HOW SENSITIVE ARE PRESCHOOL TEACHERS TO GENDER EQUALITY IN DRAMA ACTIVITIES?

Yıl 2025, Sayı: 39, 29 - 50, 07.07.2025

Tuba Gözlet , Güler Can , Mine Koyuncu Şahin

https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1420398

Öz

While sex is a biological concept, gender is a concept constructed through culture. Gender perception begins to develop from early childhood. Family and school are very important in the development of this perception in early childhood. The purpose of this process is to evaluate how their perceptions of gender roles in preschool guide their distribution of roles in drama activities. The method of the study is case research, one of the qualitative research methods. In this study, content analysis technique was used to analyze the data obtained by the researchers through interviews and checklists. This was used to analyze data obtained through researchers' interviews and checklists using content analysis. It was determined that gender stereotypes regarding professions were determined in teachers' drama activities. Teachers attribute professions that require strength to boys but girls are assigned professional roles such as teachers and nurses. It has been found that they have specific gender references to animals with characteristics such as strong, courageous and delicate. They stated that when pre-school teachers distribute roles in drama activities, they distribute them according to the personality and character characteristics of the children. However, they attribute specific roles to certain genders. In this regard, it has been determined that gender stereotypes are reflected in their behavior. It was concluded that they adhered to traditional expectations in the distribution of drama roles. In line with the results obtained from the research, in-service training can be given to teachers in order to increase sensitivity to gender equality.

Anahtar Kelimeler

Preschool Education , Gender , Drama Activity , Drama Activity Roles.

Okul Öncesi Öğretmenleri Drama Etkinliklerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Ne Kadar Duyarlı?

Öz

Cinsiyet biyolojik kavram iken toplumsal cinsiyeti kültürle inşa edilen bir kavramdır. Toplumsal cinsiyet algısı çocukluktan itibaren gelişmeye başlamaktadır. Erken çocuklukta aile ve okul bu algının oluşmasında oldukça önemlidir. Bu sebeple bu çalışmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılarının drama etkinliklerindeki rolleri dağıtmalarını nasıl yönlendirdiğini değerlendirmektir. Çalışmanın yöntemi, nitel araştırma yöntemlerinden durum araştırmasıdır. Çalışma grubu; Afyonkarahisar Milli Eğitim Müdürlüğü’ne bağlı ana okullarda görev yapmakta olan ve aktif drama etkinliği uygulayan 20 okul öncesi öğretmenidir. Bu çalışmada, araştırmacıların görüşmeler ve kontrol listeleri ile elde ettiği verilerin analizinde içerik analiz tekniği kullanılmıştır. Öğretmenlerin drama etkinliklerinde mesleklere yönelik cinsiyet kalıp yargılarının olduğu belirlenmiştir. Erkek çocuklarına güç gerektiren meslekleri; kız çocuklarına öğretmen, hemşire gibi meslek rollerini verdikleri tespit edilmiştir. Güçlü, cesaretli ve narin gibi özellikleri olan hayvanlara belirli cinsiyet atıflarının olduğu bulunmuştur. Okul öncesi öğretmenlerinin drama etkinliklerinde rolleri dağıtırken, çocukların kişilik ve karakter özelliklerine göre dağılım yaptıklarını belirtmişlerdir. Ancak belirli rolleri belirli cinsiyetlere atfetmektedirler. Bu doğrultuda, toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının davranışlarına yansıdığı belirlenmiştir. Drama rollerinin dağılımında geleneksel beklentilere bağlı kaldıkları sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda cinsiyet eşitliğine duyarlılığı artırmak adına öğretmenlere hizmet içi eğitimler verilebilir.

