Looking at Thematic Children's Books through the Telescope of Children's Rights: An Example of Self-Review

Öz

This study aims to determine how and on which issues children’s rights are addressed in thematic children’s books. The study was designed by qualitative research methodology. Twenty storybooks with the theme of children’s rights were analyzed. The written content, implicit discourses, and visuals in these purposively selected books were examined concerning the rights outlined in the Universal Convention on the Rights of the Child. The study also aimed to determine how these contents align with the philosophy of children’s rights. As a result of the research, it was found that the books primarily emphasized rights such as the right to life, access to healthcare, nutrition, shelter, education, rest, play, entertainment, access to information, protection from all kinds of neglect, abuse, and discrimination, freedom of expression, and decision-making. However, it was observed that rights such as having a name, citizenship, living with one’s family, growing up in an environment of love, freedom of religion and conscience, the best interests of the child, and privacy were included less frequently. The results also revealed that discourses and scenarios involving violations of children’s rights are more common in the analyzed books. This indicates the need to build a stronger bridge between children’s books used in rights education and the scientific literature on children’s rights. Furthermore, the findings highlight the importance of research that explores the preferences of authors and practitioners regarding which areas of children’s rights are emphasized or overlooked in thematic children’s books, through the lens of various theoretical approaches.

Anahtar Kelimeler

• Universal Convention on the Rights of the Child
• children's rights
• children's books
• human rights education for children

Tematik Çocuk Kitaplarına Çocuk Hakları Teleskobundan Bakmak: Bir Öz İnceleme Örneği

Öz

Bu araştırmanın amacı çocuk hakları içerikli tematik çocuk kitaplarında çocuk haklarının nasıl ve hangi konular ekseninde ele alındığının belirlenmesidir. Araştırma nitel araştırma metodolojisine uygun olarak dizayn edilmiş ve bu kapsamda 20 adet çocuk hakları temalı öykü kitabı incelenmiştir. Amaçlı olarak seçimi yapılarak incelenmesine karar verilen bu çocuk kitaplarındaki yazılı içerikler, örtük söylemler ve görseller, Çocuk Hakları Evrensel Sözleşmesi’nde ortaya konan haklara temas etme durumları ve buna yönelik içeriklerin çocuk hakları felsefesi ile ne düzeyde örtüştüğünün belirlenmesi açısından incelenmiştir. Araştırma sonucunda incelenen kitaplarda yaşama, sağlık hizmetlerinden yararlanma, beslenme, barınma, eğitim, dinlenme, oyun oynama, eğlenme, bilgi edinme, her türlü ihmal ve istismardan korunma, ayrımcılıktan korunma, düşüncelerini özgürce ifade etme ve karar alma gibi hakların öncelikli pozisyonda tutulduğu tespit edilmiştir. Ancak bir isme sahip olma, vatandaşlık, aile ile birlikte yaşama, sevgi ortamında yetişme, din ve vicdan özgürlüğü, çocuğun yüksek yararı, özel yaşamın gizliliği ve bunun korunması gibi haklara temas eden içeriklere daha az yoğunlukta verildiği görülmüştür. Sonuçlar ayrıca eserlerde çocuk hakları ile örtüşmeyen söylemlerin ve ihlal senaryolarının, yoğunlukta olduğunu ortaya koymuştur. Bu noktada sonuçlar, çocuk haklarının öğretiminde işe koşulacak çocuk kitapları ile bilimsel çocuk hakları literatürü arasında daha güçlü bir köprünün inşa edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuçlar ayrıca tematik çocuk kitaplarında önceliklendirilen ve/veya geri planda bırakılan çocuk hakları alanlarına ilişkin yazar ve uygulayıcı tercihlerinin farklı teorilere dayalı olarak tartışılacağı araştırmalara olan ihtiyacın altını bir kez daha çizmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk Hakları Evrensel Sözleşmesi
• çocuk kitapları
• çocuklara insan hakları eğitimi

