AN ANALYSIS OF THE TRANSFER OF HUMORISTIC ELEMENTS IN THE TURKISH TRANSLATIONS OF THE DEVIL’S DICTIONARY BY AMBROSE BIERCE
Öz
The present
article discusses humor translation from English into Turkish. Examining two
different Turkish translations of The Devil’s Dictionary by Ambrose Bierce, the article sets out to analyze
the methods used by translators for transferring humoristic elements of the
source text into Turkish. The case studies focus on the translations by Özge
Duygu Gürkan and Armağan Ekici. The aim is to find out and examine methods used
by translators for transferring humor. Comparative examples deal especially
with wordplays as well as cultural, historical, religious and literary
allusions, as these are thought to be the most challenging aspects of humor
translation. Analyses addressing wordplays center on issues related to
polysemic words, assonances, newly coined words or unconventional uses of
vocabulary. Cultural, historical, religious and literary allusions are examined
with special attention to the transfer of the source text elements considered
to be unknown in the target culture. It was observed that translators created
new wordplays in the target language -when necessary- to replace those of the
source text and that they resorted to methods such as additions, omissions and
use of footnotes to translate allusions.
Anahtar Kelimeler
Translation Studies Humor Translation Wordplays Transfer of Cultural Elements
Kaynakça
- Attardo, S. (1994). Linguistic theories of humor. Berlin & New York: Mouton de Gruyter.
- Bierce, A. (1992). Karanlığın kahkahası. Çev. Sulhi Dölek. İstanbul: Altın Kitaplar.
- Bierce, A. (1999). The unabridged Devil’s dictionary. Haz. David E. Shultz & S.T. Joshi. Athens & London: The University of Georgia Press.
- Bierce, A. (2001). Yaşamın ortasından: Askerlerin ve sivillerin öyküleri. Çev. Dost Körpe. İstanbul: İthaki Yayınları.
- Bierce, A. (2002). Keşiş ve celladın kızı. Çev. Seher Özbay. İstanbul: İthaki Yayınları.
- Bierce, A. (2005). Şeytanın sözlüğü. Çev. Cemal Atila. İstanbul: Omega Yayınları.
- Bierce, A. (2007). Şeytan’ın sözlüğü. İstanbul: Nokta Kitap.
- Bierce, A. (2014). Şeytanın sözlüğü. Çev. Özge Duygu Gürkan. İstanbul: Metis Yayınları.
- Bierce, A. (2018). Epigramlar ve şeytanın sözlüğü’nden okkalı maddeler. Çev. Armağan Ekici. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.
- Ekici, A. (2016). Ambrose Bierce ve şeytanın sözlüğü. IAN Edebiyat. 6, 32-34.
- Erhat, A. (1997). Mitoloji sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
- Gürkan, Ö. D. (2014). Çevirmenin notu. Şeytanın sözlüğü. İstanbul: Metis Yayınları.
- Koskinen, K & Paloposki, O. (2010). Retranslation. Y. Gambier ve L. van Doorslaer (Der.), Handbook of translation studies online, https://benjamins.com/online/hts/articles/ret1, (Erişim tarihi: 30.10.2018).
- Low, P. A. (2011). Translating jokes and puns. Perspectives: Studies in Translatology 19 (1), 59-70.
- Pope, A. (2006). Bukleye tecavüz. Çev. Nazmi Ağıl. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Shultz, D. E. & Joshi, S.T. (1999). Notes. David E. Shultz & S.T. Joshi. (Der.), The unabridged Devil’s dictionary içinde (ss. 271-348). Athens & London: The University of Georgia Press.
- Şener, S. (2018). Mizahın dili ve uyuşmazlık. Bilim ve Gelecek, 169, 35-39.
- Tahir Gürçağlar, Ş. (2008). Retranslation. M. Baker ve G. (Der.), Routledge encyclopaedia of translation studies içinde (ss. 232-235). London ve New York: Routledge.
- Tymoczko, M. (2000). Translation and political engagement. activism, social change and the role of translation in geopolitical shifts. The Translator 6 (1), 23-47.
- Vandaele, J. (2011). Humor in translation / Çeviride Mizah. Çev. A. Akbatur & M. Savcı. Handbook of Translation Studies Online. https://benjamins.com/online/hts/articles/hum1, (Erişim tarihi: 23 Ekim 2018).
- Venuti, L. (2004). Retranslations: The creation of value. K. Faull (Der.) Translation and Culture içinde (ss. 25–38).
