleri ve ekonomik getirilerin belirlenmesine yönelik politika destek aracı. BM Kadın Birimi - ILO Ortak Programı.
32. ILO & WIEGO (2020). Quality childcare services for workers in the ınformal economy. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40gender/documents/genericdocument/wcms_737551.pdf. (Erişim Tarihi:22.06.2025).
33. ITUC (2024). ITUC Submission: Input to the study on care and support, Pursuant to HRC Resolution 54/6.
34. Kadının İnsan Hakları Yeni Çözümler Derneği (2016). Ekonomik Haklarımız Var!. İstanbul: İmak Ofset Basım Yayın.
35. Kergoat, D. (2004) Division Sexuelle du travail et Rapports Sociaux de Sexe [Sexual Division of Labor and Gender Social Relations], in: Hirata, H. et al. (eds), Dictionnaire Critique du Fe´minisme [Critical Dictionary of Feminism], 2nd ed (Paris: PUF), pp. 35-44.
36. Koray, M. (2011). Kapitalizm Küreselleşirken Dünya Ahvali. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
37. Kurowska, A., Godlewska-Bujok, B. & Michón, P. (2024). Poland. https://www.leavenetwork.org/fileadmin/user_upload/k_leavenetwork/annual_reviews/2024/Poland.pdf. (Erişim.Tarihi:25.05.2025).
38. Mackay, F., Kenny, M., & Chappell, L. (2010). New institutionalism through a gender lens: towards a feminist institutionalism?. International Political Science Review, 31(5), 573-588.
39. Murat, G. (2024). Toplumsal Cinsiyet Temelinde Kadın, Özçatal E. Ö. (Editör), Sosyal Politika Alanında Uluslararası Araştırmalar- III (s.109-128). İstanbul: Eğitim Yayınevi.
40. PAHO (2022). Guatemala- Country Profile. Health in the Americas. https://hia.paho.org/en/country-profiles/guatemala. (Erişim Tarihi: 23.06.2025).
41. Suudi Arabistan Hükümeti (2016). Saudi Vision 2030. https://www.vision2030.gov.sa/en. (Erişim Tarihi:23.06.2025).
42. Şahin, M. (2012). Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe ve Türkiye: kavram ve yöntem sorunları. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri ABD (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara.
43. Telseren Ömeroğlu, A. (2024). Patriyarkayı tanımak: Bir iktidar mekanizması olarak patriyarka nasıl işler?. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (1),30-42.
44. TÜİK (2025). Haber bülteni: İstatistiklerde kadın, 2025. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58272. (Erişim Tarihi:11.08.2026).
45. TÜİK (2026). Haber bülteni: İşgücü istatistikleri, Haziran 2026. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/57986. (Erişim Tarihi:11.08.2026)
46. UNESCO (a). Empowering early childhood education in Saudi Arabia: Programmes and initiatives, early childhood care and education. https://www.unesco.org/en/early-childhood-education/empowering-early-childhood-education-saudi-arabia-programmes-and-initiatives. (Erişim Tarihi: 23.06.2025).
47. UNESCO (b). UIS statistics. https://databrowser.uis.unesco.org. (Erişim Tarihi:25.05.2025).
48. UNESCWA (2022). Case study: childcare in the kingdom of Saudi Arabia. https://www.unescwa.org/publications/empowering-women-arab-world-advancing-care-economy. (Erişim Tarihi:23.06.2025).
49. Walby, S. (1991). Theorising Patriarchy. Basic Blackwell, Oxford.
50. Waring, M. (1988). Nüfusun yarısı diğer yarısı için bedava çalışıyor. Lucy Mangan (2020). Femizim Kitabı içinde s. 217. İstanbul: Alfa.
51. Waylen, G. (2014). Informal institutions, institutional change, and gender equality. Political Research Quarterly, 67(1), 212-223.
52. WB (2024). Labour force participation rate, total (% of total population ages 15-64) (modeled ILO estimate). https://genderdata.worldbank.org/en/indicator/sl-tlf-acti-zs?gender=gender-gap. (Erişim Tarihi:20.06.2025).
53. Zambian Ministry of General Education (2020). National strategy on home-grown school meals (2020-2024). https://healtheducationresources.unesco.org/library/documents/national-strategy-home-grown-school-meals-2020-2024. (Erişim Tarihi:22.06.2025).