The Pegida Movement as an Example in the Context of Islamophobia

Öz

This study aims to analyse the PEGIDA movement, which emerged in Germany and quickly gained support across different parts of Europe, through the lens of modern Islamophobia and cultural racism. Using document analysis, a qualitative research method, the study systematically examines academic literature, international reports, and the movement’s public discourse. Rather than simply describing PEGIDA as a political protest movement, the study theoretically reveals how the discourses promoted by the movement operate within the context of right-wing populist ideologies and the processes of constructing the “other” in Europe. The analysis concludes that PEGIDA presents Islamophobia as a cultural defence mechanism, constructs Muslim identity as an existential threat to European values, and thereby legitimises xenophobia within society.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Migration
• Islamophobia
• Cultural Racism
• PEGIDA Movement.

İslamofobi Bağlamında Pegida Hareketi Örneği

Öz

Bu çalışma, Almanya’da ortaya çıkan ve kısa sürede Avrupa’nın farklı bölgelerinde karşılık bulan PEGIDA hareketini, modern İslamofobi ve kültürel ırkçılık düzlemi üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğinin kullanıldığı araştırmada; akademik literatür, uluslararası raporlar ve hareketin kamusal söylemleri sistematik bir incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışma, PEGIDA’yı yalnızca siyasal bir protesto hareketi olarak betimlemek yerine; hareketin geliştirdiği söylemlerin, Avrupa’daki sağ popülist ideolojiler ve “öteki” inşa süreçleriyle nasıl bir düzlemde işlediğini kuramsal bir çerçevede ortaya koymaktadır. Yapılan analiz sonucunda, PEGIDA’nın İslamofobi’yi kültürel bir savunma mekanizması olarak sunduğu, Müslüman kimliğini Avrupa değerlerine yönelik varoluşsal bir tehdit olarak kurguladığı ve bu yolla yabancı düşmanlığını toplumsal bir meşruiyet zeminine taşıdığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Göç
• İslamofobi
• Kültürel Irkçılık
• PEGIDA Hareketi.

Kaynakça

1. Akça, Mehmet. Avrupa’da Irkçılığın Değişen Yüzü: İslamofobi. Karabük: Karabük Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
2. Akıncı, Abdulvahap. “Milliyetçilik Kuramları”. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 15/1 (2014), 131-150.
3. Aktaş, Murat. “Avrupa’da Yükselen İslamofobi ve Medeniyetler Çatışması Tezi”. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 13/1 (2014), 31-54. https://doi.org/10.1501/Avraras_0000000199
4. Alıcı, Mustafa. “Batı’nın Bitmeyen Sanal Korkusu: İslamofobi”. Diyanet İlmi Dergi 55/2 (2019), 405-434.
5. Alkan, Mustafa Nail. “Avrupa’da Yükselen Irkçılık: Pegida Örneği”. Gazi Akademik Bakış 16 (2015), 275-296. https://doi.org/10.19060/gav.81285
6. Alkan, Mustafa Nail. “Hoş Geldin Kültüründen Popülizme”. Savunma Bilimleri Dergisi 18/36 (2019), 1-22. https://doi.org/10.17134/khosbd.640368
7. Allen, Chris. “Opposing Islamification or Promoting Islamophobia? Understanding the English Defence League.” Patterns of Prejudice 45/4 (2011), 279-294.
8. Aras, İlhan – Sağıroğlu, Akın. “Almanya İçin Alternatif Partisi’nin Göçmen Karşıtlığı”. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 20/46 (2020), 33-54. https://doi.org/10.21560/spcd.v20i54504.525219

