Abu Hanifa’s Eulogy for the Prophet: Qasida-i Nu‘maniyya and its Verse Translation

Öz

The Qasida-i Nuʿmaniyya, attributed to Imam-i Azam Abu Ḥanifa, stands as one of the earliest literary manifestations that shaped the devotional genres centered on the Prophet Muhammad, such as na‘t, mevlid, istişfa, and istimdad. Recited by Abu Hanifa at the Prophet’s tomb in Medina, the poem reveals not only his scholarly and juridical authority but also his profound spiritual devotion. Owing to its thematic richness, the poem has also been referred to as Dürr-i Meknun (Hidden Treasure). The work, known widely as the Qasida-i Nuʿmaniyya, was rendered into Turkish in verse by Ibrahim Yalvaci, whose translation appears in the anthology Mecmuʿatü’l-kübra mine’l-qasaʾidi’l-fuhra, a collection of Arabic poems translated and annotated by him. No other Ottoman or modern translation of the poem is known, nor has a rigorous academic study been devoted to this particular translation; only flawed and non-scholarly editions have circulated. Yalvaci’s poetic translation mirrors the original’s fifty-three couplets, preserving its final rhyme letter while employing a different ʿaruz pattern. His approach remains faithful to the source text, yet he alternates between explicating and subtly veiling its imagery through refined literary devices. Overall, his translation demonstrates considerable poetic competence. This article offers a general examination of the Qasida-i Nuʿmaniyya and presents the Arabic original alongside Yalvaci’s Turkish verse translation, thereby contributing to the textual, literary, and historical understanding of this significant devotional composition.

Anahtar Kelimeler

• Turkish-Islamic Literature
• Abu Hanifa
• Qasida-i Nu‘maniyya
• Ibrahim Yalvaji
• Eulogy
• Verse Translation.

Ebû Hanîfe’nin Hz. Peygamber Medhiyyesi: Kasîde-i Nu‘mâniyye ve Manzûm Tercümesi

Öz

Hanefî mezhebinin imamı, İmâm-ı Azam Ebû Hanîfe’ye nispet edilen Kasîde-i Nu‘mâniyye, bir Hz. Peygamber medhiyesi olup İslâmî edebiyatta Hz. Peygamber’i konu edinen na‘t, mevlid, istişfâ, istimdâd gibi edebî türlere zemin hazırlayan ilk örneklerdendir. İmâm-ı Azam Ebû Hanîfe bu kaside ile âlim ve müctehid vasıfları yanında âşık ve ârif vasfını da ortaya koymuştur. Medine-i Münevvere’de Hz. Peygamber’in kabrinde okuduğu bu kaside, içeriği bakımından Dürr-i Meknûn (Saklı Hazine) olarak da adlandırılmıştır. Kasîde-i Nu‘mâniyye olarak bilinen bu şiir, manzûm olarak Türkçeye Yalvaçlı İbrâhim Efendi tarafından tercüme edilmiştir. Bu tercüme, Yalvaçlı İbrâhim’in Arapçadan tercüme ve şerh ettiği manzûmelerin içinde bulunduğu Mecmû‘atü’l-kübrâ mine’l-kasâ’idi’l-fuhrâ isimli mecmuada yer almaktadır. Yalvaçlı İbrâhim’in Osmanlı Türkçesine tercümesinden başka şimdiye kadar herhangi bir tercümeye rastlanılmamıştır. Bu tercüme ile ilgili olarak da akademik ve bilimsel bir çalışma yapılmamış, ancak hatalı, ilmî olmayan neşirler yapılmıştır. Kasîde-i Nu‘mâniyye’nin manzûm tercümesi, kaynak metin gibi 53 beyitten müteşekkil olup revî harfleri aynı, aruz kalıpları ise farklıdır. Yalvaçlı İbrâhim kasideyi tercüme ederken kaynak metne sadık kalmış ancak edebî sanatları kullanarak imgeleri bazen açıklamış bazen de üstü kapalı anlatmıştır. Genel olarak Yalvaçlı İbrâhim bu manzûm tercümesinde de başarılıdır. Bu makalede, kaside genel olarak incelenmiş, daha sonra Arapça aslı ile Yalvaçlı İbrâhim Efendi’nin manzûm Türkçe tercümesi birlikte verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türk-İslam Edebiyatı
• Ebû Hanîfe
• Kasîde-i Nu‘mâniyye
• Yalvaçlı İbrâhim
• Medhiye
• Manzûm Tercüme.

