16. Yüzyıla Ait Satır Altı Farsça-Türkçe Sözlük
Öz
Anadolu sahasında Farsça öğretmek amacıyla 13. yüzyıldan itibaren birçok sözlük, dil
bilgisi kitabı ve konuşma kılavuzu kaleme alınmıştır. Bu eserlerin bazıları satır altı tercüme
olarak adlandırılan, metnin altına kelime kelime tercüme usulüyle yazılmıştır. Çalışmaya
konu olan eser de Berlin Eyalet Kütüphanesine Persisch-Osmanische Sammelhandschrift
[=Farsça-Osmanlıca Mecmua] adı ile kayıtlı bir mecmuanın içinde bulunan ve kütüphane
kayıtlarına Persisch-Osmanisches Wörterbuch [=Farsça-Osmanlıca Sözlük] adı ile geçmiş
bir kitapçıktır. Eserde, Türkçe kısımlar, Farsça kelimelerin ve ifadelerin bulunduğu satırların
altında verilmiştir. Bugün adı Çorum olan fakat 16. yüzyılın sonuna kadarki belgelerde
“çorumlu” olarak geçen şehrin adının eserde de “çorumlu” şeklinde geçmesinden ve Türkçe
kelimelere getirilen eklerdeki uyum ve uyumsuzluklardan hareketle eserin 16. yüzyıla ait
olduğu söylenebilir. Çalışma bir giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde
çalışmaya konu olan eserdeki Türkçe malzemenin yazım özellikleri ile bazı eklerde görülen
uyum sorunu, şahıs eklerinin kullanımıyla ilgili problemler ve Farsçadan Türkçeye tercüme
hususunda dikkat çekici özellikler gösterilmiştir. İkinci bölüm, çalışmaya konu olan metnin
çeviri yazısı ve gerekli görülen yerlere düşülen notlardan müteşekkildir. Çalışmanın sonuna
ilgililerin faydalanmasını kolaylaştırmak adına metnin başında bulunan Farsça-Türkçe
sözlüğün Türkçeden Farsçaya bir dizini eklenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adamović, M. (2009). Floransalı Filippo Argenti’nin notlarına göre (1533) 16. Yüzyıl Türkçesi. Türk Dil Kurumu.
- Arat, R. R. (1987). Türkçe Metinlerde e/i Meselesine Dair. İçinde Makaleler (C. 1, ss. 334-341). Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
- Balcı, M. (2014). Türkçe Farsça İlişkileri: Türkçenin Farsça Üzerindeki Etkilerine Dair Bir İnceleme. Çizgi Kitabevi.
- Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford University Press.
- Çetinkaya, G. (2021). Anadolu Sahasında Yazılmış Farsça Dil bilgisi Kitapları [Doktora]. Kırıkkale Üniversitesi-Ankara Üniversitesi.
- Eker, S. (2010). Türkçe-Farsça Dil İlişkilerinde Anlam Kopyaları Üzerine Notlar. İçinde Sosyoloji Yazıları 1 (ss. 197-211). Hacettepe Üniversitesi.
- Eraslan, K. (1970). Doğu Türkçesinde Ek Uyumsuzluğuna Dair. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 18, 113-124.
- Ergin, M. (1981). Türk Dil Bilgisi. Bayrak.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
23 Ekim 2023
Yayımlanma Tarihi
25 Ekim 2023
Gönderilme Tarihi
24 Mart 2023
Kabul Tarihi
5 Haziran 2023
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Sayı: 28