Leila Aboulela’nın Eserlerinin Pascale Casanova’nın Dünya Edebiyatı Kuramı Açısından İncelenmesi

Öz

Dünya edebiyatı genel olarak, farklı coğrafyalarda üretilen ve küresel çapta dolaşıma giren edebî eserler olarak tanımlanmaktadır. Bu kavram, farklı kültürlerin edebiyatlarının ulusal sınırların dışına taşınmasıyla, diller arası etkileşim ve çeviri sorunlarının da ortaya çıktığı çok katmanlı bir alan niteliğine sahiptir. Dünya edebiyatı alanı, Pascal Casanova tarafından edebî eserlerin ve yazarların uluslararası alanda konumlanışını ele alan, hiyerarşik ve asimetrik bir rekabet alanı olarak ifade edilmektedir. Bu yaklaşım özellikle merkez dışındaki ve çevre edebiyatların uluslararası alandaki yerini değerlendirmek için bir çerçeve sunmaktadır. Casanova’nın kuramında “merkez”, edebî meşruiyetin üretildiği, estetik değerlerin ve modernlik ölçütlerinin belirlendiği güç alanlarını ifade ederken “çevre” ise bu ölçütleri üretmekten ziyade onlara tâbi olan ve uluslararası tanınma mücadelesi veren edebî alanları tanımlamaktadır. Bu açıdan dünya edebiyatı, kültürler ve diller arası etkileşimin yanı sıra ideolojik boyutları da içeren bir alandır. Bu bağlamda Sudanlı yazar Leila Aboulela, dünya edebiyatı alanında kazandığı prestijiyle önde gelen örneklerden biridir. Aboulela’nın eserleri, Müslüman kadın kimliği, din, tarih, göç, diaspora, kültürel aidiyet ve yabancılaşma gibi temaları, Batı edebiyatının normlarını sorgulayan bir tarzda ele almaktadır. Eserlerini İngilizce yazan Sudanlı Müslüman bir kadın yazar olarak Aboulela, dünya edebiyatının bu asimetrik yapısını hem doğrulamakta hem de tartışılır kılmaktadır. Bu makale, Leila Aboulela’nın eserlerini Pascale Casanova’nın kuramı çerçevesinde inceleyerek, yazarın merkez-çevre ilişkileri içinde geliştirdiği ve kabul gördüğü stratejilerine odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mütercim-Tercümanlık
• Dünya Edebiyatı
• Afrika
• Göç
• Kültür
• Doğu
• Batı
• İslâm

An Examination of Leila Aboulela’s Works Through the Lens of Pascale Casanova’s Theory of World Literature

Öz

World literature is generally defined as literary works produced in different regions and circulating globally. The concept constitutes a multi-layered field in which issues of interlingual interaction and translation emerge as the literatures of different cultures move beyond national borders. The field of world literature is described by Pascale Casanova as a hierarchical and asymmetric space of competition concerned with the international positioning of literary works and writers. This approach provides a framework for evaluating the place of off-centre and peripheral literatures in the international arena. In Casanova’s theory, the “centre” refers to spheres of power where literary legitimacy is produced and where aesthetic values and standards of modernity are determined. The “periphery”, by contrast, designates literary fields that are subject to these criteria rather than establishing them, and that struggle for international recognition. In this respect, world literature is a field that encompasses ideological dimensions alongside intercultural and interlinguistic interaction. Within this context, the Sudanese writer Leila Aboulela represents a prominent example through the recognition she has gained in the field of world literature. Aboulela’s works address themes such as Muslim female identity, religion, history, migration, diaspora, cultural belonging and alienation, often in ways that question the norms of Western literature. As a Sudanese Muslim woman writing in English, Aboulela both confirms and challenges this asymmetrical structure of world literature. This article examines Aboulela’s works within the framework of Casanova’s theory, focusing on the strategies the author develops and negotiates within centre–periphery relations.

Anahtar Kelimeler

• Translation and Interpreting
• World Literature
• Africa
• Migration
• Culture
• East
• West
• Islam

Kaynakça

1. Abbas, Sadia. “Leila Aboulela, Religion, and the Challenge of the Novel”. Contemporary Literature 52/3 (2011), 430-461.
2. Aboulela, Leila. Bird Summons. Kindle: Black Cat, 2023. Aboulela, Leila. “Leila Aboulela: Writing Muslim Lives”. (Görüşmeci: Bhakti Shringarpure, YouTube, Görüşme 15 Ocak 2022). https://www.youtube.com/watch?v=LxwREcUzdYQ
3. Aboulela, Leila. Lyrics Alley. Kindle: Grove Press, 2011.
4. Aboulela, Leila. Minaret. London: Bloomsbury Publishing, 2005.
5. Aboulela, Leila. River Spirit. Kindle: Grove Press, 2023.
6. Aboulela, Leila. The Kindness of Enemies. Kindle: Grove Press, 2015.
7. Aboulela, Leila. “The Markaz Review Interview - Leila Aboulela, Writing Sudan”. (Görüşmeci: Yasmine Motawy, Yazılı, Görüşme 29 Mayıs 2023). https:// themarkaz.org/the-markaz-review-interview-leila-aboulela-writing-sudan/
8. Aboulela, Leila. “The Problem of Immanence: An Interview with Leila Aboulela”. (Görüşmeci: Feroz Rather, Yazılı, Görüşme 12 Eylül 2024). https://prismmagazine.ca/2024/09/12/the-problem-of-immanence-aninterview- with-leila-aboulela/