Anahtar Kelimeler

okul öncesi eğitim , toplumsal cinsiyet , drama etkinliği , drama etkinlik rolleri

Etik Beyan

Evrak Tarih ve Sayısı: 21.12.2023-234769 KARAR 2023/395 Üniversitemiz Eğitim Fakültesi öğretim elemanı Dr. Öğr. Üyesi Mine KOYUNCU ŞAHİN tarafından yürütülen (Diğer Araştırmacılar: Tuba GÖZLET, Güler CAN), "Okul Öncesi Öğretmenleri Drama Etkinliklerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Ne Kadar Duyarlı?" başlıklı öğretim elemanı araştırması kapsamında kullanılacak veri toplama araçlarının, etik açıdan sakıncalı olmadığına, katılanların oy birliği ile karar verildi. Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır. Evrak Doğrulaması https://turkiye.gov.tr/ebd?eK=5381&eD=BSDKYHNA95&eS=234769 adresinden yapılabilir

Kaynakça

• Aslan, E. (2008). Drama temelli sosyal beceri eğitiminin 6 yaş çocuklarının sosyal ilişkiler ve iş birliği davranışlarına etkisi. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans) Adnan Menderes Üniversitesi.
• Aslan, G. (2015). Öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet algılarına ilişkin metaforik bir çözümleme. Eğitim ve Bilim Dergisi, 40(181), 363-384. https://doi.org/10.15390/EB.2015.2930
• Bandura, A. J. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
• Başkale, (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi,9(1), 23-28.
• Bayraktar, S. & Güder Yağan, S. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rolüne ilişkin tutumları ve eleştirel düşünme eğilimleri ilişkisi. Anadolu Journal of  Educational Sciences International, 9(2): 640-665. https://doi.org/10.18039/ajesi.577713.  
• Bedük, (2005). Türkiye’de çalışan kadın ve girişimciliği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 3(12), 106-117.
• Berk, L. E. (2013). Bebekler ve Çocuklar. (N. Işıkoğlu Erdoğan, Çev.). Nobel Yayıncılık.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Coşkun, E. (2018). İnsan/kadın ticareti ve toplumsal cinsiyet eşitliği haritalama ve izleme çalışması. Ceid Yayınları.
• Çağlar, K. & Ulutaş İ.  ( 2019). Okul öncesi eğitiminde dramatik etkinlik araçları. The Journal Of Academic Social Science Studies, (75), 137-147. https://doi.org/10.9761/JASSS8011. 
• Çallıoğlu, Ç. (2019). Antalya aksu ilçesinde çalışan öğretmenlerin toplumsal cinsiyet, erkeklik ve kadınlık tanımlamaları üzerine bir çalışma. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Akdeniz Üniversitesi.
• Çıtak, A. (2008). Kadınların çalışmasına yönelik tutum: cinsiyet, cinsiyet rolü ve sosyoekonomik düzeye göre bir karşılaştırma. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Ankara Üniversitesi.
• Çöpür, M. (2019). Çocuk ruh sağlığı. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Delihasanoğlu, M. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin yaratıcı dramaya ilişkin tutumları ile yaratıcı drama yöntemini kullanmaya yönelik öz yeterliliklerinin incelenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Deniz, A. (2019). Yerli yapım çizgi filmlerde toplumsal cinsiyet eşit(siz)liği. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Hacettepe Üniversitesi.
• Ecevit, Y. (2021). Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Temel Kavramları. Ceid Yayınları. 
• Esen, Y. (2013). Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde toplumsal cinsiyet duyarlılığını geliştirme amaçlı bir çalışma. Eğitim ve Bilim Dergisi, 38(168). 280-295.
• Güldü, Ö. & Kart, M. E. (2009). Toplumsal cinsiyet rolleri ve siyasal tutumlar: sosyal psikolojik bir değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 64(03), 97-116. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002114
• Gültekin, L. (Ed.). (2013). Toplumsal cinsiyet ve yansımaları. Atılım Üniversitesi Yayınları.  
• Karabekmez, S., Yıldırım, G., Özyılmaz Akamca, G., Ellez, A. M., & Bulut Üner, A. N. (2018). Okul öncesi dönem çocuklarının mesleklere yönelik toplumsal cinsiyet algılarının incelenmesi. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi), 2(1), 52-70.
• Karaçil Bahtiyar, S. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet algılarının çeşitli faktörlere göre incelenmesi. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 2(2), 249-276. 
