Nâzik el-Melâike’nin Şiirine Filistin’in Hüzünlü Durumunun Yansıması: ‘Güneş Aynaları’ Şiiri Örneği

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 2, 452 - 475, 31.12.2025

Selma Durmaz

https://doi.org/10.58852/dicd.1761189

Öz

Hüzün kolektif bir duygudur, şairler ve yazarlar için bir ilham kaynağı olmuştur. Nâzik el-Melâike’nin şiirlerinde toplumsal ve siyasî düşünceler belirgin bir yer tutar. Özellikle Arap dünyasının, ardı ardına maruz kaldığı sömürgecilik süreçleri sonucunda yaşadığı siyasal ve kültürel parçalanmışlık duygusu, şiirsel söylemde güçlü bir biçimde yansıtılır. Arap ve İslam dünyasını derinden etkileyen en önemli tarihsel travmalardan biri olan Filistin meselesi ise, şairin poetik dünyasında derin bir içsel acı ve kolektif bir yaraya dönüşür. El-Melâike, Filistin davasını yalnızca tarihsel ve siyasal bir sorun olarak değil, aynı zamanda bireysel bir sorumluluk alanı olarak ele alarak şiirlerine taşımıştır. Bu çalışmada, şairin şiirlerinde Filistin’e ilişkin duygusal ve düşünsel temsillerin hangi poetik ve söylemsel araçlarla ifade edildiği incelenecektir. “Güneşin Aynaları” şiirinde, Siyonist işgal sonrası yüreğinde biriken acıyı dile getiren şairin, içsel dua ve umutla dolu bir şiir dili kullandığı görülür. Çalışmada, Nâzik’in hüzünlü dili, egemen olan pişmanlık ve acı duygularını inceleyerek onun karamsar ve duygusal şiir dünyasına dair genel bir tablo sunulacaktır. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden Doküman Analizi kullanılmıştır. Mevcut literatürde, şairenin hüzün temasını işlediği şiirler geniş açılı bir incelemeye tabi tutulmamış veya yeterince derinlemesine analiz edilmemiştir. Bu bağlamda, elinizdeki araştırma, hüzün temasını Filistin davası bağlamında inceleyerek, alan yazındaki bu önemli boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Şiir, , nazik el-melaike, , Hüzün, , Filistin, , Duygusallık.

The Reflection of the Sad Palestinian Situation in Nazik Al-Malaika's Poetry: The Poem 'Mirrors of the Sun' as a Model"

Öz

Sadness is a collective emotion, and it has been a rich source of inspiration for poets and writers in their literary works. Among the most prominent literary figures whose poetic voice is deeply marked by grief, pain, and sorrow is Nazik Al-Malaika. Although this sorrow often emerges from personal and intimate experiences, it simultaneously extends beyond the individual to encompass national and pan-Arab concerns In many of her poems, the Palestinian plight appears not merely as a political issue but as an emotional and moral burden. The dominant tone of these texts is marked by supplication and longing, which structure the poetic discourse and intensify its emotional impact. This study focuses on Nazik Al-Malaika’s sorrow-laden poetic language, analyzing how grief and pain shape the structure and spirit of the poem “Mirrors of the Sun.” The significance of this research lies in its examination of the poet’s ability to embody sadness as both an emotional state and a symbolic expression of the Palestinian cause. While numerous studies have explored sadness in her poetry, this research is distinctive in explicitly linking her use of sadness to Palestine. The study adopts a descriptive-analytical methodology.

Anahtar Kelimeler

Poetry, , Nazik Al-Malaika, , Palastine, , Sadness, , Emotional depth.