9. Aboulela, Leila. The Translator. Kindle: Polygon, 1999.
10. Achebe, Chinua. “English and the African Writer”. Transition 18 (1965), 27-30. Africa in Words. “Review and Q&A: Leila Aboulela’s ‘River Spirit’ - Rewriting the Footnotes of Sudanese Colonial History”. Erişim 30 Aralık 2025. https://africainwords.com/2023/04/13/review-and-qa-leila-abouleilasriver- spirit-rewriting-the-footnotes-of-sudanese-colonial-history/
11. African Arguments. “River Spirit: Mainstream history was written by the coloniser…it’s time we wrote ours”. Erişim 30 Kasım 2025. https:// africanarguments.org/2023/03/river-spirit-mainstream-history-was-written-bythe- coloniser-time-we-wrote-ours/
12. Akbey, Emel Zorluoğlu. “Finding Home Beyond Borders: Sufism and Homelessness in Leila Aboulela’s Writing”. Temaşa Felsefe Dergisi 22 (Aralık 2024), 205-216.
13. Alhussein, Akkad. “Radical nostalgia: Cultural translation and the (un) translatability of Islam in Leila Aboulela’s Bird Summons”. Literature, Critique, and Empire Today 60/2 (2025), 341-359. https://doi.org/10.1177/30333962251346847
14. Al-Karawi, Susan Taha-Bahar, Ida Baizura. “Negotiating the Veil and Identity in Leila Aboulela’s Minaret”. GEMA Online Journal of Language Studies 14/3 (Eylül 2014), 255-268.
15. Askar, Zainab Kadhim Askar. Constructing Gender Identity Through Performance and Performativity in Leila Aboulela’s Minaret. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
16. Ashcroft, Bill vd. The Empire Writes Back: Theory and Practice in Post- Colonial Literatures. London: Routledge, 2. Basım, 2002.
17. BBC. “Historic Figures: General Charles Gordon 1833-1885”. Erişim 30 Aralık 2025. https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/gordon_general_ charles.shtml
18. Book Marks. “Bird Summons”. Erişim 02 Aralık 2025. https://bookmarks. reviews/reviews/all/bird-summons/
19. Bulut, Mahbube Yavaş. Contemporary Muslim Characters in Cihan Aktas And Leila Aboulela. İstanbul: İstanbul Şehir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
20. Bulut, Mahbube Yavaş. “The Immature Masculinity in the Novels of Cihan Aktaş and Leila Aboulela”. Monograf: Edebiyat Eleştirisi Dergisi 15 (2021), 75-93.
21. Butt, Nadia. “Negotiating Untranslatability and Islam in Leila Aboulela’s The Translator”. Matatu 36/1 (2009), 167-179. https://doi. org/10.1163/9789042028166_012
22. Büyükgebiz, Mustafa. “Western Muslims: Migration and Identity in Aboulela’s Minaret”. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar 7/24 (2023), 217-224.
23. Casanova, Pascale. “Consecration and Accumulation of Literary Capital: Translation as Unequal Exchange”. çev. Siobhan Brownlie. The Translation Studies Reader. haz. Mona Baker. 285-304. London: Routledge, 2021.
24. Casanova, Pascale. Dünya Edebiyat Cumhuriyeti. çev. Saadet Özen - Filiz Deniztekin. İstanbul: Varlık Yayınları, 2010.
25. Casanova, Pascale. The World Republic of Letters. çev. M. B. Devoise. Cambridge: Harvard University Press, 2007.
26. Chambers, Claire. “An Interview with Leila Aboulela”. Contemporary Women’s Writing 3/1 (2009), 86-102. https://doi.org/10.1093/cww/vpp003
27. Cihangir, Mehmet. “Ali Arslan’ın ‘Serçe 2’ ve Leila Aboulela’nın ‘Minare’ Adlı Romanlarında Göç ve Göçmenlik”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Özel Sayı (2021), 72-93.
28. Connell, John vd. Writing Across Worlds: Literature and Migration. London: Routledge, 1995.
29. Damrosch, David. Dünya Edebiyatı Nasıl Okunmalı?. çev. Devrim Çetinkasap. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2016.
30. Damrosch, David. Dünya Edebiyatı Nedir?. çev. Oğul Köseoğlu. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2013.
31. Fanon, Frantz. Yeryüzünün Lanetlileri. çev. Şen Süer. İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.
