ETA NEHAYÎ’NİN BALINDEYÊN LI BER BÊ ROMANINDA POSTMODERNİST YANSIMALAR

Öz

Eta Nehayî, roman ve öykülerinde derin toplumsal ve bireysel konuları işleyen, dokunaklı insani durumlara yer veren bir Kürtçe yazarıdır. Nehayî’nin eserleri sadece anlamsal açıdan değil, biçimsel açıdan da derin ve çok katmanlıdır. Bu bakımdan eserlerinde modernist ve postmodernist yöntem ve teknikler bir arada bulunmaktadır. Yazarın Balindeyên li ber Bê [Rüzgarda Savrulan Kuşlar] başlıklı romanı bu açıdan en gelişkin romanıdır. Bu çalışma, bu romandaki postmodernist yasımaları incelemektedir. İncelemenin teorik arka planını üstkurgu, yazarın ölümü, ontolojik başat ve çifte kodlama oluşturmaktadır. Romanda Mîhreban adlı yazarın hikayesini yazan bir temel anlatıcı bulunmaktadır. Mîhreban da bir ressam olan Ferhad’ın hikayesini yazmaktadır. Romanda üstkurgu bağlamında üstkurgusal jestler sonucunda farklı anlatı düzeylerindeki bu eyleyenler bir araya gelmektedir. Ayrıca kurgunun kendi yaratılış süreci tematize edilmekte, edebiyat teorisi ve eleştirisinin konuları işlenmektedir. Yazarın ölümü anlayışı bağlamında Mîhreban ve yazarı arasında bilme konusundaki hiyerarşi yıkılmakta ve bilgi bu eyleyenler arasında paylaşılmaktadır. Ayrıca Ferhad’ın hikayesini yazmak için Mîhreban ve yazarı arasında bir eşyazarlık kurulmaktadır ki bunlar otoriter yazar anlayışına getirilen eleştirilerdir. Ontolojik başat bağlamında ontolojik yönü öne çıkaran mise en abyme yapısı, optik yanıltma ve paralel dünya yaratma etkisi bulunmaktadır. Roman bu teknik karmaşıklığıyla uzman okura hitap etmesinin yanı sıra barındırdığı trajik öykülerle saf okurlara da hitap etmektedir ki bu da postmodernist romanların çifte kodlama özelliğini yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eta Nehayî
• Roman
• Balindeyên li ber Bê
• Postmodernizm
• Postmodernist Yansımalar

POSTMODERNIST REFLECTIONS IN ETA NEHAYÎ'S NOVEL BALINDEYÊN LI BER BÊ

Öz

Eta Nehayî is a Kurdish writer whose novels and short stories deal with deep social and individual issues and touching human situations. Nehayî's works are deep and multilayered not only in terms of meaning but also in terms of form. In this respect, modernist and postmodernist methods and techniques coexist in his works. The author's novel Balindeyên li ber Bê [Birds Fluttering in the Wind] is his most developed novel in this respect. This study examines the postmodernist reflections in this novel. The theoretical background of the analysis consists of metafiction, death of the author, ontological dominant and double coding. In the novel, there is a main narrator who writes the story of a writer named Mîhreban. Mîhreban also writes the story of Farhad, a painter. In the novel, these actants at different narrative levels come together as a result of metafictional gestures in the context of metafiction. In addition, the process of fiction's own creation is thematized, and topics of literary theory and criticism are covered. In the context of the understanding of the death of the author, the hierarchy of knowing between Mîhreban and the author is broken down and knowledge is shared between these actants. In addition, a co-authorship is established between Mîhreban and the author in order to write Farhad's story, which is a criticism of the authoritarian understanding of the author. In the context of the ontological dominant, there is a mise en abyme structure, trompe-l’ oeil and the effect of creating parallel worlds, which emphasizes the ontological aspect. In addition to appealing to expert readers with its technical complexity, the novel also appeals to naive readers with the tragic stories it contains, which reflects the double coding feature of postmodernist novels.

Anahtar Kelimeler

• Eta Nehayî
• Novel
• Balindeyên li ber Bê
• Postmodernism
• Postmodernist Reflections

RENGVEDANÊN POSTMODERNÎST DI ROMANA BALINDEYÊN LI BER BÊ YA ETA NEHAYÎ DA

Öz

Eta Nehayî nivîskarekê kurd e ku di roman û çîrokên xwe da cih dide mijarên kûr ên civakî û takekesî û rewşên dilêşîn ên mirovayetîyê. Berhemên Nehayîyî ne tenê ji hêla manayê ve, lê ji hêla şêweyî ve jî kûr û pirtebeqe ne. Ji vê hêlê da di berhemên wî da rêbaz û teknîkên modernîst û postmodernîst bi hev re hene. Romana nivîskarî ya bi sernavê Balindeyên li ber Bê ji vî alîyî ve romana wî ya herî pêşketî ye. Ev xebat rengvedanên postmodernîst ên di vê romanê da vedikole. Paşxaneya teorîk ya xebatê ji banhonak, mirina nivîskarî, zalîya ontolojîk û cotkodkirinê pêkhatî ye. Di romanê da vêgerekê serekî heye ku çîroka nivîskarê bi navê Mîhrebanî dinivîse. Mîhreban jî çîroka şêwekarê bi navê Ferhadî dinivîse. Di çarçoveya banhonakê da ev hokarên di astên cuda yên vegêranê da di encama jestên banhonakî tên cem hev. Herwiha pêvajoya avakirina honakê bi xwe tê tematîzekirin, mijarên teorî û rexneya edebîyatê dibin mijara romanê. Di çarçoveya ramana mirina nivîskarî da hîyerarşîya zanînê ya di navbera Mîhreban û nivîskarî wî da tê hilweşandin û zanyarî li van hokaran tê parvekirin. Herwiha ji bo nivîsîna çîroka Ferhadî, Mîhreban û nivîskarê xwe hevnivîskarîyê dikin ku ev dîyarde rexneyên li têgihîştina nivîskarê otorîter in. Di çarçoveya zalîya ontolojîk da di romanê da binyateka mise en abyme, xapandina optîk û karîgerîya çêkirina dinyaya paralel hene ku ev rehendê ontolojîk berpêş dikin. Roman bi vê têkilhevîya xwe ya teknîk bang li xwînerên pispor dike, lê di heman demê da bi çîrokên xwe yên trajîk bang li xwînerên saf jî dike ku ev taybetmendîya romanên postmodernîst ya cotkodkirinê nîşan dide.

Anahtar Kelimeler

• Eta Nehayî
• Roman
• Balindeyên li ber Bê
• Postmodernîzm
• Rengvedanên Postmodernîst

Kaynakça

1. Alter, R. (1978). Partial magic: The novel as a self-conscious genre. University of California Press.
2. Barthes, R. (2013). Dilin çalışma sesi (Çev. A. Ece, N. K. Sevil ve E. Gökteke). Yapı Kredi Yayınları.
3. Cohn, D. (2012). Metalepsis and mise en abyme. Narrative, 20 (1), 105-114. The Ohio State University Press. DOI: 10.1353/nar.2012.0003
4. Currie, M. (2013). Introduction: definitions and marginal cases. In M. Currie (Ed.). Metafiction (pp. 1-18). Routledge.