9. Aslan, Alice. Islamophobia in Australia. Sydney: Agora Press, 2009.
10. Bacon, Francis. Denemeler. çev. Akşit Göktürk. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2014.
11. Bayraklı, Enes. “İslamofobi: Bir Kavramın Soy Kütüğü.” Journal of Media and Religion Studies 8/1 (2025), 1-31.
12. Beltran, Elizabeth. “Xenophobia, Populism, and the Rise of the Far-Right in France and Germany”. CMC Senior Theses (2017), 1-62.
13. Bodur, Hüsnü. “Batı’da İslâm Karşıtlığının İcat Edilmiş Dili Olarak İslamofobi (Çatışmacı Sosyolojik Perspektif)”. İlahiyat Akademi 6 (2017), 69-86.
14. Canatan, Kadir. “İslamofobi ve Anti-İslamizm: Kavramsal ve Tarihsel Yaklaşım”. Batı Dünyasında İslamofobi ve Anti-İslamizm 19 (2007), 19-62.
15. Çağırkan, Barış. “Modernizm ve Postmodernizm Bağlamında Milliyetçiliğin Aidiyet Algısı Üzerine Etkisi”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 33 (2018), 387-392. https://doi.org/10.30794/pausbed.394669
16. Çancı, Haldun. “Değişmeyen Boyutları Bağlamında Milliyetçiliğe Teorik ve Kavramsal Bir Bakış”. Suleyman Demirel University Journal of Faculty of Economics & Administrative Sciences 13/2 (2008), 105-116.
17. Demircigil, Bayram. “İslâm ve Batı”. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi 6/6 (2017), 639-642.
18. Dostal, Jörg Michael. “The Pegida Movement and German Political Culture: Is Right‐wing Populism Here to Stay?”. The Political Quarterly 86/4 (2015), 523-531. https://doi.org/10.1111/1467-923X.12204
19. Elmas, Fatma Yılmaz - Kutlay, Mustafa. Avrupa’yı Bekleyen Tehlike: Aşırı Sağın Yükselişi. International Strategic Research Organization, 2011.
20. Esposito, John L. İslam Tehdidi Efsanesi. çev. Ömer Baldık-Talip Küçükcan-Ali Köse. İstanbul: Ufuk Kitapları, 2002.
21. Gellner, Ernest. Milliyetçiliğe Bakmak. çev. Simten Coşar - Saltuk Özertürk - Nalan Soyarık. İstanbul: İletişim Yayınları, 2016.
22. Gellner, Ernest. Nations and Nationalism. England: Basil Blackwell, 1983.
23. Gellner, Ernest. Uluslar ve Ulusçuluk. çev. Günay Göksu Özdoğan - Büşra Ersanlı Bahar. İstanbul: Hil Yayın, 2018.
24. Gökalp, Emre. “Milliyetçilik: Kuramsal Bir Değerlendirme”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/2 (2007), 279-298.
25. Gölcü, Abdulkadir – Çuhadar, Mustafa. “Batı Toplumlarında İslamofobi’nin Üretilmesinde Medyanın Rolü”. Ombudsman Akademik 7 (2017), 71-99. https://doi.org/10.32002/ombudsmanakademik.440215
26. Grosfoguel, Ramon. “What is Racism?”. Journal of World-Systems Research 22/1 (2016), 9-15.
27. Gündoğan, Ali Osman. “Devlet ve Milliyetçilik”. Doğu Batı, Yıl 6 (2002), 181-193.
28. Hanağası, Uğur Baran. Alman Milliyetçiliği Bağlamında Aşırı Sağ Hareketlerin Dünü ve Bugünü. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
29. Hayes, Carlton J. H. Milliyetçilik: Bir Din. çev. Murat Çiftkaya. İstanbul: İz Yayınları, 2010.
30. Hıdır, Özcan. “İslamofobi-Irkçılık-”Kültürel Irkçılık” İlişkisi”. Ombudsman Akademik 7 (2017), 23-49. https://doi.org/10.32002/ombudsmanakademik.440203
31. Hodgson, Marshall G. S. Dünya Tarihini Yeniden Düşünmek. çev. Ahmet Kanlıdere – Ahmet Aydoğan. İstanbul: Yöneliş Yayınları, 2003.
32. Iqbal, Zafar. “Islamophobia or Islamophobias: Towards Developing a Process Model”. Islamic Studies (2010), 81-101.
33. İnanç, Zeynep Songülen-Çetin, Selvet. “Avrupa’nın Kendine Dönen Silahı: Dışlayıcılık ve Ayrımcılık”. SDE Analiz (2011), 1-36.
34. Johnson, Galen. “Muhammad and ıdeology in Medieval Christian Literature”. Islam and Christian-Muslim Relations 11/3 (2000), 333-346. https://doi.org/10.1080/713670328
