DEVLET KAVRAMINA İBN HALDUN PERSPEKTİFİNDEN BİR BAKIŞ

Yıl 2025, Sayı: 41, -

Ziya Göksel Şengör

https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1602882

Öz

Önemli bir tarihçi ve sosyolog olmasının yanında sosyal bilimlerin diğer alanlarında da görüşlerini sunan bir fikir insanı olan İbn Haldun, olayları yalnızca kronolojik bir sırayla anlatmanın yanı sıra bu olayların ardındaki sosyolojik gerçeklikleri anlamaya büyük önem vermiştir. Kaynakları eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmesi ve insan unsurunu merkeze alan yaklaşımıyla tarih bilimi özelinde sosyal bilimlere önemli katkılar yapmış bir düşünür olan İbn Haldun’un çalışmalarında; sosyal yapılar, toplumsal kurumlar ve bunların sonucunda doğmuş olan devlet kavramı gibi temel konular ele alınmıştır. En bilinen eseri Mukaddime'de, İbn Haldun devleti, toplumsal yaşamın kaçınılmaz bir sonucu ve sosyal bir gerçeklik olarak tanımlamıştır. İbn Haldun, devletlerin yaşam döngüsünü belirli aşamalara ayırmış ve bu döngülerin belirli bir düzenlilik içinde tekrarlandığını savunmuştur.
Bu çalışmanın temel amacı, İbn Haldun’un devlete ilişkin görüşlerini asabiyet ve ümran kavramları üzerinden incelemek ve onun tarihsel döngü modeline dayalı olarak devletlerin kuruluş, yükseliş ve çöküş süreçlerine dair geliştirdiği çıkarımlara ulaşmaktır.

Anahtar Kelimeler

İbn Haldun , Devlet , Asabiyet , Ümran , Döngüsel Tarih

A LOOK AT THE CONCEPT OF STATE FROM IBN HALDUN'S PERSPECTIVE

Öz

Ibn Khaldun, who is not only an important historian and sociologist but also an intellectual who presents his views in other fields of social sciences, has attached great importance to understanding the sociological realities behind these events as well as describing the events in chronological order. In the works of Ibn Khaldun, who is a thinker who has made important contributions to social sciences, in particular to the science of history, with his critical evaluation of sources and his approach centred on the human element; basic issues such as social structures, social institutions and the concept of the state that emerged as a result of them are discussed. In his best known work, Muqaddimah, Ibn Khaldun defined the state as an inevitable result of social life and a social reality. Ibn Khaldun divided the life cycle of states into certain stages and argued that these cycles are repeated in a certain regularity.
The main purpose of this study is to examine Ibn Khaldun's views on the state through the concepts of asabiyyah and umran and to reach his inferences about the establishment, rise and fall of states based on the historical cycle model.

Anahtar Kelimeler

Ibn Khaldun , State , Asabiyyah , Umran , Cyclic History

Kaynakça

• Amri, L.,(2008). The concept of umran: the heuristic knot in ıbn khaldun. (Çev: A.Manai). The Journal of North African Studies, 13(3), 351-561
• Arslan A. (2002). İbn haldun’un ilim ve fikir dünyası. Vadi Yayınları.
• Chabane, D. (2008). The structure of ‘umran al-’alam of ıbn khaldun. The Journal of North African Studies, 13(3), 331-349.
• Ebenstein, W. (1996). Siyasi felsefenin büyük düşünürleri, (Çev. İ. Özel). Şule
• Haldun, İ. (2007). Mukaddime, Cilt I-II, (Haz. S. Uludağ). Dergâh Yayınları.
• Hülagü O.(1999). Farabi ve ibn-i haldun’da devlet düşüncesi. Kırkambar Yayınları.
• Kadıoğlu, A.S & Gürbüz, A. (2024). İbn haldun düşüncesinde hukuk ve devlet. Ombudsman Akademik, 10(19), 103-136.
• Karagül M. (2016). İbn-i haldun’da asabiyet ile devlet ve mülk ilişkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İİBF Dergisi. 3(2), 47-59.
• Lacoste Y. (1993). İbn-i haldun. (Çev: M. Sert). Sosyalist Yayınları
• Ötenkaya, Y. (2002) İbn haldûn umrân mefhumunu uygarlık/medeniyet anlamında mı kullandı? kuramsal ve tarihsel bir tahlil. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 7/1, 1-33. https://doi.org/10.20486/imad.1082422
• Özcan, O. (2016). İbn haldun’da devlet düşüncesi ve “devlet araç mı, amaç mı?” tartışması bağlamında mukayeseli bir değerlendirme: (ibn haldun-aristoteles-thomas hobbes). İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, 1(1), 63–92. https://doi.org/10.36657/ihcd.2016.2
• Rosenthal, F. (1967). The Muqaddimah, Bollingen Foundation.
• Toku N. (2002). İlmi ümran ibn-i haldun’da toplum bilimsel düşünce. Akçağ Yayınları.
• Yıldırım, E. (2006). İbn haldun’un iktisadi ve mali düşünceleri. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Dumlupınar Üniversitesi
• Yılmaz, İ. (2024). Asabiyet ve umran kavramları bağlamında ibn haldun’un iktisadi temel ilkelerinin tahlili. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 17(101), 103-114
• Yusofi, S. H. (2019). İbn-i haldun’un düşüncesi ve uluslararası ilişkiler. Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 17-38.
• Ziya H. & Fahri Z.(1940). İbn-i haldun. Kanaat Kitabevi.