Öz
Bu incelemenin
konusu, İran Türk ağızlarında kullanılan –AnA birleşik zarf-fiil eki ile
ilgilidir. Azerbaycan ve Türkiye Türkçesi üzerine yapılan dilbilgisi
çalışmalarında -Ana zarf-fiil eki yer almamaktadır. Kimi İran Türk ağızlarında
kullanılan -Ana zarf-fiil eki, zaman bildiren zarf-fiil eki olup ölçünlü
Türkiye Türkçesinde kullanılan -(y)IncA, -(U)ncA ve -r, -Ar, -xr… -mAz birleşik
zarf gruplarının işlevlerini yerine getirmektedir. İran Türk ağızlarında
kullanılan -AnA ekinin bir zarf-fiil eki olup olmadığı durumuna Türkçenin
birleşik zarf-fiil eki türetme yollarıyla bu ekin sözdizimindeki işlevlerinden
hareketle açıklık getirilecektir. -AnA zarf-fiil ekinin kullanıldığı ağızlarda
-AnA + kimi/kimin birleşik zarf
grubu da aynı işlevlerde kullanılmaktadır. Bu incelemede -AnA + kimi/kimin birleşik zarf grubu ile
-AnA zarf-fiil ekinin hangisinin daha arkaik olduğu da ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler
-AnA Zarf-Fiil Eki İran Türk Ağızları Birleşik Zarf-Fiil Ekleri Halhal Ağızlar
Kaynakça
- Çakmak, C. (2013). Birleşik zarf-fiil kavramı ve çağdaş Türk lehçelerindeki görünümleri. Dede Korkut Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 3 (6): 13-30.
- Ergin, M. (2000). Türk dil bilgisi. İstanbul: Bayrak Yay.
- Karahan, L. (1996). Anadolu ağızlarının sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
- Karahan, L. (2009). “Türkçede şahıs ve işaret zamirlerinin yönelme hâlindeki genişlemeler”. III. Uluslararası Türkoloji Kongresi, Ahmet Yesevi Üniversitesi Türkistan.
- Karini, J. (2009). Erdebil ili ağızları, Ankara. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
- Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi grameri (Şekil bilgisi). Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
- Öner, M. (1998). Bugünkü Kıpçak Türkçesi. Ankara, Türk Dil Kurumu Yay.
- Öner, M. (1998). -matı/-meti zarf-fiili hakkında. III. Uluslararası Türk Dil Kurultayı, Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
Öz
This study investigates the compound gerundive suffix -AnA in Turkish
dialects of Iran. -AnA gerundive suffix
indicates temporality and functions as –(y)IncA / -(y)UncA kadar ve –r,
-Ar, –xr… -mAz gerundive suffix groups of Standard Turkish of Turkish Republic.
Here, it is aimed to answer if this suffix is a gerundive suffix or not by
exploring the ways of constructing gerundive suffixes in Turkish. In the
dialects having -AnA gerundive suffix, the compound gerundive suffix
group AnA + kimi/kimin is also
used with the same function. This study also tries to find out which one of
these suffixes is more archaic.
Anahtar Kelimeler
-AnA Gerundive Suffix Turkish Dialects of Iran Compound Gerundive Suffixes
Kaynakça
- Çakmak, C. (2013). Birleşik zarf-fiil kavramı ve çağdaş Türk lehçelerindeki görünümleri. Dede Korkut Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 3 (6): 13-30.
- Ergin, M. (2000). Türk dil bilgisi. İstanbul: Bayrak Yay.
- Karahan, L. (1996). Anadolu ağızlarının sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
- Karahan, L. (2009). “Türkçede şahıs ve işaret zamirlerinin yönelme hâlindeki genişlemeler”. III. Uluslararası Türkoloji Kongresi, Ahmet Yesevi Üniversitesi Türkistan.
- Karini, J. (2009). Erdebil ili ağızları, Ankara. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
- Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi grameri (Şekil bilgisi). Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
- Öner, M. (1998). Bugünkü Kıpçak Türkçesi. Ankara, Türk Dil Kurumu Yay.