• Koyuncu Şahin, M.; Esen Çoban, A.& Korkmaz, A. (2018). Toplumsal ci̇nsi̇yet eşi̇tli̇ği̇ ve Türk eği̇ti̇m si̇stemi̇ndeki̇ yeri̇: okul öncesi̇ öğretmen adaylarının gözünden. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 735-752. https://doi.org/10.21733/ibad.457232
• Lahi, N. (2019). Okul öncesi döneme yönelik çizgi filmlerde yer alan toplumsal cinsiyet eşitliğine ait göstergelerin incelenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Gazi Üniversitesi.
• Liben LS, Bigler RS & Krogh HR. (2001). Pink and blue collar jobs: children's judgments of job status and job aspirations in relation to sex of worker. J Exp Child Psychol. 79(4):346-63. https://doi.org/10.1006/jecp.2000.2611
• Miğal, N. (2023). TRT çocuk kanalındaki çizgi filmlerin toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
• Ökten, Ş. (2009). Toplumsal cinsiyet ve iktidar: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin toplumsal cinsiyet düzeni. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(8), 302-312.  
• Öngören, S. (2019). Öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet algılarına göre okul öncesi öğretmenliğine ilişkin görüşleri. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 1773-1796. https://doi.org/10.26466/opus.516102
• Öztürk, Ö. & Doğan H. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin ve ebeveynlerin toplumsal cinsiyet algılarının karşılaştırılması. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(özel sayı), e1-e15. https://doi.org/10.55008/te-ad.1286509.   
• Pehlivan, S. & Gökbulut, Ö. (2015). Yaratıcı drama yöntemi ile okul öncesi dönem çocuklarına mesleklerin tanıtılması. Yaratıcı Drama Dergisi, 10 (1). 39-50. https://doi.org/10.21612/yader.2015.004
• Piscalho, I., Cardona, M.J., Tavares, T. & Uva, M. (2010). To addres sgender equality since the preschool education: research and practices. International Conference "Mapping the gender equality:research and practices - The national and international perspective". http://hdl.handle.net/10400.15/444 erişildi.
• Subaşı, M., & Okumuş, K., (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
• Tan, M. G. (2000). ”Eğitimde kadın erkek eşitliği ve Türkiye gerçeği”. İstanbul: TUSIAD.
• Tellioğlu, Ş. (2022). Çocuk kitaplarında toplumsal cinsiyet rolleri. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Sakarya Üniversitesi.
• Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (özel sayı 2), 117-140. https://doi.org/10.18037/ausbd.12273233
• Türk Dil Kurumu (t.y.). Türk Dil Kurumu sözlükleri. 7 Şubat 2023 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.  
• Türkmen, S. (2018). Okul öncesi eğitimde uygulanan drama etkinlik planlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Gazi Üniversitesi.
• Türkoğlu, B. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının perspektifinden okul öncesi dönemde drama etkinlikleri. Yaratıcı Drama Dergisi. 14(1), 137-160. https://doi.org/10.21612/yader.2019.007    
• Ulutaş, A. (2011). Okul öncesi dönemde drama ve oyunun önemi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4 (6), 233- 242. https://doi.org/10.14520/adyusbd.116
• Ülker Erdem, A., Aydos, E.A. & Gönen M. (2017). Okul öncesi eğitim ortamlarında yaratıcı drama kullanımı: öğretmenler ve öğretmen adayları perspektifinden bir inceleme. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 14-1 (27), 409-424
• Ünlü, A. (2012). Bazı değişkenlere göre okul öncesi çocukların cinsiyet rolü davranışlarının incelenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Selçuk Üniversitesi.
• Vargel Pehlivan, P. (2017). Toplumsal cinsiyet bağlamında kuramsal yaklaşımlar: bir literatür taraması, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(31), 497-521.
• Vatandaş, C., (2007).Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Istanbul Journal of Sociological Studies, (35), 29-56
• Warin, J. & Adriany, V. (2017) Gender flexible pedagogy in early childhood education, Journal of Gender Studies, 26(4), 375-386, https://doi.org/10.1080/09589236.2015.1105738
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2004). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin yayıncılık. Zalta, G. (2006). Using drama with children. The English Teaching Forum, 2(0),24-46.
• Zeyneloğlu, S. (2008). Ankara’da hemşirelik öğrenimi gören üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. (Yayınlanmamış Doktora Tezi.) Hacettepe Üniversitesi.