Bir Devlet Adamı Olarak Hz. Peygamber’in (s.a.s.) Resmî Mektuplarındaki Diplomatik Dili ve Stratejisi

Öz

Hz. Peygamber’in (s.a.s.) son derece başarılı, etkili ve ileri görüşlü bir diplomat olması, uluslararası düzeyde bir devlet başkanı ve siyasi lider oluşuyla doğrudan ilişkilidir. Nitekim o, doğup yaşadığı topraklarda daha önce benzeri görülmemiş bir devleti ilk kez kurmayı başarmış; dönemin büyük güçleri karşısında etkin bir diplomasi yürütmüştür. Buna rağmen diplomat kimliğinin, onun en az araştırılan yönleri arasında yer aldığı söylenebilir. Bu araştırma, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) diplomatik kimliğini ve uluslararası ilişkiler alanındaki maharetini, dönemin çeşitli hükümdarlarına gönderdiği resmî mektuplar üzerinden; günümüzün modern diplomatik esasları ve uluslararası ilişkiler teorileri çerçevesinde yorumlamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, günümüzde giderek belirginleşen ve sistematik hâle getirilen diplomatik esasların, aslında Hz. Peygamber (s.a.s.) tarafından yüzyıllar önce başarıyla kullanılıp uygulandığını somut örneklerle ortaya konacaktır. Bu hedef doğrultusunda Hz. Peygamber’in (s.a.s.) devlet yöneticilerine gönderdiği dört mektup, detaylı bir şekilde analiz edilerek incelenecek ve değerlendirilecektir. Araştırmada Hz. Peygamber’in (s.a.s.); muhatabın egemenliğinin kabul edilmesi, muhataba uygun hitap şekillerinin kullanılması, diplomaside kültürel çeşitliliğe saygı gösterilmesi, diplomatik nezaket, zorlayıcı diplomasi, ortak değerler üzerinden kültürel diplomasi, muhatabın isminin mektup sahibinden sonra zikredilmesi, diplomatik ilişkilerde elçilik statüsü ve diplomatik üslubun muhatabın durumuna göre değişebileceği prensiplerini ustaca kullandığı; mektuplarda izlediği stratejilerle isabetli mesajlar verdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• İslam Hukuk Tarihi
• Uluslararası İlişkiler
• Diplomasi
• Hz. Peygamber’in (s.a.s.) Diplomatik Mektupları.

The Diplomatic Language and Strategy in the Official Letters of the Prophet (pbuh) as a Statesman

Öz

The Prophet’s (pbuh) remarkable success as an effective and far-sighted diplomat is closely tied to his role as an international head of state and political leader. Indeed, he founded an unprecedented state in the lands where he was born and lived, while conducting effective diplomacy with the great powers of his era. Despite this, his diplomatic identity remains among the least researched aspects of his life. This study examines the Prophet’s (pbuh) diplomatic identity and his mastery of international relations by analyzing the official letters he sent to various rulers of his era within the framework of modern diplomatic principles and international relations theories. It shows, through concrete examples, that diplomatic principles that have only recently become clearer and more systematized were in fact applied successfully by the Prophet (pbuh) centuries ago. To this end, four letters sent by the Prophet (pbuh) to state rulers are analyzed through detailed textual analysis. The findings suggest that the Prophet (pbuh) skillfully employed key diplomatic principles, including recognition of the addressee’s sovereignty; appropriate forms of address; respect for cultural diversity; diplomatic courtesy; coercive diplomacy when necessary; cultural diplomacy based on shared values; naming the addressee after the letter writer; and the principle of embassy status. The letters also demonstrate that diplomatic style can adapt to the addressee’s status, and that his correspondence conveyed precise messages aligned with the strategies he pursued.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• History of Islamic Law
• International Relations
• Diplomacy
• The Diplomatic Letters of the Prophet Muhammad (pbuh).

Kaynakça

1. Abdülazîz el-Buhârî, Alâüddîn Abdülazîz b. Ahmed b. Muhammed. Keşfü’l-esrâr ʿan şerḥi Uṣûli’l-Pezdevî. 4 Cilt. İstanbul: Şeriketü’s-Sahâfeti’l- Usmâniyye, 1890.
2. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eşŞeybânî el-Mervezî. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnaût. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
3. Armstrong, David. “Uluslararası Toplumun Evrimi”. çev. Hasan Basri Yalçın vd. Küreselleşen Dünya Siyaseti Uluslararası İlişkilere Giriş. ed. John Baylis vd. İstanbul: Küre Yayınları, 2021.
4. Avşar, Zeki vd. (ed.). Türkiye’nin Yumuşak Güç Enstrümanı Olarak Kültürel Diplomasi ve İletişim. İstanbul: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, 2022.
5. Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed b. Mahmûd b. Ahmed er-Rûmî el-Mısrî. el-ʿİnâye. 10 Cilt. Lübnan: Dârü’l-Fikr, 1970.
6. Bedreddin el-Aynî, Ebû Muhammed Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. ʿUmdetü’l-Ḳârî şerḥi Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. 25 Cilt. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l- ʿArabî, ts.
7. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Muhammed Abdulkadir Atâ. 11 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿilmiyye, 3. Basım, 2003.
8. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el- Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Mustafa el-Buğâ. 7 Cilt. Dımaşk: Dârü İbn Kesîr - Dârü’l- Yemâme, 5. Basım, 1993.

9. Burhâneddin el-Buhârî, Burhânü’ş-Şerîa Mahmûd b. Ahmed b. Abdilazîz el-Mergînânî. el-Muḥîṭü’l-Burhânî fi’l-fıḳhi’n-Nuʿmânî. thk. Abdulkerîm Sâmî el-Cundî. 9 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿilmiyye, 2004.
10. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. el-Fuṣûl fiʾl-uṣûl. 4 Cilt. b.y.: Vizâratüʾl-Evkâfiʾl-Kuveytiyye, 2. Basım, 1994.
11. Çolakoğlu, Selçuk. “Diplomasi”. Uluslararası İlişkilere Giriş Tarih, Teori, Kavram ve Konular. ed. Şaban Kardaş - Ali Balcı. İstanbul: Küre Yayınları, 13. Basım, 2021.
12. Debûsî, Ebû Zeyd Ubeydullâh b. Ömer b. Îsâ. Taḳvîmü’l-edille fi’l-uṣûl. thk. Halîl Muhyi’d-dîn el-Meys. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿilmiyye, 2001.
13. Demirkent, Işın. “Herakleios”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 18 Aralık 2025. https://İslâmansiklopedisi.org.tr/herakleios
14. Diplo. “Core Concepts of Diplomacy - What Is Diplomacy?” Erişim 23 Aralık 2025. https://www.diplomacy.edu/core-concepts-diplomacy/
15. Diplo. “Diplomatic Representation”. Erişim 17 Aralık 2025. https://www. diplomacy.edu/topics/diplomatic-representation/
16. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. thk. Şuayb Arnaût-Muhammed Kâmil. 7 Cilt. b.y.: Dârü’r-Risâle el-Âlemiyye, 2009.
17. Er, İbrahim Halil. Hz. Muhammed’in (s.a.v.) Mektupları. İstanbul: PTT - Mevsimler Kitap, 2017.
18. Erol, Ertan - Solak, Ekrem. “Diplomaside Dilin Kullanımı”. Kara Harp Okulu Bilim Dergisi 23/1 (Mart 2013), 27-37.
19. Hamîdullah, Muhammed. “Hilfu’l-Fudûl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 31 Aralık 2025. https://İslâmansiklopedisi.org.tr/hilfulfudul
20. Hamîdullah, Muhammed. Hz. Peygamber’in Altı Orijinal Diplomatik Mektubu. çev. Mehmet Yazgan. İstanbul: Beyan Yayınları, 1990.
21. Hamîdullah, Muhammed. İslâm Peygamberi. çev. Salih Tuğ. Ankara: Yeni Şafak - İmaj, 2003.
22. Hamîdullah, Muhammed. Mecmûʿatü’l-ves̱âʾiḳı’s-siyâsiyye li’l-ʿahdi’nnebevî ve’l-ḫilâfeti’r-râşide. Beyrut: Dârü’n-Nefâis, 6. Basım, 1987.
23. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed- Dımaşkî. Reddü’l-muḥtâr ʿale’d-Dürri’l-muḫtâr. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 2. Basım, 1966.