Öz
Bu makalede,
İngilizceden Türkçeye mizah çevirisi konusu ele alınmakta ve Ambrose Bierce’ın Şeytanın Sözlüğü başlıklı yapıtının
Türkçe çevirileri incelenerek kaynak metindeki mizah öğelerinin çevirmenler
tarafından hangi yöntemlerle Türkçeye aktarıldığı incelenmektedir. Uygulama
kısmında yapıtın Türkçedeki dört çevirisinden Özge Duygu Gürkan ve Armağan
Ekici tarafından yapılmış olan son iki çeviri incelemeye alınmaktadır. Amaç,
çevirmenlerin sundukları çözümleri ve alternatif aktarım yöntemlerini anlamak
ve tartışmaya açmaktır. Bunun için özellikle mizah çevirisinde güçlük yarattığı
düşünülen sözcük oyunlarıyla birlikte kültürel, tarihsel, dinî ve edebî
göndermelerin çevirisiyle ilgili örnekler incelenmiştir. Sözcük oyunlarının
çevirileri incelenirken, kaynak metinde çift anlamlı sözcükler, ses
benzerlikleri, yeni üretilen sözcükler ya da mevcut sözcüklerin yeni
kullanımları yoluyla üretilen mizahın aktarımına odaklanılmıştır. Dinî,
kültürel, tarihsel ve edebî göndermeler konusunda ise kaynak metin okurlarının
aşina olabilecekleri ancak erek metin okurlarına yabancı gelebilecek
göndermelere dikkat edilmiştir. Çevirmenlerin sözcük oyunlarını aktarmak için
kimi zaman yeni oyunlar yarattığı; kültürel, tarihsel, dinî ve edebî
göndermelerin aktarımında ise ekleme, çıkarma ve dipnot kullanımı gibi
yöntemlere başvurduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
Çeviribilim Mizah Çevirisi Sözcük Oyunları Kültürel Öğelerin Aktarımı
Kaynakça
- Attardo, S. (1994). Linguistic theories of humor. Berlin & New York: Mouton de Gruyter.
- Bierce, A. (1992). Karanlığın kahkahası. Çev. Sulhi Dölek. İstanbul: Altın Kitaplar.
- Bierce, A. (1999). The unabridged Devil’s dictionary. Haz. David E. Shultz & S.T. Joshi. Athens & London: The University of Georgia Press.
- Bierce, A. (2001). Yaşamın ortasından: Askerlerin ve sivillerin öyküleri. Çev. Dost Körpe. İstanbul: İthaki Yayınları.
- Bierce, A. (2002). Keşiş ve celladın kızı. Çev. Seher Özbay. İstanbul: İthaki Yayınları.
- Bierce, A. (2005). Şeytanın sözlüğü. Çev. Cemal Atila. İstanbul: Omega Yayınları.
- Bierce, A. (2007). Şeytan’ın sözlüğü. İstanbul: Nokta Kitap.
- Bierce, A. (2014). Şeytanın sözlüğü. Çev. Özge Duygu Gürkan. İstanbul: Metis Yayınları.
- Bierce, A. (2018). Epigramlar ve şeytanın sözlüğü’nden okkalı maddeler. Çev. Armağan Ekici. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.
- Ekici, A. (2016). Ambrose Bierce ve şeytanın sözlüğü. IAN Edebiyat. 6, 32-34.
- Erhat, A. (1997). Mitoloji sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
- Gürkan, Ö. D. (2014). Çevirmenin notu. Şeytanın sözlüğü. İstanbul: Metis Yayınları.
- Koskinen, K & Paloposki, O. (2010). Retranslation. Y. Gambier ve L. van Doorslaer (Der.), Handbook of translation studies online, https://benjamins.com/online/hts/articles/ret1, (Erişim tarihi: 30.10.2018).
- Low, P. A. (2011). Translating jokes and puns. Perspectives: Studies in Translatology 19 (1), 59-70.
- Pope, A. (2006). Bukleye tecavüz. Çev. Nazmi Ağıl. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Shultz, D. E. & Joshi, S.T. (1999). Notes. David E. Shultz & S.T. Joshi. (Der.), The unabridged Devil’s dictionary içinde (ss. 271-348). Athens & London: The University of Georgia Press.
- Şener, S. (2018). Mizahın dili ve uyuşmazlık. Bilim ve Gelecek, 169, 35-39.
- Tahir Gürçağlar, Ş. (2008). Retranslation. M. Baker ve G. (Der.), Routledge encyclopaedia of translation studies içinde (ss. 232-235). London ve New York: Routledge.
- Tymoczko, M. (2000). Translation and political engagement. activism, social change and the role of translation in geopolitical shifts. The Translator 6 (1), 23-47.
- Vandaele, J. (2011). Humor in translation / Çeviride Mizah. Çev. A. Akbatur & M. Savcı. Handbook of Translation Studies Online. https://benjamins.com/online/hts/articles/hum1, (Erişim tarihi: 23 Ekim 2018).
