Fiqh Approaches in Ibn 'Ashur's Named al-Tafsīr al-Tahrīr wa't-tanwīr (Example of Surah al-Nisā)

Öz

Fiqh is one of the subjects addressed in the Qur’an and has attracted the attention of exegetes since the period of the Companions. Many scholars produced works on legal verses under titles such as Ahkām al-Qur’an. One of the exegetes discussing fiqh-related issues is Ibn ʿAshur, a twentieth-century scholar. Although his tafsir, al-Tahrir wa al-Tanwir, is not classified as a fiqh-based tafsir, he still addresses jurisprudential issues in detail. Given Ibn Ashur's extensive treatment of fiqh-related issues and the rich material found in Surah al-Nisâ in this regard, it was considered that a study focusing specifically on this surah was necessary. Since Ibn Ashur addresses only one of the sub-topics under certain main themes in Surah al-Nisâ, this study does not adopt a general categorization method such as ibadat (acts of worship), muamalat (transactions), and ahwal al-shakhsiyyah (personal status). However, to keep the study from becoming too lengthy, a few topics that were touched upon but not explored in detail have been grouped under the heading of muâmelât. Furthermore, as Ibn Ashur frequently refers to the evidences of the issues he discusses and evaluates whether the cited verses constitute proof for those rulings, it has become necessary to examine the legal evidence on which he relies. Accordingly, following the introduction, the study analyses Ibn Ashur’s evaluations of fiqh-related issues in Surah al-Nisâ under two headings: Firstly, the verses dealing with these topics and Ibn Ashur’s commentary on them. Secondly, the evidence Ibn Ashur draws upon within the context of the surah.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir
• Fiqh
• Ibn Ashūr
• al-Taḥrīr wa’t-tanwīr
• Surah al-Nisā

İbn Âşûr’un et-Tahrîr ve’t-tenvîr İsimli Tefsirinde Fıkhî Yaklaşımlar (Nisâ Sûresi Örneği)

Öz

Kur’ân’ın ihtiva ettiği ve sahâbe döneminden itibaren müfessirlerin önem verdiği konulardan biri fıkıhtır. Müfessirler, ahkâmü’l-Kur’ân vb. isimlerle bu türden eserler kaleme almışlardır. Fıkhî konular işleyen müfessirlerden biri de XX. yüzyılda yaşamış olan İbn Âşûr’dur. Onun et-Tahrîr ve’t-tenvîr isimli tefsiri her ne kadar fıkhî bir tefsir değilse de o, fıkıhla ilgili meseleleri detaylı bir şekilde ele almıştır. Müfessirin çok sayıda fikhî konuları ele alması ve Nisâ Sûresi bu yönde zengin bir içeriğe sahip olmasından dolayı bu sûre özelinde böyle bir çalışmaya ihtiyaç olduğunun kanaati hâsıl olmuştur. İbn Âşûr’un Nisâ Sûresindeki bazı ana konuların alt başlıklarından sadece bir konuya değinmesi nedeniyle, bu çalışmada ibâdât, muâmelât ve ahvâl-ı şahsiye gibi genel kategorizasyon yöntemi tercih edilmemiştir. Ancak çalışmanın uzamaması için değinip detayına girmediği birkaç konu muâmelât başlığı altında toplanmıştır. Ayrıca İbn Âşûr’un, birçok yerde zikrettiği konunun deliline değinmesi ve bağlamında zikrettiği âyetin söz konusu konuya delil olup olmamasına temas etmesi sebebiyle yararlandığı şer‘î delilleri de inceleme ihtiyacı hâsıl olmuştur. Buna göre, giriş bölümünün ardından çalışma, İbn Aşur'un Nisâ Sûresi'ndeki fıkıhla ilgili konulara ilişkin değerlendirmelerini iki başlıkta analiz etmektedir: Birincisi bu konuları içeren âyetler ve İbn Âşûr’un o âyetler hakkındaki yorumudur. İkincisi, sûre çerçevesinde İbn Âşûr’un yararlandığı delillerdir.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Fıkıh
• İbn Aşûr
• et-Tahrir ve’t-tenvir
• Nisâ sûresi