32. Fernández Díaz, María. “Postcolonial Strangers in Leila Aboulela’s The Translator (1999)”. Odisea: Revista de Estudios Ingleses 24 (Aralık 2023), 33-46.
33. Gilmour, Rachael. “Living Between Languages: The Politics of Translation in Leila Aboulela’s Minaret and Xiaolu Guo’s A Concise Chinese-English Dictionary for Lovers”. The Journal of Commonwealth Literature 47/2 (2012), 207-227. https://doi.org/10.1177/0021989412440433
34. Grove Atlantic. “River Spirit”. Erişim 30 Aralık 2025. https://groveatlantic. com/book/river-spirit/
35. Güngör, Bilgin. Postkolonyalizm ve Edebiyat: Türk Edebiyatında Sömürgeciliğe Bakış. Ankara: Hece Yayınları, 2018.
36. Hamdoune, Yassine. “Islam and Identity in Flow: Personal Faith and Cultural Identification in Leila Aboulela’s Short Story Collection Elsewhere, Home”. Africana 6/1 (2026), 17-27.
37. Haspulat, Utku. British Muslim Identity in Hanif Kureishi’s The Black Album and Leila Aboulela’s The Translator. Paris: Université Sorbonne Nouvelle, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
38. Hassan, Waïl S. “Leila Aboulela and the Ideology of Muslim Immigrant Fiction”. NOVEL: A Forum on Fiction 41/3 (Mart 2008), 298–318. https://doi. org/10.1215/ddnov.041020298
39. Ibn Rushd Fund. “Multiculturalism in Literature: A Talk with the Sudanese novelist Leila Aboulela Lives”. YouTube. 19 Ağustos 2024. https://www.youtube. com/watch?v=Hq_6FTgPg0g
40. Jaleel, Eman Mahir. “Migration and Its Discontents: Study of Leila Aboulela’s Bird Summons”. Journal of Language Studies 8/11 (2024), 175-190. https://doi. org/10.25130/Lang.8.11.11
41. Koç, Nesrin. Representation of British Muslim Identities in Leila Aboulela’s Minaret and Nadeem Aslam’s Maps for Lost Lovers. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
42. Laheg, Inas. “Poetics of Homeliness in Leila Aboulela’s The Translator”. Melius: Journal of Narrative and Language Studies 4 (2025), 1-8.
43. Mann, Thomas. Buddenbrooklar: Bir Ailenin Çöküşü. çev. Kasım Eğit - Yadigâr Eğit. İstanbul: Can Yayınları, 2019.
44. Nash, Geoffrey. Writing Muslim Identity. London: Continuum, 2012.
45. Open Country Mag. “Leila Aboulela Receives 2025 PEN Pinter Prize, Names Stella Gaitano as International Writer of Courage”. Erişim 02 Aralık 2025. https://opencountrymag.com/leila-aboulela-wins-2025-pen-pinter-prize-forextraordinary- work-on-migration-and-faith/
46. Pizer, John. “Goethe’s ‘World Literature’ Paradigm and Contemporary Cultural Globalization”. Comparative Literature 52/3 (2000), 213-227. https://doi. org/10.1215/-52-3-213
47. Said, Edward W. Şarkiyatçılık. çev. Berna Ülner. İstanbul: Metis Yayınları, 2003.
48. Snack. “Books interview: Leila Aboulela Speaks About Her New Novel, River Spirit, and the shared history of Sudan & Aberdeen”. Erişim 30 Aralık 2025. https:// snackmag.co.uk/books-interview-leila-aboulela-speaks-about-her-new-novelriver- spirit-and-the-shared-history-of-sudan-aberdeen
49. The Guardian. “The best books of 2019 – picked by the year’s best writers”. Erişim 30 Kasım 2025. https://www.theguardian.com/books/2019/dec/01/bestbooks- 2019-picked-by-years-best-writers
50. Töngür, A. Nejat. Sömürgecilik Dönemi Sonrası Romanında Müslüman Kadın. İstanbul: Maltepe Üniversitesi Kitapları, 2019.
51. Waliaula, Ken Walibora. “Chinua Achebe and Hybrid Aesthetics”. JULACE: Journal of University of Namibia Language Centre 2/1 (2017), 40-50.
52. Wellek, René. Edebiyat Teorisi. çev. Ömer Faruk Huyugüzel. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2019.
53. World Literature Today. “Writing as Spiritual Offering: A Conversation with Leila Aboulela”. Erişim 30 Kasım 2025. https://worldliteraturetoday.org/2020/ winter/writing-spiritual-offering-conversation-leila-aboulela-keija-parssinen