- Öner, M. (1998). -matı/-meti zarf-fiili hakkında. III. Uluslararası Türk Dil Kurultayı, Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 7 Haziran 2018 |
| Yayımlanma Tarihi | 17 Ağustos 2018 |
| DOI | https://doi.org/10.16953/deusosbil.431908 |
| IZ | https://izlik.org/JA89WZ33DS |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2018 Cilt: 20 Sayı: 2 |
Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Aile Yılı Özel Sayısı Çağrısı
Sayı Editörü
Prof. Dr. NEBİYE KONUK KANDEMİR
Sevgili Araştırmacılar ve Değerli Yazarlar,
Aile, toplumun temel yapı taşıdır ve bireylerin gelişimi ile sosyal yaşamın şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Aile yapıları ve dinamikleri, tarihsel, kültürel ve toplumsal faktörlerle şekillenirken, bu faktörlerin aile içerisinde yaşanan sorunları, ilişkileri ve güç dengelerini nasıl etkilediği büyük bir önem taşımaktadır. 2025 yılı "Aile Yılı" olarak ilan edilmesi, aile olgusunun daha geniş bir perspektiften ele alınmasını ve bu konudaki farkındalığın artırılmasını hedeflemektedir.
Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, "Cilt: 28 Sayı: Özel Sayı" olarak 2026 yılında yayımlanacak olan Aile Yılı Özel Sayısı'na yönelik makale çağrısında bulunmaktadır. Bu özel sayı, aile yapılarını, rollerini ve dinamiklerini inceleyen çalışmalara ev sahipliği yapmayı hedeflemektedir.
Aile ile ilgili çalışmalara olan ihtiyaç, yalnızca bireysel düzeyde değil, toplumsal düzeyde de açıktır. Son yıllarda, aile içi ilişkilerin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi, toplumsal cinsiyet eşitliği, kadın hakları, çocuk sağlığı ve eğitim gibi konular ön plana çıkmış, bu konularda yapılacak bilimsel araştırmaların önemi artmıştır. Aile Yılı Özel Sayısı'nın hazırlanması, bu kritik meselelerin sistematik bir biçimde incelenmesine ve topluma duyurulmasına olanak sağlayacaktır.
Bu özel sayı, aile dinamiklerini, ilişkilerini ve sorunlarını derinlemesine inceleyen, özgün ve yenilikçi çalışmaları bir araya getirerek, alanında önemli bir kaynak oluşturmayı hedeflemektedir. Ayrıca, uzmanların görüşleri ve çeşitli disiplinlerden gelen katkılar sayesinde, aile kavramına dair güncel bakış açıları sunulacak, toplumsal fayda sağlanacaktır.
Aşağıda, özel sayıda kabul edilebilecek (ama bunlarla sınırlı olmayan) güncellenmiş konular listesi yer almaktadır:
• Aile Yapıları ve Değişimi
• Geleneksel ve Modern Aile Rolleri
• Aile İçi İletişim ve İlişkiler
• Ailedeki Psiko-Sosyal Dinamikler
• Aile İlişkilerinde Kültürel Farklılıklar
• Evlilik ve Boşanma Dinamikleri
• Aile ve Çocuk Gelişimi
• Ebeveynlik Stilleri ve Çocuk Üzerindeki Etkileri
• Aile Ekonomisi ve Sosyal Politika
• Aileyi Etkileyen Toplumsal Değişimler
• Aile ve Eğitim İlişkisi
• Ailede Şiddet ve Koruma Mekanizmaları
• Aile İçi Sağlık ve Refah
• Kadınların Aile İçindeki Rolü ve Değişen Dinamikleri
• Kadın Hakları ve Aile İlişkileri
• Kadının Aile Üyeleriyle İlişkileri ve Güç Dinamikleri
• Ailede Cinsiyet Eşitliği
İki bağımsız anonim hakem tarafından değerlendirmeden geçecek makaleler, kabul edilmesi halinde, Aralık 2026'da yayımlanacak özel sayımızda yer alacaktır. Gelecek sayıların dolmuş olması ve süreçte makale yoğunluğunun bulunması nedeniyle dergimiz, özel sayı dışında makale kabulüne kapalıdır. Özel sayı dışında dergimize gönderilen makaleler iade edilecektir.
Saygılarımızla