Kaynakça

1. Aclûnî, Ebü’l-Fidâ İsmâîl b. Muhammed b. Abdilhâdî el-Cerrâhî. Keşfü’l-hafâʾ ve müzîlü’l-ilbâs. 2 Cilt. Dımaşk: Mektebetü’l-Kuds, 1351/1932.
2. Akgül, Ahmet. “İbrâhim Yalvacî’nin (İhbâr billezî) Manzûm Kasîde-i Muzariyye Tercümesi”. EKEV Akademi Dergisi 86/25 (2021), 21-35.
3. Aliyyü’l-Kârî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed. el-Masnû’ fî ma’rifeti’l-hadîsi’l-mevzû. nşr. Abdulfettah Ebû Gudde. Beyrut: y.y., 1426/2004.
4. Altuntaş, Muhammed Eser. İbrâhim b. Muhammed el-Yalvacî’nin Garâibü’li’lâl ve’l-iştikâk ale’l-binâ Adlı Eseri. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
5. Armutlu, Sadık. Klasik Arap, Fars ve Türk Edebiyatı İncelemeleri. 2 Cilt. İstanbul: Kesit Yayınları, 2021.
6. Armutlu, Sadık. “Mevlid Türüne Arap Edebiyatından Bakmak ve Medhiye Mevlid Birlikteliğinden Oluşan Eşsiz Bir Eser Örneği: Burdetü’l-Bûsirî”. Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Sempozyumu, ed. Hakan Yekbaş. 2/735-757. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, 2023.
7. Bursalı Mehmet Tahir. Osmanlı Müellifleri. 3 Cilt. İstanbul: Meral Yayınevi, 1972.
8. Cengiz, Mehdi. “Eski Arap Şiirinde Kasidenin Bölümleri Arasındaki Konu Bütünlüğü Sorunu”. Şarkiyat İlmî Araştırmalar Dergisi 13/3 (2021), 1237-1249.

9. Ebû Zehra, Muhammed. Ebû Hanîfe. Ankara: DİB Yayınları, 2002.
10. Elmalı, Hüseyin. “Kaside”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/562- 564. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
11. Erken, İsmâil. “İbrâhim b. Muhammed el Yalvacî ve Risale fî ihbar bi’llezî”. Dokuzeylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 44 (2016), 155-180.
12. Erken, İsmâil. İbrâhim b. Muhammed el-Yalvacî ve Risâle fî ihbar bi’llezî. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
13. Gürkan, Nejdet. “Yalvaçlı İbrâhim Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ek-2/665. Ankara: TDV Yayınları, 2019.
14. Hallâl, Ebû Bekir Ahmed b. Muhammed b. Hârûn. es-Sunne. nşr. ‘Atiyye ez- Zehrânî. Riyad: Dâru’r-Râye, 1410/1989.
15. Kara, Mustafa. “Tasavvuf Kültüründe İmâm-ı Azam’ın Yeri”. İmâm-ı Âzam Abû Hanîfe ve Düşünce Sistemi Sempozyumu. 2/13-24. Bursa: KURAV Yayınları, 2005.
16. Kesik, Beyhan. “Hulvî, Hulvî Abdullah Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 16 Haziran 2026. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hulvihulvi- abdullah-efendi
17. Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meali. çev. Ali Özek vd. Ankara: TDV Yayınları, 1993.
18. Müslim, Ebü’l-Hüseyn b. el-Haccâc. Sahîhu’l-Müslim. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l- Arabî, ts. 862
19. Ebû Hanîfe, Nu’mân b. Sâbit. Kasîde-i Meymûne-i Mübâreke Dürr-i Meknûn. haz. İhramcızâde Hacı İsmâil Hakkı Altuntaş. b.y.: y.y., 2011.
20. Öksüz, Yılmaz. “İbrâhim Yalvacî’nin Kasîde-i Tantarâniyye Tercümesi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29/2 (2020), 431-458.
21. Öztürk, Abdülvehhab. İmâm-ı Azam Ebû Hanîfe’nin Eserleri. İstanbul: Şamil Yayınevi, 2023.
22. Sağlam, Hacer. “Bir Hurûf-I Mukattaa Olarak Tâhâ Âyeti, Hz. Peygamber’in Şahsında Önemi ve Ali Emîrî Efendi’nin Divan’ındaki Tâhâ Redifli Şiirlere Dâir”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi 10/Ali Emiri Efendi Özel Sayısı (2024), 196- 209.
23. Şahin, Kamil. “Halvânî, Ebû Muhammed Şemsüleimme Abdülazîz b. Ahmed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/383. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
24. Uzunpostalcı, Mustafa. “Ebû Hanîfe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/131-136. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
25. Ünal, İsmâil Hakkı. İmâm Ebû Hanîfe’nin Hadis Anlayışı ve Hanefî Mezhebinin Hadis Metodu. Ankara: DİB Yayınları, 2012.
26. Yalvacî, İbrâhim. Mecmû’atü’l-kübrâ mine’l-kasâ’idi’l-fuhrâ. İstanbul: y.y., Taş baskı, 1275/1859.
27. Yeniterzi, Emine. “Na’t-Türk Edebiyatı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/436-437. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.