انعكاس الوضع الفلسطيني الحزين على شعر نازك الملائكة قصيدة «مرايا الشمس» نموذجاً

Öz

إن الحزن عاطفة جمعيّة، وقد كان منبعاً غزيراً ينهال منه الشعراء والأدباء لتشكيل موادهم الأدبيّة. وقد كان أسلوب نازك الملائكة الشعري متوسماً باليأس، والحزن، والوحدة، والألم، وهو ما كررته في معظم أشعارها، بالإضافة إلى الشكوى والتأوه، وذلك بتصوير إحساسها هذا على شخصياتها الشعرية والمسرحية، فنازك الملائكة بالإضافة إلى كونها ذاتية في قصائدها التي كانت يطغى عليها الحزن، فقد كان حزنها وطنياً وقومياً أيضاً، حيث نرى أن شعرها مليء بالأفكار الاجتماعية والسياسية، كالواقع العربي المنهار بعد الاستعمار الأجنبي المتتالي للدول العربية وتقسيمها وفق خطط مدروسة تخدم مصالح الاستعمار. ولعل أهم نكبة حلّت ولا زالت مُستمرة على الواقع العربي والإسلامي، هي القضية الفلسطينية التي تُعتبر الخنجر المنغرس في قلب العالم العربي، وقد كانت نازك من الشعراء الذين جعلت من الهم الفلسطيني همّاً ذاتياً ووجدانياً عكسته على الكثير من قصائدها. وتكمن أهمية البحث في كونها تبحث عن مدى قدرة الشاعرة على عكس حالة الحزن في قصيدة "مرايا الشمس"، وأهم السمات الأسلوبية في قصيدتها. وهناك الكثير من الدراسات التي تناولت موضوع الحزن عند الشاعرة وهي تتشابه مع موضوع المقالة في العديد من النواحي، إلا أن هذا البحث يُعتبر الأول من نوعه يربط بين لفظة الحزن عن الشاعرة والقضية الفلسطينية. وفي النهاية، تم الاعتماد على المنهج الوصفي التحليلي في هذه الدارسة.

Anahtar Kelimeler

الشعر، , نازك الملائكة، , الحزن، , فلسطين، , الوجدانيّة.