Kaynakça

1. Alpay, B. ve Tuna, C. (2021). Okul öncesine yönelik hikâye kitaplarının çocuk hakları açısından incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 1-14.
2. Aslan, C., ve Güldenoğlu, B. N. D. (2018). Çok satılan çocuk edebiyatı kitaplarında çocuk hakları üzerine bir çözümleme. Prof. Dr. Emine Akyüz’e Armağan, 90.
3. Brantefors, L. ve Quennerstedt, A. (2016). Teaching and learning children’s human rights: A research synthesis. Cogent Education, 3(1), 1247610. https://doi.org/10.1080/2331186X.2016.1247610
4. Erkmen, N. (2017). Çocuk kütüphanelerinde en çok okunan çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri bağlamında incelenmesi (Ankara ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
5. Gillett-Swan, J., Quennerstedt, A., & Moody, Z. (2023). Theorising in educational children’s rights research: A systematic review of publications 2012–2021. The International Journal of Children's Rights, 31(1), 137-166. https://doi.org/10.1163/15718182-31010006
6. Guest, G., Namey, E., & Mitchell, M. (2013). Collecting qualitative data: A field manual for applied research. Sage Publications. https://methods.sagepub.com/book/collecting-qualitative-data
7. Güzen, N. M. (2022). Resimli hikâye kitaplarının kapsayıcılık ve çocuk hakları açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Hareket, E. (2020). Çocuk hakları perspektifinden Türkiye’de eğitim unsurları. Başkent Üniversitesi Eğitim Dergisi, 7(1), 47-61.

9. Hareket, E., & Gülhan, M. (2017). Perceptions of students in primary education departments related to children’s rights: A comparative investigation. Journal of Education and Learning, 6(2), 41–52. https://doi.org/10.5539/jel.v6n2p41
10. Hareket, E., & Kartal, A. (2021). An overview of research on children’s rights in primary school: A meta synthesis. Children and Youth Services Review, 131, 106286. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2021.106286
11. Hareket, E., & Kartal, A. (2024). Are children and youth “right” in animated movies? The International Journal of Children’s Rights, 32, 288-326. https://doi.org/10.1163/15718182-32020001
12. Hareket, E., & Yel, S. (2017). Which perceptions do we have related to our rights as child? Child rights from the perspective of primary school students. Journal of Education and Learning, 6(3). DOI:10.5539/jel.v6n3p340
13. Kepenekçi, Y. K., ve Aslan, C. (2011). Okulöncesi döneme seslenen kitaplarda çocuk hakları. ÇOGEM Yayınları.
14. Kim, B. G. (2013). Towards a narrative concept of citizenship: Implications for citizenship education as children’s identity-making. Citizenship Teaching & Learning, 8(3), 279-293. https://doi.org/10.1386/ctl.8.3.279_1
15. Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159–174. https://doi.org/10.2307/2529310
16. Monoyiou, E., & Symeonidou, S. (2016). The wonderful world of children's books? Negotiating diversity through children's literature. International Journal of Inclusive Education, 20(6), 588-603. https://doi.org/10.1080/13603116.2015.1102338
17. Quennerstedt, A. (2019). Language use in the teaching of human rights. Cogent Education, 6(1). https://doi.org/10.1080/2331186X.2019.1683932
18. Rinaldi, C. (2020). The child as citizen: Holder of rights and competent. The Reggio Emilia educational experience. Miscellanea Historico-Iuridica, 19(1), 11-22. https://miscellanea.uwb.edu.pl/article/view/481
19. Sarı, T. (2019). Çocuk kütüphanelerinde yer alan çocuk kitaplarının çocuk hakları açısından incelenmesi: Ankara ili örneği [Yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. Sriphachan, S., & Praphan, K. (2019). Children's rights in Roald Dahl’s selected young people's fiction[Doktora tezi]. Mahasarakham University.
21. Todres, J., & Higinbotham, S. (2013). A person's a person: Children's rights in children's literature. Columbia Human Rights Law Review, 45(1), 1-56.
22. Turan, S. (2011). Masalların çocuk hakları bağlamında çözümlenmesi: Her güne bir masal adlı kitap üzerine bir inceleme [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
23. Türkyılmaz, M., & Kuş, F. (2014). İlköğretim 100 temel eserde çocuk hakları. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 5(15), 39-63.