Kaynakça

1. Aslan, Mahsum - Aslan, Abdulğalip. “Bir Gelenek Olarak Başlık Parası ve İslam Hukukunun Bakış Açısı”. (Hakkari İlahiyat Yazıları II, ) 39-56.Van: Peyvend Yayınları,2021.
2. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b İsmâîl b İbrâhîm Cu’fî. el-Câmiü’s-Sahih. İstanbul: Dârü’t-Tıbâati’l-Âmire, 1315.
3. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâmü’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru İhyai’t-Turâsi’l-Arabî, 1405.
4. Cezîrî, Abdurrahmân b. Muhammed b. İvaz. el-Fıḳh ʿale’l-meẕâhibi’l-erbaʿa. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
5. Cürcânî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf. et-Taʿrîfât. Beyrut: Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1983.
6. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-. el-Vasît fi’l-mezheb. Kahire: Dârü’s-selâm, 1417.
7. Gırnâtî, Muhammed b. Yusuf el-Abderî. et-Tâc ve’l-İklîl lî Muhtasari Halîl. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
8. Hallâf, Abdülvehhâb. İlmu Usulu’l-Fıkh. Dımaşk: Dârü’l-Müttehide, 1992.

9. İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir b. Muhammed b. Muhammed et-Tâhir et-Tûnisî. et-Taḥrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: Dâru’t-Tunusiyye, 1984.
10. İbn Cüzey, Ebü’l-Kāsım Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Gırnâtî. Takrîbü’l-vüsûl ilâ ilmi’l-usûl. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
11. İbn Ebî Zeyd, Ebû Muhammed Abdullâh b. Ebî Zeyd Abdirrahmân el-Kayrevânî en-Nefzî. er-Risâle. Dârü’l-Fikr, ts.
12. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullāh b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme el-Cemmâîlî el-Makdisî. el-ʿUmde fi’l-fıḳhi’l-Ḥanbelî. Beyrut: Mektebetü’l-’Asriyye, 2004.
13. İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kurtubî. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesid. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 2004.
14. İbnü’l-Arabî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed. Ahkâmü’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
15. Karaman, Hayreddin vd. Kur’an yolu : Türkçe meal ve tefsir. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2003.
16. Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’ṣ-ṣanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1986.
17. Kiyâ el-Herrâsî, İmâdüddîn Alî b. Muhammed b. Alî el-Herrâsî et-Taberî. Ahkâmü’l-Kur’ân. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
18. Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. el-Muhtasar. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
19. Kurtubî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh Kurtubî. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. ed. Ahmed el-Berdûnî-İbrâhim Itfîş. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1964.
20. Mevsılî, Abdullah b. Mahmud. el-İhtiyar li Ta’lili’l-Muhtâr. Kahire: Matbaatu’l-Halebî, 1937.
21. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkī. Kahire: y.y., 1374-75/1955-56.
22. Nevevî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullāh b. Mahmûd b. Mevdûd. Ravzatü’t-tâlibîn ve ʿumdetü’l-müttakîn. Beyrut: Mektebu’l-İslamî, 1991.
23. Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer B. Hüseyn et-Taberistânî. el-Mahsûl. Beyrut: Müessetü’r-Risâle, 1997.
24. Şâfiî, Muhammed b. İdris. el-Ümm. Beyrut: Daru’l-Ma’rife, 1990.
25. Şâfiî, Muhammed b. İdrîs. Musned eş-Şâfiî, min Kitâbi Ahkâmi’l-Kur’ân. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
26. Tirmizi, Ebû İsa Muhammed b İsa b Sevre es-Sülemi. el-Câmiü’s-sahîh. Mısr: Mustafa el-Bâbî el Halebî, 1975.
27. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Cârullah Mahmûd b Ömer b Muhammed ez-. el-Keşşâf an hakâiki gavâmizi’t-Tenzîl ve ’uyûni’l-ekâvîl fî vucûhi’t-Te’vil. Riyad: Mektebetü’l-Ubeykan, 1998.
28. Zuhaylî, Vehbe. el-Fıkhü’l-İslâmî ve Edilletühü. Dımaşk: Dârü’l-Fikr, ts.
29. Zuhayli, Vehbe. Usulu’l-Fıkhi’l-İslâmî. Dımaşk: Dârü’l-Fikr, 1986.