İslam Hukukuna Göre Siber Zorbalık ve Cezai Hükümleri

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 2, 390 - 410, 31.12.2025

Kenan Kılınç

https://doi.org/10.58852/dicd.1679702

Öz

Bilişim teknolojisi hızlı bir şekilde ilerlemektedir. Bilişim araçları, ilmî çalışmalarda bilgiye hızlı erişimi sağlama, küresel çapta kişiler arası iletişimi kolaylaştırma ve daha birçok alanda önemli faydalar sağlamaktadır. Ancak bilişim araçları, bu araçların kötü niyetli kişiler tarafından farklı amaçlarla kullanılması, bağımlılık, zaman israfı ve siber zorbalık gibi ciddi sorunları da beraberinde getirmektedir. Bilişim alanındaki gelişmeler, medeniyete önemli imkânlar sunmakla birlikte, siber zorbalık gibi ciddi hukuki ve sosyal sorunlara da yol açmaktadır. Siber zorbalık, fiziksel zorbalığın dijital ortamlara taşınmasıyla ortaya çıkan ve 21. yüzyılın bilgi ve dijital çağında sanal etkileşim alanlarında kendini gösteren bir zorbalık türüdür. İslâm hukukunda siber zorbalık ile ilgili önleyici ve caydırıcı tedbirlerin tesis edilmesi bu alanda önemli bir hukuki boşluğa çare olacaktır. Bu bağlamda siber zorbalık, bazı ülkeler tarafından incelenmiş ve çözümüne ilişkin yeni kanunlar çıkarılmış veya merî hukuktaki kanunların hükümlerinin kapsamlarına dâhil edilmiştir. İslam ceza hukukunda bu suçun hukuki boyutunun ortaya konulması gerektiği ortadadır. İslam’da insanın şeref, ırz, itibar ve duygularına ya da manevi değerlerine yapılacak her türlü saldırı manevi zarar olarak değerlendirilmektedir. Siber zorbalığın tehdit, hakaret ve rencide edici mesaj ya da resimleri yaymak şeklinde gerçekleşen fiilleri manevi zarar ile ilişkilendirilebilir. Ancak bazı siber zorbalık türleri ise kişinin maddi olarak zarar görmesine de sebep olabilir. Gerçekleşme şekilleri göz önüne alındığında, yeni ihdas edilen bu suçun, kısas, had ve ta‘zîr cezaları bağlamında ele alınabileceği anlaşılmaktadır. Bu çalışma, siber zorbalığın sonuçlarını ve bunlara ilişkin cezai müeyyideleri İslam hukuku perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku , İslam Ceza Hukuku , Ta‘zir , Bilişim Suçları , Siber Zorbalık , İletişimin Denetlenmesi.

Cyber Bullyıng and Its Crımınal Prıvısıons Under Islamıc Law

Öz

Information technology is advancing rapidly. Information tools facilitate quick access to knowledge in scientific research, enable global interpersonal communication, and provide significant benefits in many other areas. However, these tools also bring serious problems, such as misuse by malicious individuals, addiction, time wastage, and cyberbullying. Developments in the field of information technology offer substantial opportunities for civilization, yet they also give rise to serious legal and social issues, such as cyberbullying. Cyberbullying is a form of bullying that emerges through the transposition of physical bullying into digital environments, manifesting itself within virtual interaction spaces in the information and digital age of the 21st century. Establishing preventive and deterrent measures against cyberbullying within Islamic law would address a significant legal gap in this area. In this context, cyberbullying has been examined by certain countries, leading to the enactment of new legislation or the inclusion of its provisions within the scope of existing laws. It is evident that the legal dimension of this crime must be clarified within Islamic criminal law. In Islam, any attack on a person’s honour, dignity, reputation, feelings, or spiritual values is considered spiritual harm. Acts of cyberbullying, such as threats, insults, and dissemination of humiliating messages or images, can be associated with such spiritual harm. However, certain types of cyberbullying may also cause material damage to the victim. Considering its manifestations, it may be understood that this newly emerging offense may be addressed within the framework of qisas, hudud, and ta’zir punishments. This study aims to examine the consequences of cyberbullying and the corresponding crımınal prıvısıons from the perspective of Islamic law.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law , Islamic Criminal Law , Ta’zir , Cybercrimes , Cyberbullying , Communication Surveillance.