- Venuti, L. (2004). Retranslations: The creation of value. K. Faull (Der.) Translation and Culture içinde (ss. 25–38).
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 31 Ekim 2018 |
| Yayımlanma Tarihi | 20 Mart 2019 |
| DOI | https://doi.org/10.16953/deusosbil.477120 |
| IZ | https://izlik.org/JA99DU94HE |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2019 Cilt: 21 Sayı: 1 |
Cited By
Who is to blame for the Withdrawal of Roger Ackroyd Cinayeti from Circulation? The Critic or the Translator?
Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi
https://doi.org/10.37599/ceviri.572187
A Study on the Interdisciplinary Nature of Translation Studies
Journal of Language Research
https://doi.org/10.51726/jlr.1193899
Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Aile Yılı Özel Sayısı Çağrısı
Sayı Editörü
Prof. Dr. NEBİYE KONUK KANDEMİR
Sevgili Araştırmacılar ve Değerli Yazarlar,
Aile, toplumun temel yapı taşıdır ve bireylerin gelişimi ile sosyal yaşamın şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Aile yapıları ve dinamikleri, tarihsel, kültürel ve toplumsal faktörlerle şekillenirken, bu faktörlerin aile içerisinde yaşanan sorunları, ilişkileri ve güç dengelerini nasıl etkilediği büyük bir önem taşımaktadır. 2025 yılı "Aile Yılı" olarak ilan edilmesi, aile olgusunun daha geniş bir perspektiften ele alınmasını ve bu konudaki farkındalığın artırılmasını hedeflemektedir.
Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, "Cilt: 28 Sayı: Özel Sayı" olarak 2026 yılında yayımlanacak olan Aile Yılı Özel Sayısı'na yönelik makale çağrısında bulunmaktadır. Bu özel sayı, aile yapılarını, rollerini ve dinamiklerini inceleyen çalışmalara ev sahipliği yapmayı hedeflemektedir.
Aile ile ilgili çalışmalara olan ihtiyaç, yalnızca bireysel düzeyde değil, toplumsal düzeyde de açıktır. Son yıllarda, aile içi ilişkilerin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi, toplumsal cinsiyet eşitliği, kadın hakları, çocuk sağlığı ve eğitim gibi konular ön plana çıkmış, bu konularda yapılacak bilimsel araştırmaların önemi artmıştır. Aile Yılı Özel Sayısı'nın hazırlanması, bu kritik meselelerin sistematik bir biçimde incelenmesine ve topluma duyurulmasına olanak sağlayacaktır.
Bu özel sayı, aile dinamiklerini, ilişkilerini ve sorunlarını derinlemesine inceleyen, özgün ve yenilikçi çalışmaları bir araya getirerek, alanında önemli bir kaynak oluşturmayı hedeflemektedir. Ayrıca, uzmanların görüşleri ve çeşitli disiplinlerden gelen katkılar sayesinde, aile kavramına dair güncel bakış açıları sunulacak, toplumsal fayda sağlanacaktır.
Aşağıda, özel sayıda kabul edilebilecek (ama bunlarla sınırlı olmayan) güncellenmiş konular listesi yer almaktadır:
• Aile Yapıları ve Değişimi
• Geleneksel ve Modern Aile Rolleri
• Aile İçi İletişim ve İlişkiler
• Ailedeki Psiko-Sosyal Dinamikler
• Aile İlişkilerinde Kültürel Farklılıklar
• Evlilik ve Boşanma Dinamikleri
• Aile ve Çocuk Gelişimi
• Ebeveynlik Stilleri ve Çocuk Üzerindeki Etkileri
• Aile Ekonomisi ve Sosyal Politika
• Aileyi Etkileyen Toplumsal Değişimler
• Aile ve Eğitim İlişkisi
• Ailede Şiddet ve Koruma Mekanizmaları
• Aile İçi Sağlık ve Refah
• Kadınların Aile İçindeki Rolü ve Değişen Dinamikleri
• Kadın Hakları ve Aile İlişkileri
• Kadının Aile Üyeleriyle İlişkileri ve Güç Dinamikleri
• Ailede Cinsiyet Eşitliği
İki bağımsız anonim hakem tarafından değerlendirmeden geçecek makaleler, kabul edilmesi halinde, Aralık 2026'da yayımlanacak özel sayımızda yer alacaktır. Gelecek sayıların dolmuş olması ve süreçte makale yoğunluğunun bulunması nedeniyle dergimiz, özel sayı dışında makale kabulüne kapalıdır. Özel sayı dışında dergimize gönderilen makaleler iade edilecektir.
Saygılarımızla