24. İbn Atiyye el-Endelüsî, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gâlib b. Abdirrahmân b. Gâlib el-Muhâribî el-Gırnâtî. el-Muḥarrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. thk. Abdusselam Abduşşâfî Muhammed. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l- ʿİlmiyye, 2002.
25. İbn Ebû Zeyd, Ebû Muhammed Abdullâh el-Kayrevânî. en-Nevâdir ve’zziyâdât. thk. Abdülfettâh Muhammed el-Hulv vd. 15 Cilt. Beyrut: Dârü’lĠarbi’l- İslâmî, 1999.
26. İbn Ebü’l-İz, Ebü’l-Hasen Sadrüddîn Alî b. Alâiddîn Alî b. Muhammed ed-Dımaşkî. Kitâbü’t-Tenbîh ʿalâ müşkilâti’l-Hidâye. thk. Abdülhekîm b. Muhammed Şâkir - Enver Sâlih Ebu Zeyd. 5 Cilt. Suudi Arabistan: Mektebetü’r-Rüşdi Nâşirûn, 2003.
27. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed. Fetḥu’l-bârî bi-şerḥi Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. thk. Muhibbuddin el-Hatîb. 14 Cilt. Mısır: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1961.
28. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik b. Hişâm b. Eyyûb el-Himyerî el-Meâfirî el-Basrî el-Mısrî. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Mustafa es-Sakâ vd. 2 Cilt. Mısır: Şeriketü Mektebeti ve Matbaati Mustafâ el-Bâbî el- Halebî ve Evlâdihi, 2. Basım, 1955.
29. İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. el-Baḥrü’rrâ ʾiḳ. 8 Cilt. b.y.: Dârü’l-Kitâbi’l-İslâmî, 2. Basım, ts.
30. İbnü’l-Feres, Ebû Muhammed Abdülmünʿim b. Abdurrahmân el-Endelüsî. Aḥkâmü’l-Ḳurʾân. 3 Cilt. Lübnan: Dârü İbn Hazm, 2006.
31. Kalkaşendî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Alî. Ṣubḥu’l-aʿşâ fî ṣınâʿati’l-inşâʾ. 14 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿilmiyye, 1987.
32. Karaman, Hayreddin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. Ankara: DİB Yayınları, 8. Basım, 2020.
33. Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’ṣ-ṣanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾi. thk. Ali Muavvez - Adil Abdulmevcud. 7 Cilt. Beyrut: Dârü’l- Kütübi’l-ʿilmiyye, 2. Basım, 1986.
34. Kastallânî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebî Bekr. İrşâdü’s-sârî. thk. Muhammed Abdulaziz el-Hâlidî. 15 Cilt. Lübnan: Dârü’l- Kütübi’l-ʿilmiyye, 1996.
35. Kavut, Ahmet - Ayengin, Tevhit. “İslâm Hukukunda Uluslararası Anlaşmaların Hukuki Bağlayıcılığı ve Modern Uluslararası Hukuk ile Karşılaştırılması”. Maarif Mektepleri Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 8/1 (Temmuz 2025), 17-36. https://doi.org/10.47155/ mamusbbd.1619480
36. Kaya, Ali. “İslâm Hukukunda Milletlerarası Kamu Düzeninin Korunması ve Kuvvet Kullanma Yetkisi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (Ocak 1998), 315-325.
37. Kayaoğlu, Turan. “Batı-Merkezli Olmayan Uluslararası İlişkiler Kuramı ve İslâm”. Uluslararası İlişkilere Giriş Tarih, Teori, Kavram ve Konular. ed. Şaban Kardaş - Ali Balcı. İstanbul: Küre Yayınları, 13. Basım, 2021.
38. Khanfar, Wadah. İlk Bahar Hz. Peygamber (sav)’in Hayatına Dair Stratejik ve Siyasi Bir Okuma. çev. Mehmet Yuşa Solak - Hasan Hacak. İstanbul: Vadi Yayınları, 3. Basım, 2021.