35. Kar, Sait. “Felsefi Açıdan İslamofobi ve Eleştirisi”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 47 (2017), 199-220. https://doi.org/10.29288/ilted.322593
36. Kaya, Ayhan. “Avrupa’da Bir Yönetsellik Biçimi Olarak İslamofobizm”. Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü Avrupa Araştırmaları Dergisi 30/1 (2022), 1-23.
37. Kedikli, Umut – Akça, Mehmet. “Soğuk Savaş Sonrası Avrupa’da Artan İslamofobi”. TESAM Akademi Dergisi 4/1 (2017), 57-95.
38. Keneş, Hatice Çoban. “Yeni Irkçı Söylemlerin Eklemli Niteliği ve Medyanın İşlevi”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 69/02 (2014), 407-433. https://doi.org/10.16987/ausbf.43110
39. Kirman, Ali. “İslamofobinin Kökenleri: Batılı mı Doğulu mu?”. Journal of Islamic Research 21/1 (2010), 21-399.
40. Klikauer, Thomas. “Germany’s New Right-wing Populist Party–the Alternative for Germany.” Politologický časopis-Czech Journal of Political Science 25/3 (2018), 250-269.
41. Kula, Onur Bilge. Batı Felsefesinde Oryantalizm ve Türk İmgesi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2010.
42. Lewicki, Aleksandra. “Race, Islamophobia and the Politics of Citizenship in Post-unification Germany”. Patterns of Prejudice 52/5 (2018), 496-512. https://doi.org/10.1080/0031322X.2018.1502236
43. Memmi, Albert. Racism. U of Minnesota Press, 2014.
44. Öner, Selcen. “Avrupa’da Yükselen Aşırı Sağ, Yeni ‘Öteki’ler ve Türkiye’nin AB Üyeliği.” Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 13/1 (2014), 163-184.
45. Öztığ, Laçin İdil. “The Strategic Logic of Islamophobic Populism”. Government and Opposition 56/3 (2021), 446-464. https://doi.org/10.1017/gov.2019.35
46. Pew Research Center. “Europe’s Growing Muslim Population” (Erişim 26 Mart 2026). https://www.pewresearch.org/religion/2017/11/29/europes-growing-muslim-population/
47. Safi, İsmail. “İslamofobinin Tarihsel Kökenleri ve Nedenleri Üzerine Düşünceler”. Turkish Studies 14/2 (2019), 733-744.
48. Samur, Hakan. “Avrupa’nın Önyargılarının ve Çelişkilerinin Bir Sonucu Olarak İslamofobi”. Yönetim Bilimleri Dergisi 15/29 (2017), 147-174.
49. Sayın, Eylem-Candan, Hakan. “Küresel Irkçılığın Yükselişi”. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 2/4 (2016), 35-46.
50. Schnapper, Dominique. Sosyoloji Düşüncesinin Özünde Öteki ile İlişki. çev. Ayşegül Sönmezay. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi, 2005.
51. Schmidt, Ina. “Pegida: A hybrid Form of a Populist Right Movement.” German Politics and Society 35/4 (2017), 105-117. https://doi.org/10.3167/gps.2017.350405
52. Selçuk, Senem Sönmez. “Milliyetçilik Üzerine: Bir Literatür Taraması”. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 6/23 (2011), 3855-3865.
53. Servante, Alain. “Batılıların Gözünde Türk İmajının Geçirdiği Değişimler”. Dünyada Türk İmgesi. ed. Özlem Kumrular. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2008.
54. Sumbas, Ahu. “Batı Avrupa’da Yükselen Yeni-Irkçılık Üzerine Bir Deneme”. Alternatif Politika 1/2 (2009), 260-281.
55. Tandoğan, Şeyma. Avrupa’da Aşırı Sağın Yükselişi: Almanya ve Fransa Örnekleri. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
56. Taş, Mehmet. Avrupa’da Irkçılık: Göçmenler ve Aşırı Saǧ Partiler. İstanbul: İmge Kitabevi, 1999.
57. Yılmaz, Fatma. Avrupa’da Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığı. Ankara: Usak, 2008.
58. Virchow, Fabian. “PEGIDA: Understanding the Emergence and Essence of Nativist Protest in Dresden.” Journal of Intercultural Studies 37/6 (2016), 541-555. https://doi.org/10.1080/07256868.2016.1235026
59. Yıldız, Şevket. “İslamofobinin Tarihi ve Kültürel Kökenleri.” Balıkesir İlahiyat Dergisi 17 (2023), 35-49.