Kaynakça

• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. el-Müsned. thk. Şüayb el-Arnaût vd. 50 Cilt. Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421/2001.
• Ahmet Cevdet Paşa. Mecelle-i ahkâm-i adliye. İstanbul: Matbaa-yi Osmaniye, 1300/1884.
• Akkuş, Dinçer. İslam Ceza Hukukunda Bilişim Suçları. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
• Aksaray, Semra. “Siber Zorbalık”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 20/2 (2011), 405-432.
• Apaydın, H. Yunus. İslâm Hukukunda Manevi Tazminat. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1997.
• Arıcak, Osman Tolga, Sinem Siyahhan vd. “Cyberbullying among Turkish Adolescents”. CyberPsychology & Behavior 11/3 (2008), 253-261.
• Aydın, Ahmet. Hanefî fıkıh literatüründe öldürme suçunun maddî ve manevî unsurlarıyla ilgili kavramların gelişimi (Hicrî 4-9. asırlar). İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
• Benli, Abdullah. İslam Hukukunda Manevi Tazminat. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1997. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=Dw1mlzlekQe2NpCWNFMjLg&no=Dw1mlzlekQe2NpCWNFMjLg
• Bilmen, Ömer Nasuhi. “İslâm Hukukunda Manevî Zararların Tazmini”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 6/4 (1940), 798-812.
• Boynukalın, Mehmet. “Suç”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/453-457. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiʿu’s-sahîh. 7 Cilt. Dimeşk: Dâru İbn Kesîr-Dâru’l-Yemâme, 5. Basım, 1414/1993.
• Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b Alî Râzî. Ahkâmü’l-Kur’ân. thk. Abdüselâm Muhammed Alî Şahîn. 3 Cilt. Beyrût: Dârü’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1. Basım, 1415/1994.
• Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. es-Sıhâh Tâcü’l-luğa. thk. Ahmed Abdülgafûr Attâr. 6 Cilt. Beyrût: Dârü’l-İlm li’l-Melâyin, 4. Basım, 1407/1987.
• Charisse L Nixon. “Current perspectives: The İmpact of Cyberbullying on Adolescent Health”. Adolescent Health, Medicine and Therapeutics, 5 (2014), 143-158. https://doi.org/10.2147/AHMT.S36456
• Chisholm, J. F. “Review of the Status of Cyberbullying and Cyberbullying Prevention”. Journal of Information Systems Education 25/1 (2014), 77-87.
• Çolak, Abdullah. İslâm Ceza Hukuku. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 1. Basım, 2018.
• Ebû Dâvûd es-Sicistânî, Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş’as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
• Ebû Yûsuf, Ya‘kūb b. İbrâhîm b. Habîb b. Sa‘d el-Kûfî. el-Harâc. thk. Taha Abdurraûf Sa’d, Sa’ Hasan Muhammed. el-Mektebetu’l-Ezheriyye li’t-Türâs, ts.
• Ebû Zeyd, Bekr b. Abdullah. el-Hudûd ve’t-ta‘zîrât ’inde İbn Kayyim. Riyad: Dâru’l-Âsıme, 2. Basım, 1415.
• Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm el-Ferâhîdî. Kitâbü’l-ʿAyn. thk. Mehdî Mahzûmî, İbrâhim es-Sâmerrâî. 8 Cilt. Dâru ve Mektebetü’l-Hilâl, ts.
• Heyet. el-Fetâva’l-Hindiyye. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1421/2001.
• Heyet. el-Mevsûʿatü’l-fıḳhiyyetü’l-Kuveytiyye. 45 Cilt. Kuveyt: Vizâretü’l-Evkâf ve Şuûni’l-İslâmiyye’l-Kuveytiyye, 1404 -1427.
• İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî. Reddü’l-muhtâr ʿale’d-Dürri’l-muhtâr. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 2. Basım, 1386/1966.
• İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullâh Ahmed b. Muhammed b. Kudâme el-Makdisî. el-Muğnî. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, Abdülfettâh Muhammed el-Hulv. 15 Cilt. Riyâd: Dâru Âlemü’l-Kütüb, 3. Basım, 1417/1997.
• İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd es-Sivâsî el-İskenderî. Ferhu’l-Kadîr. 10 Cilt. Mısır: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1. Basım, 1389/1970.
• İçli, Sadi. Klasik Fıkıh Doktrininde İkrah Ve Öldürmede İkrahın Sonuçları. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
• Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾi u’s-sanâʾi fî tertîbi’ş-şerâ’i. 7 Cilt. Mısır: Matba’tü’l-Cemîle, 1. Basım, 1326.
• Kılınç, Kenan. Şâfiî fakih Yûsuf el-Erdebîlî’nin fıkıhçılığı: el-Envâr Li A’mâli’l-Ebrâr özelinde. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
• Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. el-Muhtasaru’l-Kudûrî fi’l-fıkh’il-Hanefî. thk. Kâmil Muhammed Muhammed Uveyde. Dâru’l-Kütübi’l-’İlmiyye, 1. Basım, 1418/1997.
• Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. et-Tecrîd li’l-Kudûrî, ts.
• Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. el-Hâvi’l-kebîr. thk. Alî Muhammed Muavvaz, Âdil Ahmed Abdülmevcud. 19 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1419/1999.
• Maviş, Volkan. “Ceza Hukuku Boyutuyla Siber Zorbalık”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29/3 (15 Eylül 2021), 2455-2500. https://doi.org/10.15337/suhfd.929815
• Meray, Melisa Seval. “Ceza Hukukunda Siber Zorbalık”. Karatekin Hukuk Dergisi 2/2 (2024), 77-106. https://doi.org/10.70011/kahd.1361984
• Mergînânî, Ebü’l-Hasen Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergânî. Bidâyetü’l-mübtedî. Kahire: Mektebetu ve matbaatu Muhammed Ali Sabah, ts.
• Mevsilî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullâh b. Mahmûd b. Mevdûd. el-İhtiyâr li Ta’lîli’l-Muhtâr. thk. Mahmûd Ebû Dakîk. 5 Cilt. Kahire: Matbaâtü’l-Halebî, 1937.
• Muhammed Ebû Zehre. el-Cerîme ve’l-ʿukûbe fi’l-fıkhi’l-İslâmî. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, 1998.
• Muhammed Na’îm Muhammed Hânî Sâ’î. Mevsû’atu mesâili’l-cumhûri fi’l-fıkh’i’l-İslâmî. 2 Cilt. Mısır: Dâru’s-Selâm, 2. Basım, 1428/2007.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’s-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Kahire: Matbaatu Îsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâuhû, 1374/1955.
• Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. Ravzatü’t-tâlibîn ve umdetü’l-müttakîn. thk. Züheyr eş-Şâvîş. 12 Cilt. Dimeşk: el-Mektebü’l-İslâmî, 3. Basım, 1412/1991.
• Râfiî, Ebü’l-Kâsım Abdülkerîm b. Muhammed b. Abdilkerîm. el-Azîz şerhü’l-Vecîz el-Me’rûf bi’ş-Şerhi’l-Kebîr. thk. Ali Muhammed Muavvaz, Adil Ahmed Abdülmevcud. 13 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1417/1997.
• Sarsıkoğlu, Şenel. “Ceza Muhakemesinde Delil ve İspat Hukuku Açısından Elektronik Delil (E-Delil) Kavramı”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 6/22 (2015), 507-534.
• Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed es-. el-Mebsût. 30 Cilt. Mısır: Matbaâtü’s-Saâde, ts.
• Siğnâkî, Hüsâmüddîn Hüseyn b. Alî b. Haccâc el-Buhârî. en-Nihâye fî şerhi’l-Hidâye. 25 Cilt. Şamile, 1443.
• Sumrall, Tiffany “Lethal Words: The Harmful Impact of Cyberbullying and the Need for Federal Criminalization”, Houston Law Review 53/5 (2016), 1475-1501.
• Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed. Fethu’l-kadîr. 6 Cilt. Dimaşk-Beyrut: Dâru İbn Kesîr - Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1. Basım, 1414.
• Şîrâzî, Ebû İshâk Cemâlüddîn İbrâhîm b. Alî b. Yûsuf eş-. el-Mühezzeb fî fıkhi’l-İmâm eş-Şâfiî. 3 Cilt. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
• Şirbînî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. Muğni’l-muhtâc ilâ maʿrifeti me’ânî elfâzi’l-Minhâc. thk. Ali M. Muavvaz, Âdil Ahmed Abdülmevcûd. 6 Cilt. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1415/1994.
• Udeh, Abdülkadir. et-Teşrîu’l-cinâi’l-İslâmî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kâtibi’l-Arabî, ts.
• Uludaşdemir, Dilek - Küçük, Sibel. “Siber Zorbalık Önleme ve Müdahale Programlarının İncelenmesi: Bir Gözden Geçirme”. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi 4/3 (2023), 44-56.
• Velîd Meşhûr Abdüttevvâb Fâris. “Ettenemmurü’l-iliktroniyyu suveruhu ve ahkâmuhu fî’l-fıkhi’l-İslâmiyyi”. Mina Üniversitesi Edebiyat ve İnsan ilimleri Dergisi 97/2 (2023), 339-371.
• Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Fâʾik fî ġarîbi’l-hadîs. thk. Ali Muhammed el-Bicâvî, Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. 4 Cilt. Lübnân: Dâru’l-Meârif, 2. Basım, ts.
• Zeylaî, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdullâh b. Yûsuf b. Muhammed. Nasbü’r-râye li-tahrîci ehâdîsi’l-Hidâye. Mısır: Dârü’l-Hâdis, ts.
• Zeynep Fâzıl Ca’fer. Mefhûmüt’-tenemmüri fi’l-menzûri’l-İslâmiyyî. Kulliyetü’l-Ulumi’l-İslâmîyye, Yüksek Lisans Tezi, 2023.