39. Kılıçoğlu, Bavver. Diplomatik Dokunulmazlık Prensibi ve Devletlerin Uluslararası Sorumluluğu. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
40. Kissinger, Henry. Diplomasi. çev. İbrahim H. Kurt. İstanbul: Türkiye İş Bankası, 3. Basım, 2002.
41. Kubbealtı Lugatı. Erişim 16 Aralık 2025. https://lugatim.com/s/diplomasi
42. Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. Şerḥu Muḫtaṣari’l-Kerḫî. thk. Abdullah Nezîr Ahmed. 9 Cilt. Kuveyt: Dârü Esfâr, 2022.
43. Mâzerî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Ömer et-Temîmî es-Sıkıllî. Şerḥu’t-Telḳīn. thk. Muhammed Muhtâr es-Selâmî. 5 Cilt. b.y.: Dârü’l-Ġarbi’lİslâmî, 2008.
44. Munkız b. Mahmûd es-Sekâr. el-Hivâr mea etbâi’l-edyân Meşrûiyyetühû ve Âdâbühû. b.y.: Râbitatü’l-Âlemi’l-İslâmî, ts.
45. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. 5 Cilt. Kahire: Matbaʿatu Îsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâuh, 1955.
46. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Mecmûʿ şerḥu’l- Müheẕẕeb. 9 Cilt. Kahire: İdâretü’t-Tıbâʿati’l-Münîriyye - Matbaatü’t- Tedâmüni’l-Ehavî, 1925.
47. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Minhâc fî şerḥi Ṣaḥîḥi Müslim b. el-Ḥaccâc. 18 Cilt. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-ʿArabî, 2. Basım, 1973.
48. Nişanyan. Erişim 19 Nisan 2026. https://www.nisanyansozluk.com/kelime/ persona%20non%20grata
49. Özdemir, Ahmet. “Uluslararası İlişkiler Alanında İslâm Hukukunun Temel İlkeleri -Eman Akdi Örneği Üzerinden Bir Değerlendirme-”. The Journal of Academic Social Science Studies 6/6 (Haziran 2013), 893-904. https://doi.org/ http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1694
50. Öztürk, Levent. “Necâşî Ashame”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 18 Aralık 2025. https://İslâmansiklopedisi.org.tr/necasiashame
51. Pokharel, Surendra. “Diplomatic Language: An Analysis of Salutations from Speeches Used in International Diplomacy”. Journal of International Affairs 3/1 (Mayıs 2020), 180-193. https://doi.org/10.3126/joia.v3i1.29094
52. Royal Collection Trust. “Letter of Condolence from President Lincoln to Queen Victoria, 1 February 1862”. Erişim 21 Aralık 2025. https://www.rct. uk/collection/exhibitions/treasures-from-the-royal-archives/windsor-castle/ravic/ main/m/65/63
53. Sayın, Yusuf. “Din ve Uluslararası İlişkiler: İslâm’ın Dış Politika Kuramı”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 17 (2011), 233-262.
54. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. el- Mebsûṭ. 31 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Maʿrife, ts.
55. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. Uṣûlü’l-fıḳh. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, ts.
56. Sönmez, Âbidin. Rasûlullah’ın İslâm’a Dâvet Mektupları. İstanbul: İnkilâb Basım Yayın, 3. Basım, 2011.
57. Şahin, H. Hümeyra. “Diplomatik Hediyenin Coğrafyası: 18. Yüzyıl Osmanlı Diplomatik Teşrifatında Hediye ve Devlet Elçilerinin Farklı Hediye Profili”. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD) 11/22 (Haziran 2025), 35-44. https://doi.org/10.25306/skad.1598100
58. Şeker, Mehmet (ed.). İslâm Tarihi ve Medeniyeti. 15 Cilt. İstanbul: Siyer Yayınları, 2018.
59. Şenkîtî, Ahmed b. Mahmûd b. Abdülvehhâb. Haberü’l-vâhid ve hücciyetüh. Medine: İmâdetü’l-bahsi’l-ilmî bi’l-Câmiati’l-İslâmiyye, 2002.
60. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî el-Bağdâdî. Târîḫu’l-rusül ve’l-mülûk. 11 Cilt. Mısır: Dârü’l-Meʿârif, 6. Basım, 1967.
61. Tahtâvî, Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl ed-Dûkâtî. Ḥâşiyetü’t-Tahtâvî ʿalâ Merâḳı’l-felâḥ. thk. Muhammed Abdülaziz el-Hâlidî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l- ʿilmiyye, 1997.