Kaynakça

• Âbâdî, Hüseyin Şems ve Mehdî Memtehen. “Nazik el-Melaike ve İbdâʿâtuhâ’ş-Şiʿriyye.” Mecellet Ruʾâ Nakdîye 5/3, 2012.
• Abbâs, İhsân. İttihâdâtu’ş-Şiʿr el-ʿArabî el-Muʿâsır. Kuveyt: el-Meclis el-Vatanî li’s-Sekâfe ve’l-Fünûn ve’l-Âdâb, 1998.
• Abbâsî, Maksûd. “el-Huzn fî Eşʿâr Nâzik el-Malâike.” Minber el-Hurr li’l-Âfâk ve’l-Fikr ve’l- Edeb 3/1, 2012 Adonis, Ali Ahmet. Zemenu’ş-Şiʿr. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1986.
• Bûkerme, Semîre. et-Tec­ribe’ş-Şiʿriyye el-Hadâsiyye ʿinde Nâzik el-Malâike: Dîvân Şazâyâ ve Remâd. Cezayir: Câmiʿat el-Arabî bin el-Mehdî, 2021.
• Cumʿa, Hüseyn. “Nâzik el-Malâike Nahletü’l-Umme es-Sâmika.” Mawkıʿ Star Times, 2011.
• Diyyûb, Sâmiyye Sâdık. el-Cevânib el-İnsâniyye el-Fenniyye fî Şiʿr Nâzik el-Malâike. Dımaşk: el-Hayʾe el-ʿÂmme es-Sûriyye li’l-Kitâb, Wezâretü’s-Sekâfe, 2011.
• el-ʿAzzâvî, Muhammed Esʿad. Ruʾyâ fî’l-Edeb Baʿde’l-Karni’l-ʿIşrîn. Bağdat: Şirketü’l- Verraḳîn el-ʿArab li’ṭ-Ṭıbâʿa ve’n-Neşr ve’t-Tevzîʿ, 1. baskı.
• el-Kazvînî, Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ el-Kazvînî (Ebû’l-Hüseyin). Muʿcem Mekâyîs el- Luġa. Dımaşk: Dârü’l-Fikr, 1979.
• el-Kifrâvî, Muhammed Abdülazîz. Târîhu’ş-Şiʿr el-ʿArabî. Kahire: Dârü’n-Nahda, 1905.
• el-Malâike, Nâzik. “eş-Şiʿr ve’l-Müctemaʿ.” Mecellet el-Edîb 1/7, 1953.
• el-Malâike, Nâzik. Dîvân Nâzik el-Malâike. Beyrut: Dârü’l-ʿAvde, 1997.
• el-Malâike, Nâzik. es-Salât ve’s-Sevre. Beyrut: Dârü’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 1978.
• el-Malâike, Nâzik. Kaḍâyâ’ş-Şiʿr el-Muʿâsır. Beyrut: Menşûrât Mektebet en-Nahda, 1963.
• el-Miyâhî, Cebbâr Ehlîl ez-Zeydî. Üslûbiyyetü’l-Luġa ʿinde Nâzik el-Malâike. Bâbil: Câmiʿat Bâbil, yayımlanmamış doktora tezi, 2011.
• Fatûm, Latraş İmân ve Şeymâ Ḫadrâvî. el-Huzn fî Şiʿr Nâzik el-Malâike: Ḫamse Eġânî li’l- Elem Ün­mûzecen. el-Mesîliyye: yayımlanmamış yüksek lisans tezi, 2020.
• Hâtır, Muhammed Abdülmunʿim. “Dirâse fî Şiʿr Nâzik el-Malâike.” Mecellet el-ʿArabî 283/1, 1982.
• İbn Manzûr. Lisânü’l-ʿArab. Tahkik: Abdullah Ali el-Kebîr. Kahire: Dârü’l-Maʿârif, t.y.
• İsmail, Abdurrahman. el-ʿUnvân fî’l-Kasîde al-Arabiya. Riyad: Câmiʿatü’l-Melik Suʿûd, 1996.
• Mansûrî, Rende, Semîha Lahzârî ve Menâl Dekka. Tecelliyât el-Huzn fî’ş-Şiʿr el-ʿArabî. Cezayir: Câmiʿat el-Vâdî, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, 2014.
• Meryem, Bûtabe ve Ahlâm Hâmid. el-Buʿdü’ş-Sevrî fî Kasîdeti’ş-Şehîd li Nâzik el-Malâike. Cezayir: Câmiʿat İbn Haldûn, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, 2022.
• Nehâvî, Muhammed Hassûn. “Bavâʿis el-Elem fî Şiʿr Nâzik el-Malâike.” el-Mecellât el- ʿİlmiyye el-ʿIrâkıyye 3/2, 2020.
• Rûmî, Câsim Gâlî. “Lafzatü’l-Huzn fî Şiʿr Nâzik el-Malâike.” Mecellet Âdâb Basra 60, 2012.
• Şarâre, Abdüllatîf. “Naqd Dîvân Âşiketu’l-Leyl.” Mecellet el-Edîb el-Beyrûtiyye (Mart 1948).
• Şarâre, Hayât. Safhât min Hayâti Nâzik el-Malâike. Riyad: er-Rîs li’l-Kütüb ve’n-Neşr, 1994.
• Şeyyâʿ, Muhammed Abdürrazâ. “Nâzik el-Malâike Kârûretü’l-Huzn eş-Şefîf.” Mawkıʿ el- Hiwâr el-Mütemeddin 1485 (3 Ekim 2006).
• Teymûr, Mahmûd. İttihâdâtu’l-Edeb el-ʿArabî fî’s-Sinîn el-Miʾe el-Ahîra. Kahire: el-Matbaʿa en-Nemûzeciyye, 1970.
• Yâsîn, İbrâhîm Mansûr. “Zâhirat el-Huzn fî Şiʿr Teysîr es-Sebûl.” Mecellet el-ʿUlûm el- İnsâniyye ve’l-İctimâʿiyye 34/1 (2016).