62. Tayyâr, Abdullah b. Muhammed b. Ahmed. Vebelü’l-ġamâme fî şerhi umdeti’l-fıkh li’bni’l-Kudâme. 8 Cilt. Riyad: Dârü’l-vatan li’n-neşr ve’t-tevzî, 2011.
63. T.C. Dışişleri Bakanlığı. “Mektuplar”. Erişim 21 Aralık 2025. https://www. mfa.gov.tr/mektuplar.tr.mfa
64. T.C. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Gelişim Stratejileri Araştırma Merkezi. “Büyükelçi‘den Teşekkür Mektubu”. Erişim 21 Aralık 2025. https:// gesam.dpu.edu.tr/tr/index/sayfa/6099/buyukelcidentesekkur-mektubu
65. Timur, Kasım. “Neden Bir ‘İslâmi Uluslararası İlişkiler Teorisi’ Yoktur?” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 17/1 (Mayıs 2017), 171-195.
66. Tutar, Hasan - Altınöz, Mehmet. Protokol Kuralları. Seçkin Yayıncılık, 10. Basım, 2024.
67. Türk Dil Kurumu. Erişim 16 Aralık 2025. https://sozluk.gov. tr/?kelime=diplomasi
68. Ulusal, Şemsettin. İslâm Hukukunda Uluslararası Andlaşmalar (Mukayeseli Andlaşmalar Hukuku). Ankara: TDV Yayınları, 2011.
69. Uysal, Elif. “Din, Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika Üzerine Kavramsal Bir Çerçeve”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 4/1 (Haziran 2022), 85-99.
70. Ünsal, Gülhanım. “Diplomasi Dili ve Çevirisi”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 17 (Aralık 2019), 22-39. https://doi.org/10.29000/ rumelide.656595
71. Ünver, Metin. “Zorlayıcı Diplomasi’nin İzleri: Osmanlı Devleti’nin Makedonya’da Uluslararası Bir Malî Kontrol Mekanizması Kabul Etmeye Zorlanması (1905)”. Tarih Dergisi 71 (Ağustos 2020), 347-406.
72. Ünyılmaz, Habip. Uluslararası Hukukta Uyuşmazlıkların Diplomatik Yollarla Çözümü. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
73. Vâkıdî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer b. Vâkıd el-Eslemî el-Medenî. Fütûḥü’ş-Şâm. thk. Abdüllatîf Abdurrahmân. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l- ʿilmiyye, 1997.
74. Vellevî, Muhammed b. Ali b. Âdem el-İtyûbî. el-Baḥru’l-Muḥîṭ. 45 Cilt. Riyad: Dârü İbni’l-Cevzî, 2015.
75. Yakar, Emine Enise vd. (ed.). Müslüman Azınlıklar Fıkhı (Fıkhu’l- Ekalliyyât). Ankara: Fecr Yayınları, 2023.
76. Yaman, Ahmet. İslâm Devletler Hukuku Uluslararası İlişkiler. Ankara: Fecr Yayınları, 2020.
77. Yaman, Ahmet. “İslâm Hukukunda Devletlerarası İlişkilerin Temel Niteliği: Müslümanların Tarih Tecrübeleri ve Doktriner Tartışmalar Bağlamında Bir Değerlendirme”. İLAM Araştırma Dergisi 2/1 (Haziran 1997), 23-46.
78. Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân et- Türkmânî el-Fârikî ed-Dımaşkî. Târîḫu’l-İslâm ve vefeyâtü’l-meşâhîr ve’la ʿlâm. thk. Beşşâr Avvâd Marûf. 17 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Ġarbi’l-İslâmî, 2003.
79. Zekeriyyâ el-Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Esne’l-meṭâlib şerḥu Ravżi’ṭ-ṭâlib. 4 Cilt. b.y.: el-Matbaʿatü’l-Mîmiyye, 1896.
80. Zeylaî, Ebû Muhammed Fahruddîn Osmân b. Alî b. Mihcen b. Yûnus es-Sûfî el-Bâriî. Tebyînü’l-ḥaḳâʾiḳ. 6 Cilt. Kahire: el-Matbaʿatü’l-Kübra el- Emîriyye, 1895.